A Latin reader for the lower forms in schools

illatt£ JCattn Ht

UC-NRLF

*B 253 17?

-OWER FORMS IN SCHC

H. J, Hardv

ISHi

/fr-i-i

^«*

UNIVERSITY OF CALIFORNIA.

FROM THE LIBRARY OF

DR. MARTIN KELLOGG.
GIFT OF MRS. LOUISE B. KELLOGG.

A LATIN READER

A LATIN READER

FOR THE

LOWER FORMS IN SCHOOLS

BY

H. J. HAEDY, M.A.

ASSISTANT- MASTER IN WINCHESTER COLLEGE

*^BRA)f>

or THE

UNIVERSITY }

bonbon

MACMILLAN AND CO.

AND NEW YORK
1889

First Edition, 1888
Second Edition, July 1889

A. 8. ITA DOCENTI
UT DOCERE NON VIDEATUR

126129

PREFACE

THOSE teachers of Latin who are content with the
existing provision will resent the appearance of a fresh
Eeader : those who are dissatisfied may perhaps read
these few words of explanation.

The main part of the work consists of Latin
stories, taken partly from more or less well-known
Latin authors, partly from a great variety of other
sources. An attempt has been made to gather
compact and intelligible stories, the subjects of which
may be expected to interest the average schoolboy.
These stories are intended for the ordinary reading of
boys not yet sufficiently far advanced to read Latin
authors continuously ; they conclude with some pieces
taken directly from the authors which will naturally
form the next stage ; otherwise all the stories are of
much the same difficulty.

To the main part of the book have been prefixed a
few introductory stories taken from Eutropius and the

Vlll PREFACE.

well-known German schoolbooks ; and an appendix
has been placed at the end (for which no vocabulary
is provided) consisting of a selection from the dialogues
of Erasmus. It is suggested that they should be
used for unseen translation either viva voce or on
paper, and it is hoped that they may be of value in
bringing before the minds of those who use them the
language as a living vehicle of thought : the facility
of expression and sprightliness of manner will com-
pensate for the slight deviations from strictly classical
style.

In conclusion, the author would wish to thank
many kind friends for their help and criticism : if the
book has any merit in spite of its faults, he would
like to refer to the apologue of Saadi with regard to
the scented clay : ' I was indeed a despicable piece of
earth ; but I was some time in the company of the
rose, and the quality of my sweet companion was
communicated to me.' Any fragrance, therefore,
which may be detected, must be set down to the
company of ancient authors and kind friends : for the
faults the author is entirely responsible.

Sept. 1888.

CONTENTS

PAGE
INTRODUCTORY STORIES . . . ... 1

LATIN STORIES / ... . . 11

APPENDIX . . . , . 123

NOTES . . . , . . . 142

YOCAEULARY 145

r INTRODUCTORY STORIES

1. THE INNOCENT TRUMPETER.

Tubicen ab hostibus captus, " nolite me," inquit, " inter-
ficere ; nam inermis sum neque quidquam habeo praeter
hanc tubam." At hosfces, "propter hoc ipsum," inquiunt,
"te interimemus, quod, cum ipse pugnandi sis imperitus,
alios ad pugnam incitare soles."

2. FOOLISH SERVANTS.

Mulier vidua, quae texendo vitam sustentabat, solebat
ancillas suas de nocte excitare ad opus, cum primum galli
cantum audivisset. At illae diuturno labore fatigatae
statuerunt gallum interficere. Quo facto deteriore condi-
cione quam prius esse coeperunt : nam domina, de hora
noctis incerta, nunc famulas saepe iam prima nocte
excitabat.

3. THE DONKEY AND THE HORSE.

Asinus onustus sarcinis equum rogavit, ut aliqua parte

oneris se levaret, si se vivum videre vellet. Sed ille asini

preces repudiavit. Paulo post igitur asinus labore con-

sumptus in via corruit et efflavit animam. Turn agitator

S B

2 LATIN READER

oinnes sarcinas, quas asinus portaverat, atque insuper etiam
pellem asino detractam in equum imposuit. Ibi ille sero
priorem superbiam deplorans, "0 me miserum," inquit,
"qui parvulum onus in me recipere noluerim, cum nunc
cogar tantas sarcinas ferre una cum pelle comitis mei,
cuius preces tarn superbe contempseram."

4. DEATH.

Senex in silva ligna ceciderat, iisque sublatis domum
redire coepit. Cum aliquantum viae progressus esset, et
onere et via defatigatus fascem deposuit, et secum aetatis
et inopiae mala contemplatus, Mortem clara voce invocat,
quae ipsum ab omnibus his malis liberet. Turn Mors senis
precibus auditis subito adstitit et quid vellet percunctatus
est. At Senex quern iam votorum poenitebat, " nihil," inquit,
"sed require, qui onus paululum * allevet, dum ego rursus
subeo."

5. HANNIBAL'S TRICK.

Hannibal cum elephantos compellere non posset ut prae-
altum flumen transirent neque rates haberet, quibus eos
traiceret, iussit ferocissimum elephantorum sub aure vul-
nerari et cum qui vulnerasset se in flumen conicere illud-
que tranare. Turn elephas exasperatus ad persequendum
doloris sui auctorem tranavit amnem et reliqui quoque eum
secuti sunt.

6. THE GAULS INVADE EOME.

Galli Senones ad urbem venerunt, et victos Romanos
undecimo milliario a Eoma apud flumen Alliam secuti,

LATIN READER 3

etiam urbem occuparunt; neque defend! quidquam, nisi
Capitolium, potuit. Quod cum diu obsedissent, et iam
Eomani fame laborarent, a Camillo, qui in vicina civitate
exsulabat, Gallis superventum est, gravissimeque victi
sunt. Postea tamen, accepto etiam auro, ne Capitolium
obsiderent, recesserunt : sed secutus eos Camillus ita cecidit,
ut et aurum, quod his datum fuerat, et omnia, quae cepe-
rant, militaria signa revocaret.

7. THE STORY OF PYRRHUS.

Tarentini Pyrrhum, Epiri regem, contra Romanos aux-
ilium poposcerunt, qui ex genere Achillis originem trahebat.
Is mox ad Italiam venit, tumque primum Eomani cum
transmarino hoste dimicaverunt. Missus est contra eum
consul P. Valerius Laevinus, qui, cum exploratores Pyrrhi
cepisset, iussit eos per castra duci, ostendi omnem exer-
citum, tumque dimitti, ut renuntiarent Pyrrho, quaecunque
a Eomanis agerentur.

8. PYRRHUS.

Commissa mox pugna, cum iam Pyrrhus fugeret, ele-
phantorum auxilio vicit, quos incognitos Eomani expave-
runt; sed nox proelio finem dedit. Laevinus tamen per
noctem fugit. Pyrrhus Eomanos mille octingentos cepit,
eosque summo honore tractavit; occisos sepelivit. Quos
cum adverso vulnere et truci vultu etiam mortuos iacere
vidisset, tulisse ad caelum manus dicitur, cum hac voce :
se totius orbis dominum esse potuisse, si tales sibi milites
contigissent.

LATIN READER

9. PYRRHUS

Postea Pyrrhus, iunctis sibi Samnitibus, Lucanis, Brut-
tiisque, Eomam perrexit, omnia ferro ignique vastavit,
Campaniam depopulatus est, atque ad Praenestem venit
milliario ab urbe octavo decimo. Mox terrore exercitus,
qui cum consule sequebatur, in Campaniam se recepit.
Legati ad Pyrrhum de redimendis captivis missi, ab eo
honorifice suscepti sunt ; captivos sine pretio Eomam misit.
Unum ex legatis Eomanorum, Fabricium, sic admiratus
est, ut, cum eum pauperem esse cognovisset, quarta parte
regni promissa, sollicitare voluerit, ut ad se transiret ; con-
temptusque a Fabricio est

10. PYRRHUS.

Quare cum Pyrrhus ingenti Eomanorum admiratione
teneretur, legatum misit, qui pacem aequis condicionibus
peteret, praecipuum virum, Cineam nomine, ita ut Pyrrhus
partem Italiae, quam iam armis occupaverat, obtineret.
Pax displicuit, remandatumque Pyrrho a senatu est, eum
cum Eomanis, nisi ex Italia recessisset, pacem habere non
posse. Turn Eomani iusserunt captivos omnes, quos
Pyrrhus reddiderat, infames haberi, quod armati capi
potuissent, nee ante eos ad veterem statum reverti, quam
si binorum hostium occisorum spolia retulissent.

11. PYRRHUS.

Ita legatus Pyrrhi reversus est. A quo cum quaereret
Pyrrhus, qualem Eomam comperisset, Cineas dixit : regum
se patriam vidisse ; scilicet tales illic fere omnes, qualis

LATIN READER 5

unus Pyrrhus apud Epirum et reliquam Graeciam putaretur.
Missi sunt contra Pyrrhum duces P. Sulpicius et Decius
Mus, consules. Certamine commisso Pyrrhus vulneratus
est, elephant! interfecti, XX millia caesa hostium, et ex
Eomanis tantum quinque millia. Pyrrhus Tarentum
fugatus.

12. REGULUS.

Carthaginienses Regulum ducem, quern ceperant,
petierunt, ut Romam proficisceretur, et pacem a Romanis
impetraret, ac permutationem captivorum faceret. Ille
Romam cum venisset, inductus in senatum, nihil quasi
Romanus egit, dixitque, se ex ilia die, qua in potestatem
Afrorum venisset, Romanum esse desiisse. Itaque et
uxorem a complexu removit, et senatui suasit,.ne pax cum
Poenis fieret.

13. REGULUS.

Illos enim, fractos tot casibus, spem nullam habere : se
tanti non esse, ut tot millia captivorum propter unum se, et
senem, et paucos, qui ex Romanis capti fuerant, redderentur.
Itaque obtinuit. Nam Afros, pacem petentes, nullus
admisit ; ipse Carthaginem rediit, offerentibusque Romanis,
ut eum Romae tenerent, negavit, se in ea urbe mansurum,
in qua, postquam Afris servierat, dignitatem honesti civis
habere non posset. Regressus igitur ad Africam, omnibus
suppliciis exstinctus est.

14. DEATH or POMPEY.

Nunquam adhuc Romanae copiae in unum neque
maiores, neque melioribus ducibus, convenerant, totum

6 LATIN READER

terrarum orbem facile subacturae, si contra barbaros duce-
rentur. Pugnatum tamen est ingenti contentione, victusque
ad postremum Pompeius, et castra eius direpta sunt. Ipse
f ugatus Alexandriam petiit, ut a rege Aegypti, cui tutor a
senatu datus fuerat propter iuvenilem eius aetatem,
acciperet auxilia; qui, fortunam magis quam amicitiam
secutus, occidit Pompeium ; caput eius et annulum Caesari
misit.

15. DEATH OF CAESAR.

Inde Caesar, bellis civilibus toto orbe compositis, Eomam
rediit; agere insolentius coepit, et contra consuetudinem
Romanae libertatis. Cum ergo et honores ex sua voluntate
praestaret, qui a populo ante deferebantur, nee senatui ad
se venienti assurgeret, aliaque regia ac paene tyrannica
faceret, coniuratum est in eum a LX. vel amplius senatori-
bus equitibusque Romanis. Praecipui fuerunt inter coniu-
ratos duo Bruti, ex eo genere Bruti, qui primus Romae
consul fuerat et reges expulerat, C. Cassius et Servilius
Casca. Ergo Caesar, cum inter ceteros venisset ad curiam,
XXIII. vulneribus confossus est.

16. DEATH OF ANTONY.

Antonius ingens bellum civile commovit, cogente uxore
Cleopatra, regina Aegypti, dum cupiditate muliebri optat
etiam in urbe regnare. Victus est ab Augusto navali pugna
clara et illustri apud Actium, qui locus in Epiro est, ex qua
fugit in Aegyptum; et desperatis rebus, cum omnes ad
Augustum transirent, ipse se interemit : Cleopatra sibi
aspidem admisit, et veneno eius exstincta est. Aegyptus
per Octavianum Augustum imperio Romano adiecta est,

LATIN READER

praepositusque ei On. Cornelius Gallus. Hunc primum
Aegyptus Komanum iudicem habuit.

17. CLAUDIUS INVADES BRITAIN.

Britanniae bellum Claudius intulit, quam nullus Eoman-
orum post lulium Caesarem attigerat, eaque devicta per Cn.
Sentium et A, Plautium, illustres et nobiles viros, triumphum
celebrem egit. Quasdam insulas etiam, ultra Britanniam in
Oceano positas, Komano imperio addidit, quae appellantur
Orcades, filioque suo Britannici nomen imposuit. Tarn
^iyilis^ autem circa quosdam amicos exstitit, ut etiam
Plautium, nobilem virum, qui in expeditione Britannica
multa egregie fecerat, triumphantem ipse prosequeretur, et
conscendenti Capitolium laevus incederet. Is vixit annos
IV. et LX. imperavit XIV.

18. VESPASIAN.

Vespasianus successit, factus apud Palaestinam im-
perator; princeps obscure quidem natus, sed optimis
comparandus; privata vita illustris, ut qui a Claudio in
Germaniam, deinde in Britanniam missus, tricies et bis cum
hoste conflixerit, duas validissimas gentes, XX. oppida,
insulam Vectam, Britanniae proximam, imperio Eomano
adiecerit. Eomae se in imperio moderatissime gessit :
pecuniae tantum avidior fuit, ita ut earn nulli iniuste
auferret ; quam cum omni diligentiae provisione colligeret,
tamen studiosissime largiebatur, praecipue indigentibus.
Nee facile ante eum cuiusquam principis vel maior est
liberalitas comperta, vel iustior.

8 LATIN READER

19. ATALANTA.

Schoeneus Atalantam, filiam formosissimam, dicitur
habuisse, quae cursu viros superabat. Haec quum a
pluribus in coniugium peteretur, pater eius condicionem
proposuit, ut, qui earn ducere vellet, prius cursu cum ea
contenderet; si victus esset, occideretur. Multos quum
superasset et interfecisset, tandem ab Hippomene victa est.
Hie enim a Yenere tria mala aurea acceperat. Dum cur-
runt, horum unum post alterum proiecit, iisque Atalantae
cursum tardavit. Nam dum mala colligit, Hippomenes ad
metam pervenit. Huic igitur Schoeneus filiam uxorem
dedit. Quam quum in patriam duceret, oblitus Veneris
beneficio se vicisse, grates ei non egit. Hanc ob causam
Hippomenes mutatus est in leonem, Atalanta in leaenam.

20. MELEAGER.

Althaea, Thestii filia, ex Oeneo peperit Meleagrum.
Ei Parcae ardentem titionem dederunt, praefantes, Melea-
grum tarn diu victurum, quam diu is titio foret incolumis.
Hunc igitur Althaea diligenter in area clausum servavit.
Interim Diana, Oeneo irata, quia sacra annua non fecerat,
aprum mira magnitudine misit, qui agrum Calydonium
vastaret. Quern Meleager, fortissimis iuvenibus ex omni
Graecia convocatis, interfecit, pellemque eius Atalantae
donavit. Cui quum Althaeae fratres pellem eripere vellent,
ilia Meleagri auxilium imploravit, qui avunculos occidit.
Turn Althaea, gravi ira in filium commota, titionem ilium
fatalem in ignem coniecit. Sic Meleager periit. At
sorores eius, dum fratrem insolabiliter lugent, in aves
mutatae sunt.

LATIN READER

21. ACHILLES.

Thetis, Pelei coniux, quum sciret Achillem, filium suum,
cito periturum esse, si Graecoram exercitum ad Troiam
sequeretur, misit eum in insulam Scyron regique Lycomedi
commendavit. Ille eum muliebri habitu inter filias suas
servabat; Ulixes autem, rex Ithacae, quum audivisset,
Achillem ibi occultari, in regio vestibule munera feminea
in calathiscis posuit simulque clipeum et hastam, mulier-
esque advocari iussit. Quae dum omnia contemplantur,
subito tubicen cecinit ; quo sono audito, Achilles arma
arripuit. Unde eum virum esse intellectum est.

22. THE ARTFUL WOLF.

Serpens ingenti saxo oppressus rogavit virum praeter-
euntem, ut a se onus amoliretur, pollicitus ingentem
thesaurum, si hoc faceret. Quod quum vir iste mitis
fecisset, non modo promissa non solvit, sed hominem
occidere conatus est. Dum ita contendunt, accidit ut
vulpes transiret. Qui arbiter electus, "non possum,"
inquit, " tantas lites inter vos componere, nisi videro prius,
quomodo serpens saxo oppressus fuerit." Quum igitur vir
serpenti saxum imposuisset, dixit vulpes, "ingratum animal
sub saxo relinquendum esse censeo."

23. THE SILLY STAG.

Cervus, quum sitiret, ad fontem accessit, et suam in
aqua imaginem conspiciens, cornuum magnitudinem laud-
avit, crura vero uti nimis exilia vituperavit. Ecce leo
advenit. Quo viso cervus aufugit, ut ei nullum periculum

10 LATIN READER

immineret, donee in planitie esset. Quum vero in silvam
venisset, inter virgulta cornibus adhaesit, et a leone captus
est, quod pedum celeritate uti non poterat. Turn moriturus,
" o me desipientem," in quit, " cui ea displicerent, quae me
conservarunt, placer en t autem quae me perdiderunt."

24. STORY OFALCESTIS.

Alcestim Peliae filiam cum multi in matrimonium
peterent, Pelias promisit se filiam ei esse daturum, qui
feras currui iunxisset. Admetus, qui earn perdite amabat,
Apollinem rogavit ut se in hoc negotio adiuvaret. Is cum ab
Admeto, dum ei serviebat, liberaliter esset tractatus, aprum
ei et leonem currui iunxit, quibus ille Alcestim avexit.
Idem gravi morbo implicitus munus ab Apolline accepit,
ut praesens periculum effugeret, si quis sponte pro eo
moriturus esset. Jam cum neque pater neque mater
Admeti pro eo mori voluisset, uxor se Alcestis morti
obtulit, quam Hercules forte adveniens Orci manibus
eripuit et Admeto reddidit.

25. MIDAS.

Cum Bacchus exercitum in Indiam duceret, Silenus ab
agmine aberravit. Quern Midas, rex Mygdoniae, hospitio
liberaliter accepit eique ducem dedit qui eum ad Bacchum
reduceret. Ob hoc beneficium Bacchus Midae optionem
dedit, ut quidquid vellet a se peteret. Ille petiit, ut
quidquid tetigisset aurum fieret. Quod cum impetrasset,
primo gavisus est hac virtute sua : non intellexit nihil ipsi
hoc perniciosius esse. Namque etiam cibus et potio in aurum
mutabatur. Cum iam fame cruciaretur, petiit a Baccho ut
donum suum revocaret.

LATIN STORIES

1. NOT AT HOME.

Komani interdum sermone parum affabili inter se uti
solebant. Nasica enim quum ad Ennium poetam venisset,
eique ab ostio quaerenti Ennium ancilla dixisset domi non
esse, sensit illam domini iussu dixisse et ilium intus esse.
Faucis post diebus quum ad Nasicam venisset Ennius et
eum a ianua quaereret, exclamat Nasica se domi non esse.
Turn Ennius " Quid ? Ego non cognosce, " inquit, " vocem
tuam." Hie Nasica, "Homo es impudens. Ego quum
te quaererem, ancillae tuae credidi te domi non esse, tu
mihi non credis ipsi."

2. DEATH OF EPAMINONDAS.

Epaminondas quum mortifero vulnere ad Mantineam
percussus esset, delatus in tentorium adhuc vivus, Dio-
phantum arcessere voluit, ut eum ducem declararet.
Comites autem circumstantes ilium virum occubuisse
dicunt. Deinde rogat ut lolaidam cito vocent : quum
vero ilium etiam mortuum esse certior esset factus, suis
persuasit ut bello cum hostibus composito amicitiam statim
facerent. "Nullus enim vir," inquit Epaminondas "inter
Thebanos relinquitur, qui nostro exercitui praesit."

12 LATIN READER

3. THE CUNNING FROG.

Sapiens sane est Aegyptiarum genus ranarum : namque
ob callidum ingenium maxima pericula saepe effugere
possunt. Si enim in hydri os, qui in Nilo versatur, rana
inciderit, frustum arundinis demorsum obliquum tarn
strenue tenebit ut hydrus earn cum ipsa arundine siinul
devorare nequeat: hydri enim os non satis amplum est
quod tantum, quantum extenditur arundo, complecti possit.
Itaque incolumis in extreme ore, dum in loco arundinem
retinere potest, insidet rana : cuius prudentiae robur, quam-
vis sit ingens, hydrorum cedere necesse est.

4. DEATH THE BROTHER OF SLEEP.

Poetae antiqui somnum fratrem mortis esse fingere
solebant : hoc commemoravit Gorgias Leontinus in extrema
vita positus et senio bene confectus. Ad quern infirmitate
correptum atque in somnum paulatim prolapsum quidam
e necessariis invisendi causa accessit et quomodo se haberet
quaesivit. Gorgias autem quum mortem sibi adesse sentiret
nee lugubri usus est querela neque ullam exhibuit for-
midinem sed haec tranquilla voce dixit, " lam me somnus
incipit suo fratri tradere."

5. PRIDE HUMBLED.

Socrates Athenis non modo philosophum sapientem sed
etiam hominem prudentem semper se praestare solebat.
Quum igitur Alcibiadem videret propter divitias inflatum
et de agris gloriantem, adduxit eum in locum, in quo

LATIN READER 13

tabula quaedam ut totum orbem terrarum ostenderet erat
reposita, et Atticam ibi requirere iussit. Quam quum
Alcibiades' invenisset, iussu Socratis suos fundos oculis
investigare conabatur. At ei per longum tempus scrutanti
atque illos nusquam esse pictos tandem confitenti, respon-
dit Socrates "In iis qui nulla pars terrae sunt non dubium
est quin gloriari sit ineptissinmm."

6. THE CONTENTED MIND.

Epaminondas unum habebat pallium idque sordidum;
si-quando illud in fullonis officinam miserat, ipse se domi
ob inopiam continebat. Sed quamvis pauper esset,
Thebanis praeclarum praebebat argumentum se nee in-
felicem nee avarum in victu tarn tenui fieri. Quum enim
Artaxerxes Persarum rex magnum auri pond us misisset,
Epaminondas non modo non accepit sed hanc edidit sen-
tentiam haudquaquam indignam : " Equidem meis rebus
exiguis contentus rege Persarum, quamvis sit opulentus,
me feliciorem arbitror."

7. SACRILEGE.

Puer aureum folium, quod e Dianae corona deciderat,
secum sustulit, nee vero latuit. ludices igitur, utrum
quale scelus commisisset puer intelligent necne, decernere
conati, ei hie crepundia et talos, illic folium illud aureum
proposuerunt. Ille vero in iudicium introductus primo
lacrimas effundebat, deinde, auro iterum captatus, hoc illis
rebus puerilibus anteposuit : quo facto a iudicibus inter
reos sacrilegii relatus est. Itaque neque aetati veniam
dabant, neque sceleris inscitiam attribuebant, sed ut sacrile-
gum nocentem propter id quod fecerat capitis damnaverunt.

14 LATIN READER

8. THE PIGS' REVENGE.

Quum praedones ad Tyrrhenain terrain navem pirati-
cam appulissent, ex hara permultos sues furto abactos in
navem imposuerunt : funibus, quibus religata erat, solutis
ad navigandum incubuerunt. Suarii praesentibus piratis
silentium tenebant, quoad e portu illi se eripuissent, et e
terra abessent tantum spatii quantum vox clamantis audiri
posset : turn demum consueta voce utentes sues retro-
versurn ad se revocabant. Porci ut primum clamorem
sublatum audiverunt, statim in unum navis latus collecti
earn everterunt. Itaque piratae malefici naufragio mox ad
unum perierunt : sues vero incolumes ad suos enatarunt.

9. DANCING HORSES.

Equos inter Sybaritas tradunt esse institutos ut inter
epulas ad tibiarum numeros saltarent. Quod quum Cro-
toniatae cognovissent, bello adversus eos incepto, tubarum
sonitum aliosque, qui ad arma animos excitarent, clamores
silere iusserunt : tibias vero et tibicines secum in acie
adductos, quum iam hostes propius adessent, produxit
Crotoniates dux iisque imperavit ut numeros ad saltandum
aptos canerent. Quibus auditis, Sybaritarum equi tan-
quam in mediis conviviis versati equitibus excussis saltare
et tripudiare inceperunt et, confuso Sybaritarum ordine,
stragis cladisque causa fuerunt suis dominis.

10. WHERE WILL THE STONE FALL?

li, qui de rerum omnium natura disceptent et sapientes
inter homines habeantur, interdum facile decipiuntur.

LATIN READER 15

Accidit ut Florus vivido praeditus ingenio ac sapientes
dolo captandi cupidus promitteret se iis rem difficilem
propositurum esse. Qui ad hanc rem explorandam intent!
Florum diligenter exaudiebant rogantem, quamobrem lapis
de summo malo demissus in undas, quae navis puppi
alludant, praecipitetur. His dictis omnes professi se rem
tarn spinosam accurate esse scrutaturos ad studia philoso-
phorumque doctrinam repetendam se contulerunt.

11.

Faucis post diebus reversi alii de oceano, alii de nave,
alii de aere, sermones reconditos et exquisitos habuerunt.
Turn demum Florus " Si quis," , inquit, " mecum navem
conscendere et de malo lapidem deicere vult, facile intel-
liget lapidem re vera non undas contingere sed iuxta ipsum
malum transtra inter impingi. Quae quum audivissent
sapientes, cum Floro navigare noluerunt, veriti ne quid in
navigio detrimenti caperent; sed se ab eo deceptos esse
rati, moesti omnes domum regressi sunt.

12. THE STORY OF DATAMES.

Artaxerxe regnante Datames cum maximi consilii turn
animi fortissimi, primum erat militum numero eorum qui
regiam tuebantur : deinde rex, quod Datamis laudem male
ferebat, diu bellum adversus eum gerebat. Sed tandem
quod implacabile odium in Datamen susceperat, postquam
bello eum opprimi non posse animadvertit, insidiis inter-
ficere studuit : quas ille plerasque vitavit : sicut, cum nun-
tiatum esset, quosdam sibi insidiari, qui in amicoram erant
numero (de quibus, quod inimici detulerant, neque recipi-

16 LATIN READER

endum neque negligendum putavit), experiri voluit verum-
ne an falsum esset relatum.

13.

Itaque eo profectus est quo itinere futuras insidias
dixerant; sed elegit corpore et statura simillimum sui
eique vestitum suum dedit atque eo loco ire quo ipse con-
sue verat iussit. Ipse autem ornatu vestituque militari inter
corporis custodes iter facere coepit. At insidiatores, post-
quam in eum locum agmen pervenit, decepti ordine atque
vestitu in eum faciunt impetum, qui suppo situs erat.
Praedixerat autem his Datames cum quibus iter faciebat,
ut parati essent facere, quod ipsum vidissent. Ipse, ut
concurrentes insidiatores animadvertit, tela in eos coniecit.
Hoc idem cum uoiversi fecissent, priusquam pervenirent ad
eum quern aggredi volebant, confixi ceciderunt inimici.

14.

Hie tamen tarn callidus vir in extremo tempore captus
est dolo Mithridatis, qui per insidias persuasit Datami se
infinitum adversus regem suscepisse bellum. Turn demum
Datamen certiorem fecit tempus esse maiores exercitus
parari, bellum cum ipso rege suscipi : de qua re, si ei
videretur, quo loco vellet, in colloquium veniret. Probata
re, colloquendi tempus sumitur locusque quo conveniretur.
Hue Mithridates cum uno, cui maximam habebat fidem,
ante aliquot dies venit compluribusque locis separatim
gladios obruit, eaque loca diligenter notat. Ipso autem
colloquendi die utrique servos qui locum explorarent mise-
runt.

LATIN READER 17

15.

Deinde ipsi sunt congress!. Hie cum aliquamdiu in col-
loquio fuissent et diversi discessisent iamque procul
Datames abesset, eum Mithridates revocavit simulans se
quiddam in colloquio esse oblitum. Interim telum quod
latebat protulit nudatumque vagina veste texit ac Datami
venienti ait digredientem se animadvertisse locum quendam,
qui erat in conspectu, ad castra ponenda esse idoneum.
Quern cum digito demonstraret et ille conspiceret, aversum
ferro transfixit, priusque quam quisquam posset succurrere,
interfecit. Ita vir qui multos consilio, neminem perfidia
ceperat, simulata captus est amicitia.

16. A FAITHFUL DOG.

Sacrilegus quidam media nocte, quum iam sacerdotes
somnus artissimus esset complexus, in Aesculapii templum
ingressus permulta sacra clam surripuerat. Quern canis
excubitor sacerdotibus, qui noctu in aede vigilias agebant,
multo diligentior insecutus, commissum sacrilegium hor-
ribili quam maxime poterat fremitu praedicabat. Fur
autem scelerisque socii magna lapidatione facta canem
appetebant ; deinde cum latrare non desisteret, offis et pane
objectis, ilium demulcere conabantur. At canis nee lapideo
imbri deterritus nee dulcibus seductus illecebris custos in-
corruptus permansit.

17.

Sive enim fur domum, ubi habitabat, evaserat, sive inde
exierat, canis ei implacabilem inexpiabilemque se praebebat :
itaque tandem est intellectum unde canis, qui semper
latrabat, esset, nee multo post animadversum est quae orna-

18 LATIN READER

inenta templo deessent. Quo facto, is, qui tale furtum
admiserat, in Atheniensium suspicionem adductus et tor-
mentis craciatus totam rem exposuit. Denique e lege hie
capite damnatus extremo supplicio affectus est : cani vero,
ut sacerdotibus pari custodi, cibus publice datus maxirnam
meritamque gloriam praebebat.

18. A FRENCH IMPOSTOR.

Mantacius quum divitias paternas consumpsisset, ut
pecuniam colligeret hoc consilium dolosum iniit. Hie homo
callidus rerumque sagax, professus se homines mortuos re-
portaturum, cives Lutetienses decipere conabatur. Idcirco
ut hoc manifestum exhibeat, promittit se post quindecim
dies ad sepulcra iturum, ut omnes illic iacentes restituantur.
Interea fama tarn vulgaris exoriebatur, ut multi cives medi-
cum tanta praeditum arte adire vellent. Hinc non modo
magnam gloriam sed etiam aliquantum pecuniae conseque-
batur.

19.

Tandem die iam appropinquante servo penitus obstupe-
facto atque ut aufugeret admonenti respondit Mantacius
eum ignorare quanta esset stultitia hominum. Quod quum
vix dixisset, accurrit nuntius, quern miserat civis ditissimus,
ut promitteret se septera sestertia medico daturum : sibi
enim fuisse coniugem violentam et effrenatam; si ea
revertisset, maximum sibi dolorem illaturam : se idcirco
orare Mantacium ne illam pestem reportaret. Septem
sestertiis persolutis Mantacius promisit se iis quae petiisset
obsecutum, nulla arte usurum esse, ut illius coniugem in
yitam redigeret.

LATIN READER 19

20.

Mox duo iuvenes opulent! et prodigi, dum medicum
obsecrant ne patrem avarum, cuius divitias ipsi acceperant,
in vitam redigeret, sestertia octo praebebant. Deinde vidua
etiam formosa pedibus medici deiecta " Mihi," inquit,
" parce miserae ; equidem alter! viro nubere volo, quod
f acere non potero, si vir prior per tuas artes in vitam redac-
tus erit." Ex his aliisque civibus, qui hanc miram potestatem
timebant, magnam quum accepisset pecuniam, Mantacius
Lutetia egressus est, ut divitias aliunde exquireret.

21. THE STRENGTH OF ASSOCIATION.

Eex quidam Britannorujn iracundam matrem puer
habuisse dicitur. Apud quam tanta in offensa erat iuvenis,
ut saepissime verberatus poenas gravissimas dederit.
Mater enim mulier ferox atque impotens non modo virgis
ulmeis sed etiam longis candelis, quibus filium verberaret,
utebatur. Eex tandem, puerili aetate peracta, patrio
potitus regno dolorem, quo ipse affectus erat, in memoria
tarn acriter retinuit, ut iuberet ne unum quidem ex iis, qui
in regia versabantur, candelis uti. Itaque tota domus
taedis illuminata, quanto in odio essent regi candelae,
omnibus exhibere solita est.

22. GHOST STORY.

Erat Athenis spatiosa et capax domus, sed infamis et
pestilens. Per silentium noctis sonus ferri et, si attenderes
acrius, strepitus vinculorum longius primo, deinde e proximo
reddebatur : mox apparebat idolon, senex macie et squalore

20 LATIN READER

confectus, promissa barba, horrent! capillo : cruribus coin-
pedes, manibus catenas gerebat quatiebatque. Inde ab
inhabitantibus tristes diraeque noctes per metum vigila-
bantur; vigiliam morbus et crescent! formidine mors seque-
batur. Nam interdiu quoque, quamquam abscesserat imago,
memoria imaginis oculis inerrabat. Deserta inde et damnata
domus totoque illi monstro relicta: proscribebatur tamen
seu quis emere seu quis conducere ignarus tanti mali vellet.

23.

Venit Athenas philosophus Athenodorus, legit titulum
auditoque pretio, quia suspecta vilitas, percunctatus, omnia
docetur ac nihilo minus, immo tanto magis conducit. Ubi
coepit advesperascere, iubet lectum sterni sibi in prima
domus parte, poscit pugillares, stilum, lumen : suos omnes
in interiora dimittit, ipse ad scribendum animum, oculos,
manum intendit, ne vacua mens audita simulacra et inanes
sibi metus fingat. Initio, quale ubique, silentium noctis,
dein concuti ferrum, vincula moveri: ille non tollere oculos,
non remittere stilum, sed offirmare animum : turn crebres-
cere fragor, adventare, et iam ut in limine, iam ut intra
limen audiri : respicit, videt agnoscitque narratam sibi
effigiem.

24.

Stabat imago innuebatque digito similis vocanti : hie
contra, ut paulum exspectet, manu significat rursusque ceris
et stilo incumbit : ilia scribentis capiti catenis insonabat :
respicit rursus Athenodorus nee moratus tollit lumen et
sequitur. Ibat ilia lento gradu, quasi gravis vinculis ;
postquam deflexit in aream domus, repente dilapsa deserit

LATIN READER 21

comitem : desertus herbas et folia concerpta signum loco
ponit. Postero die adit magistrate, monet ut ilium locum
effodi iubeant. Inveniuntur ossa inserta catenis et impli-
cita, quae corpus aevo terraque putrefactum nuda et exesa
reliquerat vinculis : collecta publice sepeliuntur.

25. A BOUNDARY COMMISSION.

Q. Fabius Labeo, arbiter a senatu finium const! buendorum
inter Nolanos et Neapolitanos date, cum in rem prae-
sentem venisset, utrosque separatim monuit, ut omissa
cupiditate regredi, quam progredi mallent. Quod cum
utraque pars, mota viri auctoritate, fecisset, aliquantum in
medio vacui agri relictum est : constitutis deinde finibus
ut ipsi terminaverant, quidquid reliqui soli fuit, populo
Eomano adiudicavit. At sententia secundum ipsorum
demonstrationem dicta, nee Nolani nee Neapolitani queri
potuerunt; improbis tamen usus praestigiis Eomanae
civitati illos fines Labeo adiunxit.

26. THE PURSUIT OF KNOWLEDGE.

Is, quern Britanni sapientissimum arbitrantur, omnium
rerum naturam causasque tanta diligentia exquirebat, ut
hominum coetum solitosque mores saepius negligeret. Cuius
quum amicus ad cenam invitatus nil nisi duos pisces
appositos invenisset, hospitem, qui philosophorum doctrinae
operam dabat neque alias res recordabatur, diu exspectabat ;
primo unum, deinde alterum edit. Quibus consumptis
atque conviva egresso, reversus philosophus, qualis cena
esset apparata, animadvertit ; sed dum patellam cibo vac-
uamaspicit, "Equidem", inquit, "iamcenavi;" studiisenim
penitus intentus re vera est oblitus utrum cenasset necne.

22 LATIN READER

27. ANCIENT CANNIBALS.

Ferunt Indorum barbaram gentem in orientis parti bus
habitare solere, qui Padaei vocati hoc institute uterentur.
Si quis civium morbo laborabat, sive mulier sive vir erat,
tune virum vivi maxime familiares occidebant, professi eum
si morbo consumptus esset non ad edendum fore idoneum.
Ille autem negabat se aegrotare ; hi vero non assentientes
illo interfecto epulabantur. Si quando mulier aegrotabat,
pariter mulieres eadem faciebant. Ex his facile intelligen-
dum est, haud multos ad senectutem pervenire potuisse :
sin autem id accidit, senis ad aram deorum mactati carne
vescebantur.

28. THE MILLER.

Homines quidam, seditione ac discordia concitata, in
diversas partes discedunt. Militibus tandem ad provinciam
missis, ut multos, qui contra regem arma sumpserant,
oppresses trucidarent, rex imperavit. At quum ab iis
Balatro, qui pistrino multisque servis praeerat, praecipue
peteretur, servo quern fidelissimum habuit, ut simularet se
esse Balatronem, persuasit. Itaque Balatro ipse tecto
delituit : servus autem a militibus oppressus excruciatusque,
se esse Balatronem magna voce negavit. Cui respondit dux
" Tu merito supplicium pateris : si enim es Balatro, ut
homo nequam morieris ; sin autem nos conaris decipere,
mendacii poenam dabis." His dictis servus infelix pro
domino Balatrone est suspensus.

29. WASTE OF WORDS.

Samii Spartam venerunt, ut opem a Lacedaemoniis
peterent. Introducti ad magistratus, sollicitis animis multa

LATIN READER 23

verba faciebant. Illi autem, primo constitute concilio,
Samiis responderunt se ea, quae prima dixissent, oblitos
esse ; ea, quae secuta essent, non intelligere. Posthac iterum
admissi Samii, dum saccum offerunt, nihil aliud dicunt nisi
haec verba "Saccus farina indiget." Quibus Spartani
responderunt eos vocabulum "saccus" omittere potuisse.
Nee tamen Samiis auxilium praestare noluerunt, sed mag-
num apparatum navalem mittere decreverunt.

30. OUT OF FRYING PAN INTO THE FIRE.

Bubulcus vitulum, dum gregem armentorum pascit
amissum, per omnes solitudines diu vagatus quaerebat :
quern ubi nusquam invenire potuit, lovem precatus pro-
misit, si furem, qui vitulum abstulisset, ostendisset, hoedum
in sacrificio se oblaturum. Deinde in quercetum progressus
leone vitulum devoratum cognovit. Trepidus igitur et
humi demissus manibus ad caelum sublatis, ait, " 0
luppiter, promisi me tibi hoedum daturum esse, si furem
invenissem : nunc autem taurum tibi me sacrificaturum
polliceor, si istius morsum leonis incolumis effugerim."

31. UNPOPULAR VATINIUS.

Casellius iurisconsultus non modo propter urbanitatem et
facetias sed ob dicendi licentiam laudem maximam conse-
cutus est : neque enim cum seriis ioca interdum coniungere
noluit. Vatinius, qui propter corporis deformitatem et
vitae turpitudinem omnibus in odio erat, dum gladiatorium
munus edit, ab omni parte lapillis est ita petitus, ut gravi
dolore afficeretur. Quo facto, quum ad aediles accessisset,
effecit ut ii edicerent, ne cui in arenam nisi pomum
demittere liceret. Haud multo post Casellium ab amico

24 LATIN READER

consultum utrum nux pinea pomum habenda esset necne,
respondisse ferunt, "Si in Vatinium missurus es, pomum
est."

32. COMPULSION OR PERSUASION 1

Sol et ventus Aquilo olim certabant uter esset fortior.
Itaque inter eos convenit ut vires in viatore experirentur :
e quibus qui amictum homine excussisset, palmam ferret.
Viator igitur nimbo horribili et stridenti aquilone oppressus
amictum adhuc diffusum ad se adduxit. Quum autem sol
nimbo paulatim evicto radiare inciperet, et viator magis
magisque aestuaret, ob calorem progredi non potuit : sed
abiecto amictu in nemore, ut frigus captaret, resedit.
Itaque soli, ut homine victo, victoria contigit.

33. CROCODILE HUNTING.

Crocodilorum venatio multis et variis modis inter
Aegyptios instituta est : quorum eum, qui maxime
memoratu dignus videtur, exponam. Suis tergus pro esca
hamo insertum in medium flumen demittit venator : ipse
in ripa fluminis vivum habet porcellum, quern vehementer
ferit. Crocodilus autem, voce porcelli audita, ad eius
sonum accurrit : in tergus vero suis ubi incidit, illud
devorat : mox in terram detrahitur. Postquam in terram
extractus est, primum oculos eius luto oblinit venator : eo
facto admodum facile reliqua administrat : sin autem illi
obstatur, quominus id faciat, non sine labore res conficitur.

34. EOMAN NAMES.

" Asina " inquit hie " quod viro non mediocri cognomen
est, velim dicas unde contigerit ; quum hoc nomen contume-

LATIN READER 25

liae quam honor! propius videatur." Turn respondit ille :
" Neque honor neque iniuria sed casus cognomina eiusmodi
fecit. Namque iis, qui nomine gentili Corneliis usi sunt,
cognomen Asina est additum, quoniam quum ab homine
quodam Corneliae gentis principe, fundum empturo,
sponsores solemniter poscerentur, subito asinam cum onere
pecuniae in forum productam, quasi pro sponsoribus
pignus praesens, Cornelii iussu servi afferebant. De quo
casu in posterum ad nomen gentile hoc cognomen accessit."

35. THE INDUSTRY OF CLEANTHES.

Cleanthes primo pugil f uerat : sed quum Athenas ad
Zenonem se contulisset, in philosophorum doctrinam
acerrime incubuit. Qui Zenonis decreta discere adeo voluit,
ut laboris studio sit celebratus ; quippe qui cum pauper
esset, pecuniae colligendae esset valde appetens; noctu
enim in aquis ex hortis exhauriendis, die vero in sermonibus
exercebatur. Ferunt eum in iudicium abductum esse, ut
rationem redderet, unde tarn opimo corporis habitu prae-
ditus victum sibi quaereret : quern et horti custode apud
quern exhauriebat, et pistore apud quern farinam molebat,
testibus productis, iudicio liberatum esse.

36. A VALUABLE PILLOW.

Accidit ut eques Komanus ex aere alieno tarn graviter
laboraret, ut amplius ducenties HS. deberet. Quum hanc
tarn grandem pecuniam persolvere nequiret, ad hoc celandum
maximam, dum vivit, adhibebat curam. lam tandem
quum mortem obiisset, et bona sub hasta essent vendenda,
quantum esset aes alienum undique renunciatur. Quod

26 LATIN READER

quum ad Augustum principem allatum esset, uni e libertis,
ut statira ad auctionem properaret et culcitam cubicu-
larem equitis iam mortui emeret, imperavit. Maecenati
autem aliisque sodalibus hoc praeceptum mirantibus haric
rationem reddidit Augustus ; illam culcitam maximi esse
aestimandam, in qua is, qui tantum pecuniae deberet,
securus dormire posset.

37. HEADS AND TAILS.

A Eomanis scriptoribus traditur fabula in regem lanum
magna beneficia deum Saturnum contulisse. Quern ubi
classe pervectum rex hospitio exceperat, et ab eo edoctus
quo modo agri iuste essent colendi, pro rudi victu fruges
nuper inventas acceperat, Saturno semper maximam gra-
tiam habebat. Idcirco quum primus quoque aera signaret,
eius rei memoriam in posterum tradidit. Saturnum adeo
venerabatur ut, quoniam ille nave fuisset avectus, ex una
quidem parte sui capitis effigies, ex altera navis exprimere-
tur. Aere igitur ita signato, dum Romani pueri aieam
ludunt, denarios in sublime iactant et " capita aut navim "
exclamant.

38. FALSE FRIENDSHIP.

Duobus amicis una iter facientibus ursa fit obviam :
e quibus unus perterritus, ut periculum evitaret, arborem
conscendit, alter, cum se imparem ursae fore et, si pugnare
vellet, superatum iri intelligeret, humi deiectus, se inor-
tuum esse simulabat. Ursa vero, ut accessit, aures et os
iacentis et spiritum continentis contrectat, tune eum cadaver
esse rata abit. Mox alter, qui inter frondes arboris latuerat,
descendit : cui percunctanti quidnam in aure eius iacentis

LATIN READER 27

dixisset ursa respondit amicus ursam se monuisse, ne post-
ea cum istiusmodi amicis iter faceret.

39. DEAR EGGS.

Eex quidam quum inter Batavos iter faceret, in oppid-
ulo constitit, ut se suumque equum reficeret; cui roganti,
qualis cena sibi comparari posset, respondit caupo, qui agresti
hospitio praefuit, se libenter regi ova gallinarum praestitu-
rum. Imperavit rex ut quam celerrime ea apponeret :
quae apposita quum cupide edisset, quanti constarent scisci-
tatus, cognovit quingentos sestertios sibi esse persolvendos.
"Edepol," inquit rex obstupefactus, "inter Batavos rara et
infrequens avis gallina esse videtur, si quidem tria ova quin-
gentis sestertiis veneunt." Cui respondit caupo: "Nobis
et gallinarum et ovorum est satis magna copia, reges autem
baud frequenter in hoc hospitio excipimus."

40. THE BITER BIT.

Philosophos quidem per indignationem in cavillationes
nonnunquam incurrisse negare nequeo. Nam cum Antigoni
regis libertus, ex humili et turpi servitio ad novas divitias
nuper erectus, philosophos ad convivium congregasset,
multa et minuta sciscitatus iis irridere conatus est. Tandem
scire se velle dixit, cur ex nigra et alba faba pulmentum
unius coloris edatur. Aridices philosophus quum hoc aegre
ferret, " At tu," inquit, " hanc rem ambiguam fac ut resolvas,
cur de albis et nigris loris similes maculae gignantur."
Quibus verbis auditis, libertus, qui servus olim verberibus
saepius est affectus, subito obstupefactus, nee philosophos
neque alios posthac unquam cavillari conabatur.

28 LATIN READER

41. A KEPROOF.

Mercurius cognoscendi cupidus quanti apud homines
esset, statuarii domum in hominis speciem transformatus
ivit et visa lovis statua, statuarium rogavit quanti earn
emere posset. Quum autem dixisset " drachmae/7 risu Mer-
curius dixit, "Quanti lunonis statua constatT' "Pluris,"
respondit alter. Tune deus suam ipsius statuam conspica-
tus, ac sui ut nuntii deorum et quaestuosi summam rationem
homines habere ratus; "Die mihi," inquit, "nonne haec
maximi constat pretiiT' "Minime: nam si hasce alias
emeris, libenter hanc gratuitam adiciam."

42. A USEFUL DONKEY.

C. Mario ominis observatio quondam saluti erat, quo tern-
pore hostis a senatu iudicatus in domum Fanniae Minturnas
custodiae causa deductus est. Animadvertit enim asellum,
neglecto quod ei obiciebatur pabulo, ad aquam procurrentem.
Quod rei venturae signum habendum esse ratus, alioquin
religionum interpretandarum peritissimus, a multitudine,
quae ad opem f erendam confluxerat, impetravit ut ad mare
perdiiceretur. Protinus naviculam conscendit, in qua in
Africam pervectus arma Sullae victricia eflregit.

43. CYRUS AND HIS SOLDIERS.

(Jbi omnes milites convenerunt, Cyrus, ut quam primum
ab Astyage, rege Medo, desciscerent, hoc usus est consilio.
Illos Persicae regionis tractum spinis obsitum iussit uno die
f alcibus purgare : proposito labore iam tandem Persis per-
functis, iisdem Cyrus praedixit ut in posterum diem loti

LATIN READER 29

adessent : interim caprarum oviumque greges omnes in
unum congregates interfecit paravitque : ubi postridie
Persae convenerunt, discumbere per herbam iussos lautis
epulis recepit. Deinde postquam a cena surrexerant, ex iis
quaesivit Cyrus, utrum potiora viderentur quae pridie an
quae ipso die passi essent.

44

Multum illi interesse responderunt : pridie enim omnia
se mala habuisse, deinde omnibus bonis fructos esse. Qui-
bus dictis, " Viri Persae," inquit, " ita res se habet : si me
sequi vultis, his et plurimis aliis bonis certe fruemini ;
sin autem regi Astyagi obsequemini, labores, quales erant
hesterni, habebitis perpetuos. Persae igitur, qui iam pridem
Medorum imperium aegre ferebant, ducem tandem nacti,
libenter in libertatem se vindicaverunt : Cyrus autem his
usus adiutoribus et Medorum regno potitus, iis praemia large
effuseque donabat.

45. WHY ARE FROGS DUMB AT SERIPHUS?

Seriphii de suis ranis gloriantur eas strepentes Persea,
quum magno e certamine adversus Medusam commisso
rediret et longo itinere peracto prope lacum fessus requi-
esceret, ne somnum caperet, interpellasse : idcirco eum
molestia affectum a love patre deprecatum esse, ut ranae
quominus clamarent impedirentur. Quibus precibus exau-
ditis, patrem filio suo gratificatum ranas illius loci incolas
silentii perpetui damnavisse. Theophrastus autem homo
sagacissimus non modo hanc fabulam explodit, sed Seriphios
gloriantes redarguit : frigidis enim aquis, non Persei in-
somniis ranarum silentium esse imputandum.

30 LATIN READER

46. A PATRIOTIC MULE.

Mulus Atheniensis quidam iam vetulus, quamvis ab omni
onere vehendo tandem immunis factus esset, studio laborum
liberatus esse noluit. Namque ubi Athenienses Parthe-
nonem Minervae templum aedificabant, nulla re onustus
sua sponte cum mulis adolescentibus, qui de Pentelico
marmor portabant, tanquam ad iter faciendum socius et
hortator ambulabat, et iuniores ipse aetate confectus ultro
citroque progressus incitare conabatur. Quod quidem ut
populus Atheniensis intellexit, per praeconem declarari
iussit, ne a frumento neve ab hordeo prohiberetur ; itaque
decretum est ut pretium iustum ei, sicut athletae iam rude
donato, ex aerario penderetur.

47. A. CONVENIENT ACCIDENT.

Protogenes pictor egregius equum ab exercitatione veni-
entem modo non vivum mira arte reddiderat. Cuius tamen
spumam anhelantis se exprimere potuisse non iudicavit,
quum in reliqua parte tabulae omni, quod difficillimum
erat, sibi ipsi satisfecisset. Cum enim spuma pingi, non ex
ore nasci videretur, anxio animi cruciatu colores saepius
absterserat, saepe penicillum mutaverat. Postremo indig-
natione accensus corripit spongiam, omnibus imbutam
coloribus, forte iuxta se positam et veluti corrupturus opus
suum tabulae illisit. Quae ad ipsas nares equi directa forte
desiderium pictoris explevit ; et quod ars adumbrare non
valuit, casus imitatus est.

48. THE DEATH OF THE TYRANT JASON.

Utrum satis iusta ultione lason Thessalus tyrannus
absumptus sit necne, incertum est. Taxillo enim gymnasi-

LATIN READER 31

archo, a quibusdam iuyenibus pulsatum se conquesto, per-
misit ut aut tricenas ab his drachmas exigeret aut denas
plagas singulis imponeret. luvenes autem quum iustis
verberibus essent caesi, et poenae modum animi, non cor-
poris dolore aestimarent, ad lasonem ulciscendum consilium
inibant. E quibus alii in Taxillum ut crudelem et immanem
animadvertere volebant, alii antem a lasone, quod iniuriae
auctor fuisset, poenas repetendas censebant. Haud multo
post lason dum faciles aditus privatorum ad se admittit,
ab his septem iuvenibus interfectus iniquam potestatem
expiavit.

49. KALID'S SAGACITY.

Kalidus inter Persas ob animum providum et sagacem
praeclarus, quondam sub incauto duce ad hostes vincendos
legatus missus est. Quum autem dux, ut se recuperaret,
agmen constituisset, subito damarum grex e deserto effugiunt
atque inter milites discurrunt. Quae dum videt Kalidus,
statim ducem admonet, ut milites extemplo arma expedire
iubeat. Dux autem respondet, " Quid vis 1 " " Hostes
praesto sunt," inquit Kalidus, " damae enim natura ferae in
nostra castra ab exercitu hostili se immittere coactae sunt."
His dictis quum iam milites vix in equos insiluissent,
agmen hostile adesse omnes vident : undique acclamatum se
unumquemque ad Kalidi prudentiam vitam suam et salutem
debitam referre.

50. ADDITION OF FRACTIONS IN THE EAST.

Homo moriturus quidam equos septendecim inter tres
filios dividendos reliquerat. Qui quidem alius in alium se
iustum praestandi alioquin cupidi, equos tamen in eas
partes, quas pater descripserat, dispertire nequeunt. Nam

32 LATIN READER

ille dimidiam, tertiam, nonam partem singulis pro sua aetate
iusserat distribui. Fratres ergo rei difficultate devicti ad
iudicem se contulerunt, et cum unus causam accurate
exposuisset, se patris voluntati obsequi velle, sed quomodo
septendecim equos iuste possent dividere, nisi nonnullos
discidissent, rationem habere non posse, iudex silentio facto
rem disceptandi diem differre decrevit, ut paucis post diebus
suam cuique partem iustam ipse distribueret.

51.

Septem autem diebus peractis, ad certum tempus fratres
apud iudicem iterum accedentes, quid consilii iniisset roga-
verunt : quibus respondit iudex, " Vultisne ampliorem quam
debitam partem de haereditate accipere T' " Immo vero,"
illi libenter responderunt. Iudex igitur eos in agrum duxit,
in quo non modo septendecim equi, sed equus etiam alius,
quern ipse immiserat, pascebantur ; et fratri natu maximo
imperavit ut partem dimidiam, secundo ut partem tertiam,
natu minimo ut partem nonam reciperet. Itaque primo
novem, secundo sex, tertio duobus equis pro sua cuique
parte distributis, iudex ipse, postquam animi non modo
integritatem, sed etiam benevolentiam tali iudicio monstra-
verat, equum suum domum reducit.

52. DEMOCRITUS AND THE HONEY.

Fama est Democritum Abderitem ob taedium senectutis
de quotidiano cibo aliquid detrahendo mortem sibi
consciscere decrevisse. Sed instantibus iam Thesmophoriis
eum ancillae rogaverunt, ne per id celeberrimum tempus
moreretur, quippe quae eo mortuo illos solemnes et festos

LATIN READER 33

dies agere non possent. Hie anmrit igitur, et, quum mellis
vas sibi propius admoveri iussisset, vitam multos dies mellis
odore et halitu continuatam sic prorogavit. Thesmophoriis
autem tandem peractis, ac melle asportato, quo delectatus
fuerat, Democritus baud invitus exspiravit; servae illis
fructae diebus alium dominum aliamque familiam quaerere
moestae cogebantur.

53. BIRD-CATCHING.

Otos ex Libya vicina Alexandriam transire tradunt.
Haec avis imitatrix est eorum, quae praecipue ab hominibus
fieri videt ; quidquid enim aucupem f acientem cernit, idem
ipsa agere coepit. Stantes igitur ex adverse aucupes oculos
suos medicamento quodam oblinunt; dum aliud, quod
oculorum cilia glutinet, non procul a se in patellis apposi-
tum habent. Quos sese ungentes oti conspicati idem
extemplo faciunt; itaque medicamento in oculos iniecto
ciliisque cohaerentibus neque aspicere hostes neque aufugere
possunt. Aucupes igitur has aves facillime deceptas non
sine risu secum auferunt.

54. THE ARTFUL ELEPHANT.

Pictor elephantum esse providum animal ex hac clade
certe intellexit. Elephantum enim, dum proboscidem alte
sublatam retinet, per imaginem exhibere voluit ; itaque puero
imperavit ut poma in os illius iniceret. Quo poma iniciente
diu elephas proboscidem extollebat ; at, quum iam ilia de-
fuissent, nee quid sibi esset faciendum sciret puer, re vera
ei illudens poma se offerre simulabat. Idcirco animal id
sagax, quum nihil in ore reciperet, non modo proboscidem
demisit sed puerum impudentem ultum est : imaginem enim

34 LATIN READER

paene confectam, peracutis dentibus totam pertusam, pessum
dedit puerumque invicem ludibrio affecit.

55. AMASIS AND HIS THEFTS.

Amasis privatus nullo modo in serias res animum inten-
debat sed cum scurris et compotoribus aetatem degebat;
ubi autem potanti necessaria defecerant, furto alien a auferre
solebat. Ab iis autem, qui eum sua bona habere amrmabant,
accusatus ad proxima quaeque templa deducebatur, et modo
condemnatus modo absolutus decedebat Amasis. Postquam
autem regno potitus est, quicumque Di furti criminis
absolverant, eorum templa negligebat, neque iis sacra facie-
bat, quippe qui nullius essent momenti neque oracula veridica
exhiberent. Qui vero furti arguerant, his, ut vera dicenti-
bus, praecipuam curam praestabat.

56. AN INCURABLE.

Traditur Carlinus, comoedus inter Patavinos praeclarus,
lepide et iocose partes agere solitus esse. Illo tempore
homo vultu tristi et capite demisso tabernam medici, qui
propter artem laudem maximam consecutus erat, petit,
eumque obsecrat, ut ad morbum gravissimum remedium
adhibeat ; se enim aegrum animi esse. Quae quum audi-
visset medicus, dixit opus esse eum ad theatrum ventitare,
ut, dum Carlinum histrionem iocose partes agentem
observat, laetitiam concipere possit. " Frustra," respondit
alter, " hoc me admones : ego Carlinus sum ; dum alios per
iocos et ludicra delecto, ipse gravissimo dolore afficior.
Quae quum ita sint, hie morbus mihi videtur esse insana-
bilis,"

LATIN READER 35

57. THE GREATEST LIAR.

Quum augur ob priscam severitatem praeter ceteros
praeclarus pedibus ibat, in sutores sordidos et incultos forte
incidit. Quos quum animadvertisset tarn clare exclamantes
ut omnibus praetereuntibus molestiam gravem adhiberent,
rogavit, "Quid vultis*?" Illi respondit unus e sutoribus
se amphora vino plena potitos decernere velle, quis ea
dignus esset. Ad id perficiendum se omnes mendacia quam
impudentissime dicere, ut ei, qui maxime mentitus esset,
amphora daretur. Quibus dictis obstupefactus augur monuit
pessimi esse exempli tantis et tot mendaciis uti : se autem
nunquam mentitum esse. "At tibi danda est amphora,"
conclamant omnes ; " tu maximo usus mendacio hanc merito
accipies."

58. POPULAR TASTE.

Polycletus, cuius signa mira arte perfecta fuerunt, duo
simulacra uno eodem tempore, alterum multitudini obse-
cutus, alterum de artis norma, olim confecit. Primum enim
ex sententia singulorum, qui intrabant, finxit alia parte com-
mutata, alia reformata, ut praecepto uniuscuiusque diligen-
tissime obediret; alterum autem maxima usus arte ipse
solus perfecit. Utrumque ergo tandem hoc modo expolitum
in medium proposuit ; ex quibus sane alterum in admiratione
omnibus, alterum erat ludibrio. Hoc iudicio accepto Poly-
cletus, "At hoc," inquit, quod vituperatis, vos fecistis,
illud vero, quod admiramini, ego : " quod maximo f uit
argumento, quantum illius ars et disciplina vulgarem
popularemque sensum superaret.

36 LATIN READER

59. A GHOST STORY.

Chrysippus refert, apud Megaream tabernam Atheniensem
quendam zonam auro plenam secum ferentem devertisse.
Ilium vero caupo, apud quern vesperi deverterat, quum
pecuniam avide respiceret, ex insidiis obtruncat; deinde
caesum atque in plaustro, in quo fimus vehebatur, abscondi-
tum extra urbem portare vult. At Atheniensis ita trucidati
anima Megarensi alii noctu adstitit, et, quid factum esset
et a quo et quomodo et quas per portas corpus exportandum
esset, enarravit. Ille vero quum ea audivisset, haud
segniter prima luce exsurgit observatoque plaustro manibus
iniectis e fimo cadaver eruit. Quo facto hie quidem sepul-
turae, ille vero supplicio datus est.

60. PERSIAN STRATAGEM.

Persae postquam obsidione urbem Barcam cinxenmt,
et cuniculis, quibus in urbem intrarent, usi sunt, et validos
in murum impetus fecerunt. Quibus rebus quum multum
temporis tereretur, et multi utrinque caderent, pedestrium
Persarum dux, ratus Barcaeos non vi sed dolo vinci posse,
hanc rationem iniit. Noctu latam fodit fossam, cui ligna
parum solida instravit, et super ligna humum ita ingessit,
ut reliquae terrae aequalis esset. Ut illuxit, Barcaei, ad
colloquium invitati, illi libenter morem gesserunt ; denique
omnibus placuit a bello utrumque discedere. His com-
positis, dum super occultam fossam utrique sacrificant, his
condicionibus pacem conciliant : " quamdiu haec terra ita
manebit, integrum manebit iusiurandum."

LATIN READER 37

61.

Barcaei promittunt mulctam se regi soluturos ; Persae,
se nihil porro contra Barcaeos novaturos. Feeder e peracto,
omnibus urbis portis apertis, Barcaei Persis adeo confide-
bant, ut et ipsi urbe egrederentur, et hostium quicunque
intra muros vellet ingredi paterentur. At Persae occulto
ponte disrupto in urbem irruebant. Pontem autem, quern
fecerant, ob hanc causam interruperunt, ut iureiurando se
liberarent, quo cum Barcaeis obstricti erant ; tamdiu ratum
fore foedus, quamdiu terra in eo statu, quo tune fuisset,
permansura esset. Itaque dolo devicti Barcaei Persis
concedere coacti sunt.

62. A VALUABLE LESSON.

Adolescens quidam Eretricus Zenonis domum, qui multos
discipulos ad sapientiam adipiscendam colligebat, longum
tempus frequentaverat. Reversum vero pater homo
subrusticus et incultus interrogavit, quid tandem sapientiae
apud Zenonem didicisset. Ille vero re ipsa se id ostensurum
pollicitus est : pater autem, haec dicta maxime indignatus,
multa verbera scilicet inerti nugatori intentabat. Interea
adolescens quietem agebat neque haec omnia impatienter
f erebat ; hoc ipsum enim ait se ab Zenone didicisse, non
modo iram patris sustinere sed convicium etiam idque
iniustum non aegre ferre : tali modo se Zenonis doctrina
dignam praestabat.

63. BEEF OR PASTRY ?

Lysandro Spartiatae, quum in loniam venisset, hospites,
qui loniam colebant, inter alia bovem et placentam dono

38 LATIN READER

miserunt. Ille vero placentam intuitus nuntium rogabat,
quidnam esset id quod offerret. Cui quum is, qui attulerat,
respondisset, id e melle, caseo, aliisque nonnullis confectum
esse, idemque omnibus, lonibus gratissimum, "At illud,"
inquit Lysander, " date servis Helotibus : non enim liberi
civis cibus est." Bovem autem ad patrium morem apparari
iussit et maxima cum voluptate ipse cenavit : placenta
autem, utrum Helotes fruerentur necne, pro incerto haben-
dum est.

64. AN ANCIENT LUNACY.

Thrasyllus inusitata quadam dementia quondam afficie-
batur. Urbe enim Athenis relicta, in Piraeum migravit
atque ibi habitans omnes naves ad eum appulsas suas esse
putabat et in rationes suas accurate referebat : quibus
salvis in portum reversis supra modum gaudebat. Quern
multos annos hoc morbo implicitum f rater e Sicilia reversus
medico tradidit, ut sanaretur. Itaque ab hoc morbo tandem
liberatus vitam in amentia actam saepissime recordabatur ;
negavitque se unquam gaudium percepisse tantum, quan-
tum tune ex navibus illis, quae ad se nihil pertinerent,
servatis percipere solitus esset.

65. DYED HAIR.

Ceus quidam, iam senex, Lacedaemonem venit : quern
gloriosum ostentatorem senectutis pudebat : ideoque crines,
qui natura cani erant, tinctura dissimulare conabatur. Hie
autem hac arte dolosa usus, quum in contionem Lacedae-
moniorum prodiisset, negotium, de quo apud Lacedaemonios
venerat, coram populo exposuit. Quibus expositis con-
surgit Archidamus rex et ad cives conversus interrogat,

LATIN READER 39

" Quid Ceus hie sani consilii dicere potest, quippe qui non
in animo tantum sed etiam in capite mendacium circumf erre
videatur 1 " Hoc dicto obedientes cives, dum ingenium Cei
ex iis, quae videndo cognoscere possunt, redarguunt, ea,
quae proponit, strenue reiciunt.

66. THE FIGHTING HABITS OF THE MAGNETES.

Magnetes accolae Maeandri bellum contra Ephesios
gerentes reputare videbantur ea, quae per alios facerent,
se ipsos facere. Singuli enim equites non modo canem
venaticum sed servum etiam iaculatorem secum ad
proelium ducebant. Quum vero concurrendum esset,
canes prosilientes, quoniam erant visu terribiles et in
occursu minime mites, aciem hostium saepe turbabant.
Deinde servi ante dominos iaculati, postquam iam acies per
impetum cariinum erat turbata, ad victoriam consequendam
auxilium ferebant. Turn demum tertio loco Magnetes
equites in hostem et per canes et per servos inclinantem
ipsi invadebant.

67. TRUE FRIENDSHIP.

Damon et Phintias tarn fidelem inter se amicitiam iunx-
erunt, ut, quum alterum ex his Dionysius Syracusanus
interficere vellet, atque is tempus ab eo, quo, priusquam
periret, domum profectus res suas ordinaret, impetravisset,
alter vadem se pro reditu eius tyranno dare non dubitavit.
Igitur omnes et in priinis Dionysius novae atque ancipitis
rei exitum speculabantur. Appropinquante deinde definita
die neque illo redeunte, dum unusquisque stultitiae tarn
temerarium sponsorem damnat, is nihil de amici constantia

40 LATIN READER

se metuere praedicat. Cum autem ad diem alter se recep-
isset, admiratus amborum animum tyrannus supplicio
remisso petivit, ut se ad amicitiam tertium ascriberent.

68. THE MEETING OF BROTHERS.

Miles, qui in castris On. Pompeii stipendia merebat,
quum Sertorianum militem acrius sibi in acie instantem
cominus interemisset, iacentemque spoliaret, fratrem ger-
manum esse cognovit. Accidit enim ut in diversas partes
nonnunquam fratres distracti essent. Is autem multum
ac diu convicio deos ob impiae victoriae donum insecutus,
cadaver prope castra translatum et pretiosa veste opertum
rogo imposuit. Ac deinde, subiecta face, protinus eodem
gladio, quo ilium interemerat, pectus suum transverberavit :
seque super corpus fratris prostratum communibus flammis
cremandum tradidit.

69. THE DEVICE OF EUMENES.

Antigonus, dux rei militaris peritus, se Eumenem hostem
imprudentem oppressurum esse sperabat; cum ex fumo
castrorum eius allata est suspicio ad Eumenem hostem ap-
propinquare. Conveniunt duces : quaeritur quid opus sit
facto. Intelligebant omnes tarn celeriter copias ipsorum
contrahi non posse, quam Antigonus adfuturus videbatur.
Hie omnibus titubantibus et de summis rebus desperanti-
bus, Eumenes ait, si celeritatem velint adhibere et imperata
facere, quod ante non f ecerint, se rem expediturum ; nam
se effecturum, ut non minus quinque dierum spatio hostis
retardaretur : quare circumirent, suas quisque copias con-
traheret.

LATIN READER 41

70.

Ad Antigoni autem impetum refrenandum tale cepit
consilium. Certos mittit homines ad infimos montes, qui
obvii erant adversariorum itineri; bisque praecipit ut
prima nocte, quam latissime possint, ignes faciant quam
maximos, atque hos secunda vigilia minuant, tertia perex-
iguos reddant ; et, assimulata castrorum consuetudine, sus-
picionem iniciant hostibus, his locis esse castra ac de eorum
adventu praenuntiatum ; idemque postera nocte faciant.
Quibus imperatum erat, diligenter praeceptum curant.
Antigonus tenebris obortis ignes conspicatur : credit de
suo adventu esse auditum et adversarios illuc suas con-
traxisse copias. Hie igitur dolo victus mutat consilium.

71. HANNIBAL'S CRAFT.

Accidit ut Hannibal Cretam ad G-ortynios veniret, ut
ibi, quo se conf erret, consideraret. Vidit autem vir omnium
callidissimus magno se fore periculo, nisi quid providisset
propter avaritiam Cretensium : magnam enim secum pecu-
niam portabat, de qua sciebat exiisse famam. Itaque tale
consilium capit : amphoras complures complet plumbo :
summas operit auro et argento. Has, praesentibus prin-
cipibus, deponit in templo Dianae : simulans se suas for-
tunas illorum fidei credere. His in errorem inductis,
statuas aeneas, quas secum portabat, omnes sua pecunia
complet easque in propatulo domi abicit. Gortynii tern-
plum magna cura custodiunt non tarn a ceteris quam ab
Hannibale, ne ille pecuriiam secreto auferret secumque
duceret.

42 LATIN READER

72. A LION'S DEVICE.

Ursam tradunt in Pangaeo monte leonis latebras custode
vacuas invasisse eiusdemque catulos, quia adhue parvuli
erant nee se tueri poterant, interemisse. Quum autem leo
et leaena alicunde ex venatu revertissent et caedem catu-
lorum factam vidissent, acerrimo, ut par erat, dolore affecti
ursam insequebantur ; haec vero metu perculsa, quantum
pedibus poterat, in arborem conscendit ibique eorum in-
sidias evitare conata consedit. Quum autem illi viderent
se earn ulcisci non posse, leaena quidem custodiam non
intermisit, sed insidias ursae moliens ad arboris truncum
morata est : leo vero quasi inops consilii et moerore pertur-
batus instar hominis angebatur.

73.

Tandem in montibus diu vagatus hominem arbores
secantem ofiendit; cui, quum timore perculso securis e
manu decidit, leo faciem blande lingua permulsit. Quam-
obrem homini paulatim fiduciam habenti non permisit
ut securim relinqueret, sed ut earn tolleret pede suo in-
dicabat : at, cum hoc indicium homo non intelligent, leo
securim in ore exceptam illi porrexit, ipsumque in latebras
perduxit. E quibus cum agricola leones ab ursa iniuria
affectos esse intellexisset, quanta vi poterat, arborem ex-
scindebat : qua e versa ursam in terram praecipitem dilani-
averunt leones.

74. THALES' KEVENGE.

Mulus sale onustus fluvium transmittebatur ; forte
evenit ut lapsus sarcinas demergeret et salem aqua per-

LATIN READER 43

fusum liquefaceret. Mulus, magna laetitia ex eo quod iam
ab on ere solutus esset accepta, quum quantum inter laborem
et otium interesset cognovisset, in reliquum tempus idem,
quod semel invitus fecerat, ex industria iterare constituit.
Hoc igitur quum Thales intellexisset, per sapientiam illius
malitiam ulciscendam arbitratus, spongiis et lana pro sale
onerari mulum iussit. Mulus insidiarum sibi instructarum
ignarus e consueto more cecidit : sed, quum aqua repletum
onus gravius esse sensisset, ex eo tempore nunquam delap-
sus salem integrum trans flumen transportabat.

75. THE VALUE OF A SCOLDING WIFE.

Varro in satira, quam de maritorum officio scripsit, dixit
vitia uxoris aut tollenda aut ferenda esse : virum tollendo
vitia uxorem commodiorem praestare, ferendo sese meli-
orem facere. De quibus baud dissidet Socrates philosophus,
cuius Xantippe adeo morosa et maligna fuisse traditur, ut
per diem perque noctem viro se molestissimam praeberet.
Cuius intemperiem Alcibiades discipulus miratus, Socratem
interrogavit, quaenam ratio esset, cur mulierem tarn acerbam
domo non exigeret. "Insuesco enim," inquit Socrates,
"dum illam domi talem patior, externorum quoque foris
petulanti am et iniuriam facilius ferre."

76. WHOM DID ALEXANDER MEET FIRST?

Cum Alexander Macedonum rex, sorte divina monitus,
ut eum, qui sibi porta egresso primus occurrisset, interfici
iuberet, asinarium forte ante omnes obviam factum vidisset,
ut ad mortem abriperetur imperavit. Sciscitatus quidnam
immeritus capitali supplicio addiceretur, cum ad factum

44 LATIN READER

suum excusandum oraculi praeceptum rex retulisset, asi-
narius " Si ita est," inquit, " rex, alium sors morti destinavit :
namque asellus, quern ego ante agebam, prior tibi occurrit."
Delectatus Alexander et illius tarn callido dicto et quod ab
errore revocatus erat, occasionem expiandae religionis in
aliquanto viliore animali rapuit, atque asinario libenter
pepercit.

77. THE PHILOSOPHER.

Ingenium omnium et cogitata cum rebus externis miram
coniunctionem interdum habere solent. Philosophus enim,
qui ad hominum mentes et cogitationes explorandas omnem
curam conferebat, in horto quotidie ambulabat, et, cum
advesperasceret, nescio quid meditatus oculos in summum
templi cuiusdam propinqui fastigium defigebat, ut mentem
quoque ea contentione in proposito detineret. A quo, ut
mos erat, meditante fastigium templi conspici non potuit,
quod arbores iam paulatim grandiores factae prospectum
interruperunt. Quamobrem philosophus graviter com-
motus amicum, cuius erant arbores interiectae, oravit ut
illorum capita decuteret. Quo facto ad solitum meditandi
morem libenter se contulit.

78. CYRUS AND THE IONIANS.

lones per legates a Gyro invitati, ut a Croeso Lydorum rege
desciscerent, non paruerunt : conf ectis autem rebus et Croeso
a Cyro devicto, ut iisdem legibus, quibus antea, uterentur,
a Cyro petebant. Quibus rogantibus hanc f abulam Cyrus
ira commotus proposuit. Fuit olim tibicen, qui, pisces
conspectos in mari in terram ad sonitum egressuros esse
ratus, tibia canebat Turn, ubi spe depulsum se vidit,

LATIN READER 45

retibus usus ingentem piscium numerum inclusum extraxit.
Quos ubi vidit palpitantes, "Desinite" inquit "mine saltare,
quum me tibia canente egredi et saltare nolueritis." Quae
quum audiissent legati et se piscibus in terra palpantibus a
Gyro comparari intellexissent, domum re infecta redierunt.

79. THE PRISONER FOILED.

Servilius, in carcere inter Ambianos detentus, tantum
aufugiendi studium concepit, ut consilium caperet, quo in
feretro impositus sub specie cadaveris per custodes ferretur.
At dux, qui castello praeerat, de illo consilio certior factus
constituit ei obstare, quominus per ilium modum aufugeret.
Itaque quum forte Servilio obviam esset, rogavit "Audi vis-
tine quot cives ab inimicis veneno sint absumpti ? " Negavit
se audiisse Servilius. "At ego," inquit dux, "idcirco
medicos iussi omnia cadavera in castello mortuorum
aperire, ut manifestum sit utrum veneno an per aliam
causam sint mortui." Quae quum Servilius intellexisset,
maluit in carcere permanere, quam pro mortuo cadavere
medicis, ut concideretur, se concedere.

80. EARLY HISTORY OF MANKIND.

De prima hominum origin e multa et di versa a Graecis
auctoribus referuntur. Sunt qui narrent Vulcanum iussu
lovis Pandoram formasse, deinde e magno diluvio neminem
nisi Deucalionem Pyrrhamque esse superstitem. Haec
atque alia huiuscemodi declarant poetae, qui de antiquis
temporibus canunt : apud quos non elegantior exstitit fabula
quam ea quae materiem, e qua comparata sunt hominum
corpora, dempnstrat. Lutum, ut haec fama est, e quo con-

46 LATIN READER

formata erant cetera animalia, aqua pluviali madefactum
erat : at ad homines comparandos, ut taedium vitae in-
finitumque dolorem passuros, lacrimae cum materie lutea
sunt commixtae. A quo initio homirmm vita posterorum
haudquaquam discrepat.

81. WHICH is THE OLDEST NATION?

Ferunt Psammetichum regem Aegyptiorum, quum
quinam essent primi et antiquissimi homines reperire
vellet, talia machinatum esse. Duos pueros nuper natos
pastori tradidit, qui eos inter greges hoc modo aleret :
praecipit, ut nemo coram illis ullam vocem ederet, ad quos
iustis temporibus caprae adducerentur. Haec praecepit
Psammetichus, ut cognosceret, quam vocem post obscures
infantium vagitus primam essent edituri. Postquam
autem duos annos mandatis obsecutus erat pastor, aperienti
ianuam atque intranti ambo pueruli allabentes et manus
porrigentes "becos" clamabant. Quod ubi ipse Psam-
metichus cognoverat, et sciscitando compererat apud
Phrygas eo vocabulo panem significari, Phrygibus concessit
eos esse Aegyptiis antiquiores.

82. A SCHOOLMASTER'S TRICK.

E plurimis pueris quis furtum commisisset, incertum
erat. Nam, quum nescio quid cupediarum esset consumptum,
erat omnibus manifestum unum alterumve delicto obnoxium
esse. At, ne innocentes cum nocentibus in uno crimine
coniungeret, ludi magister hoc comparavit. Dixit opus
esse omnes per atrium caligine offusum deductos gallum
manu mulcere : deinde eo, qui id facinus admisisset, mul-
cente, gallum statim cantaturum esse. Qua re simulata,

LATIN READER 47

ipse iussit galli pennas atro circumfundi pulvere, ut puero-
rum manus sordidae fierent. His comparatis pueri per
atrium deducti, pro, se quisque magistri iussu galli pennas
mulsit, veritus ne forte id temporis gallus cantaret.

83.

Sed quum omnes per atrium ambulasse visi essent, neque
ullo mulcente cantum edere gallus voluisset, pueri, ut
solent, rati aut cunctos esse innocentes aut id consilium
irritum fuisse, magistro taciti irridebant. At ille, neque
enim iracundus fuit neque insulsus, in alium locum coactis
imperavit ut manus suas quisque aspiceret. Quo facto iis,
quorum manus atro pulvere sordidae erant, absolutis, unus,
qui manus Candidas ostendit, furti incusatus, et confessus se
facinoris admissi conscium et veritum, ne gallus cantando
ipsum reum declararet, in illud atrium non ivisse, poenas
meritas persolvit.

84. THE ELEPHANT'S EEVENGE.

Elephantum iure haberi inter Indos animal sagacissimum,
hoc documentum memoriae traditum est. Mane praeter
tabernam sutrinam deducto elephanto malum quotidie aliud ve
pomum sutor ipse dare solebat. Sed accidit ut sutor, forte
propter iniuriam nuper acceptam iratus, elephanti probos-
cidi praetereuntis adeo non, ut solebat, pomum praeberet,
ut subulam acutam offerret. Quo facto elephas magno
dolore affectus, quum ad paludem pervenisset atque aqua
turbida proboscidem complevisset, ad tabernam reversus
supra sutoris caput aquam coenumque profusum demisit;
scilicet ut demonstraret se, iniuriae baud immemorem,
sutorem inhumanum ulcisci velle.

48 LATIN READER

85. ANDROCLUS AND THE LION.

In circo maximo amplissimae venationis apparatus
populo Eomano dabatur. Multae ibi apparebant ferae,
magnitudine excellent! et ferocia inusitata : sed praeter
alia omnia unus leo corporis impetu et fremitu terribili,
toris comisque cervicum fluctuantibus, animos oculosque
spectantium in se converterat. Ad pugnam bestiarum viri
consularis servus, cui nomen Androclus fuit, inter com-
plures ceteros introductus* erat : hunc ubi ille leo procul
vidit, ,repente quasi admiratus stetit, ac deinde sensim
atque placide ad hominem tanquam agnitum accessit : turn
caudam more adulantium canum clementer et blande mo vet;
deinde crura et manus prope iam metu exanimati leniter
demulcet. Androclus autem inter ilia tarn atrocis ferae
blandimenta amissum animum receperat; paulatim oculos
ad contuendum leonern refert.

86.

Tandem, postquam homo vitam priorem recordatus
leonem laetus agnoverat, inter maximos populi clamores ad
id excitatos, a Caesare arcessitus Androclus interrogatusque
causam, cur ille leonum atrocissimus uni pepercisset, hanc
rem mirificam narrasse fertur. " Quum provinciam Africam
proconsulari imperio meus dominus obtineret, ego ibi
iniquis eius et quotidianis verberibus ad fugam coactus,
ut mihi a domino, terrae illius praeside, tutiores latebrae
forent, in camporum et arenarum solitudines concessi : ac si
defuisset cibus, consilium fuisset mortem aliquo pacto
quaerere. Turn sole medio specum quandam nactus, in
earn me recondo."

LATIN READER 49

87.

Neque multo post ad eandem specum venit hie leo
claudus uno et cruento pede, atque illic prime quidem con-
spec tu advenientis territum animum habeo. Sed postquam
ingressus leo, ut re ipsa apparuit, in suum latibulum me
procul delitescentem vidit, mitis et mansuetus accessit ac
sublatum pedem ostendere et porrigere quasi opis petendae
gratia visus est. Ibi ego spinam ingentem, quae pedi
inhaerebat, revelli, conceptamque saniem vulnere intimo
expressi, accuratiusque sine magna iam formidine cruorem
penitus siccavi atque detersi. Ille tune mea opera levatus
pede in manibus meis posito recubuit et quievit : e quo die
triennium totum ego et leo in eadem specu eodemque victu
viximus. Namque earum, quas venabatur feras, membra
sole meridiano tosta edebam.

88.

Sed, ubi me vitae illius ferinae iam pertaesum est, leone
in venatum profecto, specum reliqui : et viam ferme tridui
permensus, a militibus visus apprehensusque sum, atque
ad dominum ex Africa Eomam sum deductus. Qui statim
me rei capitalis damnandum dandumque bestiis curavit.
Hunc quoque leonem a me tune separatum atque ab homini-
bus captum nunc etiam pro beneficiis gratiam mihi referre
intelligo." Quibus dictis, Androclus dimissus cunctis pe-
tentibus poena solvitur et leone populi suffragiis donatur.
Postea ferunt Androclum et leonem loro tenui revinctum
urbe tota circum tabernas ire ; donari aere Androclum,
floribus spargi leonem : omnes fere ubique obvios dicere
1 hie est leo hospes hominis, hie est homo medicus leonis.'

E

50 LATIN READER

89. MYCERINUS PROVES THE ORACLE FALSE.

Mycerino regi ex oppido Buto est allatum oraculum sex
tantum annos eum victurum esse, septimo autem vitam
finiturum. Turn Mycerinus, qui . hoc aegrius f erebat,
dixisse traditur, se, qui deos coluerit, indigna et iniusta pati.
Alterum igitur responsum editur eum certe moriturum
esse. Quibus auditis, quum sententiam Deorum iam contra
se dictam cognovisset, multas parari iussit lucernas, iisque
quotidie ingruente nocte accensis potabat voluptatibusque
nee die nee nocte ulla intermissis indulgebat. Per loca
Aegypti amoena et nemorosa vagatus, hoc consilio utebatur,
ut oraculum mendacii argueret; quippe qui, noctibus in
dies conversis, non sex tantum annos sed duodecim victurus
esset.

90. EXAMPLE is BETTER THAN PRECEPT.

Non dubium est quin Spartiatae f ortitudinis et patientiae
exempla mira omnibus praebuerint. Neque tamen a ceteris
Graecis amabantur, quod saepius se fastidio et superbia
plenos praestare solebant : neque placebant Helotibus
(quorum origo de incolis primo devictis deducta esse dici-
tur) quippe qui multa et gravia perpessi sint. Quos si
ephori corpore et numero valentes viderant, eos secretis
usi modis interficiebant : sin autem, quam ridiculus esset is
qui ebrius est factus, pueris Spartiatis exhibere pater
volebat, Heloti tantum vini ofierre solitus est, ut mox
ebrius in ludibrium incideret. Cui turpiter et indecenter
se gerenti puerum obviam latum pater monebat : " Noli, mi
fili, ebrius fieri : si enim haec feceris, te in ludibrium inter
sodales adduces."

LATIN READER 51

91. SYLOSON'S BED CLOAK.

Syloson, ut Aegyptiorum regiones et mores exploraret,
e patria Samo eiectus, Memphide pallio indutus coccino
in foro forte ambulabat : quern ubi conspexit Darius, qui in
Cambysis exercitu tune stipendia merebat, adipiscendi
pallium cupidus Sylosontem adiit ut mercaturus. Quern
quum videret Syloson vehementer cupidum, casu secundo
ait " Equidem hoc pallium nullo pretio vendere volo : at
tibi id gratis do." Quo response delectatus, pallium Darius
libenter accipit : Syloson autem se propter nimiam animi
benevolentiam pallium perdidisse existimat. Haud multo
interiecto tempore Darius, Cambyse mortuo, regno Persico
potitus est. Syloson igitur, quum Susa ascendisset, in aedium
regiarum vestibulo sedebat et praedicabat se de Dario bene
meritum esse.

92.

Quod ubi audiverat unus e satellitibus et regi nuntiaverat,
Darius secum colloquebatur : " Quis tandem Graecus est qui
bene de me meritus sit 3 Fac ut intro deducatur, ut sciam
quid ille velit." Sylosontem a ianitore introductum atque
in medio stantem interpretes interrogant, quis sit, quove
facto bene de rege meritum esse dicat. Cui, tota re exposita,
respondit rex " Tu ergo ille es, qui mini nullam potestatem
habenti donum dedisti. Pro quo ingens auri argentique
pondus tibi reddo, ne te unquam poeniteat beneficii in
Darium collati. " Noli,'7 inquit Syloson, " me auro et
argento donare : patria enim mea Samos a tyranno est occu-
pata : hanc, quaeso, mini da a caedibus et servitute libera-
tam." Quae petita non recusat Darius : sed exercitum ad
Samum liberandam statim mittit.

52 LATIN READER

93. AN ARTFUL IMPOSTOR.

Astrologus mendax idemque impudens amicum, quern
Ludovicus rex Gallorum praecipue diligebat, mox mori-
turum esse palam praedicabat. Hand multo post accidit ut
ille amicus morbo sit consumptus : quod quum audiisset
rex, sine mora servis imperavit ut astrologum arcesserent.
Quum is apud regem praesto esset, "quando tu," inquit
Ludovicus, " qui te res venturas praedicere posse simulas,
diem supremum obibis ] " Astrologus autem, quum, quo in
periculo esset, intelligent neque tamen vocem neque animum
demitteret, respondit, "Tertio ante die quam ipse moriere."
Quo response perterritus rex servos iussit summam curam
facere, ne astrologo palatium incolenti victus neu cetera
commoda deessent.

94. THE MISSING LINK.

Inter Athenienses Democritus quidam pusillo erat cor-
pore et deformato, maximas tamen divitias consecutus erat.
Hie autem, quum imaginem suam pingendam curavisset, et
picturam iam confectam attulisset pictor, avaram mentem
exhibuit. Cui minorem quam quae constituta erat pecu-
niam praebuit, idque aegre ferenti respondit, "Ni hanc
pecuniam acceperis, ista pictura nullum tibi commodum
consequetur." "At tu erras; hanc enim maioris pretii, si
tu reieceris, facile vendarn." " Die mini, quemadmodum id
facturus sis : iste enim vultus mihi neque ulli alii consi-
milis est." " Haec sunt vera : sin autem caudam corpori
adiecero, simiae imago non hominis omnibus videbitur."
Quae quum audiisset Democritus, pretium constitutum ex-
templo persolvit.

LATIN READER 53

95. EHAMPSINITUS' TREASURE-HOUSE

Rhampsinitus rex tantas opes tantamque argenti vim
habuit, ut nemo inter posteros divitiis ei exaequari posset.
Quae ut in tuto reponeret, conclave e lapidibus aedifican-
dum curavit : cuius aedificii quum unus paries extrorsum
spectaret, structor, cui opus mandatum erat. hoc machinatus
est ; e lapidibus unum ita parare, ut e pariete a duobus vel
etiam ab uno nomine facile eximi posset. Qui, interiecto
tempore, quum prope vitae finem esset, duobus filiis ad se
advocatis exposuit, quo pacto lapide illo extracto regiis opi-
bus frui possent. Cui iam vita functo obsecuti, lapide noctu
extracto, multum pecuniae identidem extulerunt. Eex au-
tem, quum forte conclave aperuisset et pecuniam diminutam
videret, miratus haerebat, quum signa iannae impressa
integra manerent.

96.

Laqueos ergo confici et circa vasa, in quibus inerat
pecunia, collocari iussit. Deinde, ut antea, ventitant fures :
quorum unus quum irrepsisset et ad vasa accessisset, laqueo
capitur. Idem fratri imperavit ut statim irreperet sibique
caput abscideret, ne ille etiam secum esset male periturus.
Alter autem, probato fratris consilio, caput abscisum abstulit
et lapide reposito domum abiit. Ubi illuxit, rex obstupe-
factus, cadavere muro urbis suspense, custodibus imperavit
ut, si quern deplorantem vidissent, prehensum ad se addu-
cerent. Interea tarn graviter ferebat furis mater filii alterius
cadaver indigna pati, ut filio superstiti imperaret ut cadaver
fratris recuperatum domum afferret; quod si perficere
nollet, regem se adituram atque eum, ut illius pecuniae
spoliatorem, delaturam minabatur.

54 LATIN READER

97.

Asinos igitur utribus vino plenis instmctos per viam
publicam agitabat ; quum prope locum, ubi erant custodes
cadaveris, venisset, utres clam solvit et vino effluente in-
gentem edidit clamorem : custodes autem, quum vinum
effusum viderent et avide colligerent, dum vehementer se
iratum simulat, maledictis lacerabat. Deinde, quum unus
e custodibus facete esset cavillatus, donum iis unum ex
utribus dedit : custodes autem quum id libenter accepissent
atque eum manu prehensum ut secum maneret im-
petrassent, potandi causa discumbebant : tandem tanta usi
sunt potione, ut vino mersi somnoque oppressi eodem loco,
ubi potaverant, obdormiverint. Turn demum nocte iam
multum progressa, custodum dextras genas in contumeliam
rasit et cadaver fratris solutum asinisque impositum domum
incolumis retulit.

98. THE INTELLIGENT Ass.

Thebanus quidam, qui Athenas nuper venerat, ad
cenam ab hospite invitatus asinum conducendum curaverat,
ut propositum iter satis maturaret. Asinus autem, quern,
ut sibi auxilio esset, comparavit, inimicos et malignos
mores mox exhibebat : namque Thebanum artis equitandi
minime peritum excutere conatus, saepe constitit. Hoc
modo in via progressus maximos spectantium risus
Thebanus movebat : inter quos ut eum vidit qui asinum
elocaverat, vehement! ira incensus magna voce clamavit,
" Hetis tu, scelus, nonne vides quanta sit istius asini malig-
nitasV Cui respondit ille "At tu nostrorum asinorum
mores non intelligis ; hie enim, quum te peregrinum esse
cognosset, saepe constitit, ut templa aliaque aedificia per-
scrutari posses."

LATIN READER 55

99. A VALUABLE CROW.

Augusto post Actiacam victoriam Eomam reverse inter
gratulantes occurrit opifex quidam cum corvo, quern in-
stituerat ad hoc dicendum, "Ave, Caesar, victor Imperator."
Quam avem officiosam miratus Caesar viginti millibus
nummorum emit : neque picam neque psittacum eadem
locutos emere noluit. Haec autem sutorem quendam
pauperem excitavere, ut alium corvum ad parem saluta-
tionem institueret : qui impendiis exhaustus, quotiens avem
non respondentem obiurgabat, dicebat "opera et impensa
periit." Quum iam corvus salutationem dictatam dicere
coepisset et Augustus respondisset "Satis domi saluta-
torum talium habeo," adeo subvenit corvo memoria, ut et
ilia, quae dominum querentem audire solebat, subtexeret,
" opera et impensa periit." Turn Caesar arrisit, avemque
tanti emit quanti nullam adhuc emerat.

100. THE SERVANT AND THE FISH.

Celer homo dicax et lepidus omnes in cavillando longe
superare existimabatur : accidit autem ut etiam Celer a
servo quodam homine non insulso devinceretur. Hie enim
servus, quamvis ingenium acre haberet, illud dissimulare
solebat : itaque piscibus, quos identidem dominus ad
Celerem mittebat, ad incultum et agrestem morem deiectis
in mensam, statim domum abiit. Quae quum ita fuerint,
Celer iratus semel ostendere voluit, quemadmodum piscis,
quern dominus illius misisset, in mensam esset deponendus.
Idcirco exemplum praestare constituit, quo usus servus
piscem in postremum decenter offerret. Itaque servum,
pisce ut mos erat deiecto, domum digressurum Celer
monuit, ut ea, quae ipse docere vellet, disceret.

56 LATIN READER

101.

Ad hoc perficiendum Celer servi partes acturus calathum,
in quo erat piscis, sustulit : servus autem in loco Celeris
in triclinio reclinabat. " Salve," inquit Celer : " Di tibi
sint fausti : imperabat mihi dominus ut hunc piscem tibi
apportarem et te bene valere iuberem." Haec locutus
piscem in mensam sollicitus deposuit : servus autem vafro
consilio adhibito hoc quoque Celerem docere constituit.
" Heus tu," respondit : "fac ut gratias maximas tuo domino
pro me agas et ipse hanc mercedem accipias." Celeri enim
quinquaginta nummos dat. Itaque cum Celer servum,
quomodo decenter piscem offerre posset, docebat, turn
invicem servus, quomodo Celer se mumficum posset prae-
stare, demonstrabat.

102. SCYTHIAN PRESENTS.

Persae, qui sub duce Dario fines Scytharum invaserant,
magna incommoda passi tandem redire volebant ; at, quo
diutius in Scythia manerent et penuria rerum omnium
premerentur, pecoribus nonnullis cum pastoribus relictis,
Scythae in alium locum paulatim se recipiebant. Persae
quidem, quoties impetum facerent, pecoribus captis exsulta-
bant. Quum autem id saepius fieret, ad extremum Darius,
quid consilii caperet, incertus haerebat. Quod ubi
Scytharum reges animadverterant, praeconem ad eum
miserunt, qui dona avem et murem et ranam et quinque
sagittas ferret. Haec adferentem dona interrogaverunt
Persae, quid esset mittentium consilium. Ille respondit
nihil aliud sibi mandatum fuisse nisi ut, illis datis, quam
primum abiret.

LATIN READER 57

103.

Deinde, dum inter se colloqmmtur Persae, abiturus
nuntius monuit ipsos, si sapientes essent, quidnam ista doDa
significarent, facile cognituros. Darii autem regis sententia
erat Scythas sese et terrain et aquam ipsi tradere : id inde
colligebat, quod mus in terra viveret, rana vero aquam
habitaret, avis autem similis esset equo, denique tela quasi
dediti imperii signum esset. Cui opposita erat sententia
Gobryae, militis inter primes egregii, qui diverse usus
consilio ad hunc modum rem explicare voluit. " Nisi aves
facti, 0 Persae, in caelum evolaveritis, aut in mures con-
versi terram subieritis, aut ut ranae in paludem insilueritis,
salvi hinc non revertemini, sed sagittis confixi moriemini."
Ita accidit ut Gobryae verba ab iis, quae postea evenerunt,
baud discreparent.

104. A BET.

Discipulus quum Xanthum philosophum ebrium et
temulentum esse videret, " 0 praeceptor," inquit, "num.
quis mare ebibere potesU" "Immo vero," respondit
Xanthus, " ego enim hoc ipse ebibere possum : at si
non potuero, totam meam domum tibi tradam." Itaque
depositis anulis, ut pactum confirmarent, discesserunt.
Postridie Xantho interroganti, ubi esset annulus, respondit
servus Aesopus eum heri ebrium mare ebibere posse
gloriatum esse, et in pacto annulum eius deposuisse.
"At te nunc oro, ut praesto sis et opem porrigas, ut aut
vincam aut pacta dissolvam." " Vincere quidem haud tibi
licet, sed, ut pacta solvas, ipse efficiam. Cum hodie rursus
in unum convenerint amici, ne tuo proposito destiteris,
neve ea, quae facere volebas ebrius, te sobrium facere nolle
dixeris."

58 LATIN READER

105.

Igitur iussit lectos et mensam in litore poni et pueros
ad aquam marinam porrigendam cum poculis paratos.
Cum autem Xanthus omnem turbam ad spectaculum
concurrisse vidisset, ipse discumbens e marl poculum
impleri iussit : quo accepto, omnibus audientibus rogavit
" Quaenam foedera apud vos inivi 1 " Ei respondit unus ex
amicis, "Tu mare ebibere posse gloriatus es." Quibus
dictis Xanthus ad populum conversus, "Viri Samii," in-
quit. " vos scitis, quot et quanti fluvii in mare perrumpant :
ego autem fore ut mare solum ebiberem pollicitus sum.
Hie igitur prius flumina omnia coerceat, deinde statim
mare solum ebibam." Quum haec Xanthus dixisset, amicus
victum se confessus, eum obsecravit ut pacta dissolveret.

106. POLYCRATES AND HlS ElNG.

Polycratis, tyranni Samii, ita res auctae sunt, ut per
universam Graeciam gloriam maximam consequeretur. At
Amasin regem amicum non latebat, quam secundae res
Polycratis essent; qui veritus, ne ei ingenti uso felicitate
adversam fortunam Di invidi inferrent, eum admonuit ut,
quodcunque ei maximi esset pretii, id abiceret ; quo facto
Deorum invidos animos placaturus esset. Is igitur, post-
quam anulum e smaragdo lapide auro devinctum delegerat
et navem ipse conscenderat, nautas in altum navigare iussit :
quum procul ab insula abessent, annulum de manu de-
tractum cunctis conspicientibus in mare proiecit. Piscator
autem, quum ingentem pulchrumque piscem cepisset, Poly-
crati eum voluit dono dare : itaque in regia illo oblato ait
se velle in Polycratis conspectum venire.

LATIN READER

107.

Tandem pisce deposito dixit : " Hunc piscem, o rex,
postquam ego ceperam, non iudicavi in forum rerum
venalium esse ferendum ; sed quamvis sim homo pauper
et manu mea victum quaeram, te tuoque imperio haud
indignum eum affero. His verbis delectatus Polycrates in
hunc modum respondit : "Kecte fecisti; duplicem tibi
orationis et doni causa gratiam reddo : te igitur ad cenam
invitamus." Piscator domum abiit laetus : famuli vero
dum piscem concidunt, in ventre repositum anulum Poly-
cratis reperiunt. Quern ut viderunt, protinus correptum,
animis gaudio perfusis, ad Polycratem deferunt, nuntiant-
que quo pacto sit repertus. Turn rex, cuius in mentem
venit rem esse divinam, ne male vitam esset finiturus,
verebatur. Quod quidem postea accidit.

108. BLOWING HOT AND COLD.

Homo quidam cum Satyro amicitiam habuit. Apud
quern quum edendi causa homo sederet, exorta coeli tem-
pestate, manus ad os admotas anhelitu refovere conabatur.
At Satyro id intuenti et roganti, quamobrem faceret, re-
spondit id facere, ut manus frigidas calefaceret. Deinde
ubi, exstructo foco, apposita mensa, in fervidam pultem
inflabat, magis etiam admiratus Satyrus sciscitatus est
quid vellet. "Ut pultem," inquit ille, "mmium ferventem
halitu ref rigerem. " Tune Satyrus, dum a mensa surgit,
"Quid audio1?" inquit, "Tune eodem ex ore pariter et
calidum et frigidum halitum emittere potes ? Yale : neque
enim tecum posthac amicitiam exercebo."

60 LATIN READER

109. Two SIDES TO EVERY QUESTION.

Leo et homo dum in eadem via simul progrediuntur, et
vario sermone inter se utuntur, columnam vident, in qua
erat incisus leo ab homine suffocatus. Hanc ubi homo
leoni ostendit, "Hie videre," inquit, "licet, quanto leonibus
ferisque omnibus sit homo praestantior et valentior."
" Quis autem," rogavit leo, " ea, quae homo gessit, in hac
columna inciditl" Subridet ille et respondet scilicet
hominem opus perfecisse. At leo : " Sin autem inter leones
essent, sicut inter homines, ii qui marmor possent sculpere,
plures a leonibus homines quam ab hominibus leones suffo-
catos sculpi videres." Quo response homo subito com-
motus, veritus ne ipse exemplo esset, cum leone colloquium
diremit, et domum quam celerrime aufugit.

110. ALCMAEON AND THE GOLD.

Croesus rex Lydorum, beneficiis ab Alcmaeone Athen-
iensi acceptis, eum ad se Sardes invitavit : eundemque
tanto auri pondere, quantum suo corpore asportare semel
posset, se donaturum esse promisit. Tune Alcmaeon ad
hoc donum accipiendum in hunc modum paratus accessit :
grandi ornatus tunica, in qua amplior erat sinus, et
cothurnis, quos maximos repererat, indutus in thesaurum
deductus est. Ibi quum in aurea ramenta incidisset,
primum circa crura, quantum auri cothurni capere pote-
rant, infersit, deinde toto sinu repleto et corna ramentis
conspersa, denique aliis in os sumptis, thesauro egressus
est, cuivis alii quam homini consimilis. Cuius os auro
obseratum et omnia turgid a Croesus conspicatus non risum
continuit : nee modo ea, quae ferebat, sed alia etiam baud
minora adiecit.

LATIN READER 61

^^. *•> - OXi\»^^^^

111. WHOSE is THE SHADOW 1

Mercator, quum per deserta Libyca progredi vellet,
asinum conducendum curavit : quocum Aegyptius, cuius
erat asinus, iter pedibus faciebat. Quibus compositis, quum
in asinum ascendisset, cum Aegyptio ex urbe egressus
loca deserta et arida petebat. At ubi sole fervente adeo
sunt calefacti, ut vix super siccam arenam progredi possent,
mercator asini tergo impositus laborabat, Aegyptius autem
ad fervorem vitandum, et sessoris et asini umbra protectus,
ambulabat. Quum autem hoc mercator vidisset, descendit
et de asini umbra cum Aegyptio strenue contendit. Hie
enim asinum ipsum, neque umbram se locasse asseveravit :
ille autem se cum asino umbram conduxisse. At dum
rixantur, asinus aufugit ; quo facto neuter umbra potitur.

112. PERSIAN JUSTICE.

Xerxes, in proelio apud Salamina commisso devictus, in
Asiam mare transmittebat. Turn, quum magis fureret tem-
pestas et nimis onerata esset navis, magno Persarum numero
invecto, rex timore perculsus e gubernatore quaesivit, ecqua
salutis esset spes. Cui gubernator respondit non aliam esse
spem, nisi de numero multorum hominum in nave vectorum
pars amoveretur. " Viri Persae," inquit Xerxes, " ecquis
regem esse sibi curae ostendere vult 1 namque in vobis mea
salus posita esse videtur." Quibus auditis, illi, quum regem
adorassent, in mare prosiluere e nave, quae, hoc modo levata,
salva in Asiam pervenit. Xerxes vero simul atque in
terram erat expositus, aurea corona gubernator em donavit,
quod regis ipsius vitam conservasset, deinde, quod magnum
Persarum numerum perdidisset, caput ei praecidi iussit.

62 LATIN READER

113. STORY OF AN EARLY SAINT.

Spyridio sacerdos ob priscam severitatem moresque in-
tegros multos inter homines praeclarus, Cypro relicta, per
Asiam quam celerrime se contulit, ut conventu apud Nicaeam
ab imperatore constitute mature adesset. Alii autem sacer-
dotes, qui tarn insipientes erant, ut mirae sanctitatis illius
immemores habitum incultum contemnerent, in eodem
itinere progrediebantur. Itaque, dum aperte cum Spyri-
dione libenter colloqui videntur, quomodo eum in itinere
detinere possent, secreto consilium parabant. Namque, dum
eadem taberna et Spyridio et alii sacerdotes pernoctant, hi
media nocte experrecti, cibo arrepto, foras se emittere incip-
iebant, et Spyridioni, quominus sequeretur, obstare cona-
bantur.

114.

E quibus unus, qui socios retinuerat, rogavit, quamobrem
tanta celeritate domum relinquerent : respondebant omnes
se id facere, ut sine Spyridione homine inculto et immundo
reliquam itineris partem perficerent. Quibus autem per-
suadebat, ut, priusquam e taberna exirent, subtili consilio
uterentur. "Abscisis mulorum eius," inquit, "capitibus,
non modo ipsi Nicaeam securi vos conferetis, sed Spyridi-
onem, ne sequatur, impedire poteritis. Hoc consilio libenter
accepto, quum mulorum alterius candidi, alterius spadicis
capita decidissent, maxima celeritate aufugerunt. Spyridio
autem prima luce experrectus servos ad mulos inveniendos
statim demisit, qui, cum sine mora rediissent, primo stupe-
facti tacebant.

LATIN READER 63

115.

Dominus autem " Nonne mulos," inquit, "in stabulo
paratos invenistis V "Immo vero," responderunt, "sed
homines scelesti et improbi capita iis detraxerunt." Ille
autem neque hilarem deposuit vultum, neque irato utebatur
animo ; sed servis, ut mulos adducerent, imperavit. Quibus
quum in tabernam adductis mira quadam arte capita adhuc
decisa reposuisset, in Asiam statim contendit. Quo facto,
additum est etiam detrectantibus maximum argumentum,
sacerdotem ilium re vera hoc tarn difficile miraculum
perf ecisse : namque, quia sub incerta luce colores nullo
modo distinguere potuerat, capita invicem mutata candido
spadix, spadici candidum forte reposuit.

116. THE FATE OF LAMPSACUS.

Ad vafrum consilium Anaximenis, qui in omni dicendi
ratione clarissimus erat, urbis Lampsaci salus est referenda.
Nam cum ad excidium urbis summo studio Alexander
ferretur, progressumque extra moenia Anaximenem prae-
ceptorem suum vidisset, quia manifestum erat futurum ut
preces suas irae eius opponeret et ad dissuadendum ore
eloquenti usurus esset, id se non facturum, quod petiturus
esset, rex iuravit. Tune Anaximenes tarn acrem exhibuit
sagacitatem, ut Alexandri etiam ingenium vinceret : extem-
plo enim respondit : " Peto ut Lampsacum diruas." His
dictis rex obstrictus iureiurando et Anaximenis voluntati
obsecutus, urbem vetusta nobilitate inclitam exitio, cui
destinata erat, subtraxit.

64 LATIN READER

117. THE DEATHS OF AESCHYLUS, EURIPIDES, SOPHOCLES.

Poetarum tragicorum quantum inter se distarent mortes,
cognoscere operae pretium est. Moenibus Gelae urbis, in
qua morabatur, Aeschylus egressus aprico in loco resedit.
Super quern aquila, quae testudinem ferebat, splendore
capitis (erat enim calvum) elusa, ei perinde ac lapidi onus
illisit, ut carne vesceretur. Quo occisus ictu extemplo
Aeschylus est mortuus : Euripidis autem aliquanto atro-
ciorem finem passus est. Dum enim ab Archelai Macedonis
cena domum repetit, canum morsibus laniatus obiit.
Sophocles vero extremae iam senectutis, cum in certamine
fabulam docuisset, ancipiti sententiarum eventu diu solli-
citus, denique tamen una sententia victor, causam mortis
gaudium habuit.

118. A DIFFICULT CASE.

Protagoras sophista acerrimus cum Evathlo discipulo
simultatem gessit : super pacta mercede inter eos haec lis
erat et controversia. Evathlus dives adolescens, eloquen-
tiae dicendae orandarumque causarum cupidus, in discip-
linam Protagorae se dedit, seque daturum promisit grandem
mercedem, quantam pecuniam Protagoras petiisset : cuius
dimidium tune statim, priusquam disceret, dedit, pepigitque
ut alterum dimidium daret, quo die causam apud iudices
orasset et vicisset. Postea quum diu Protagorae auditor
assentatorque fuisset et in studio facundiae abunde se
promovisset, causas tamen non reciperet, tempusque iam
longum praeteriret, reliquam mercedis partein solvere
noluit.

LATIN READER 65

119.

Protagoras autem, consilio quod turn astutum existima-
bat inito, ab Evathlo pactam mercedem petiit: lite cum
Evathlo contestata, quum ad iudices ad causam diiudi-
candam utrique venissent, Protagoras sic exorsus est.
"Disce," inquit, "o adolescens stultissime, sive contra te
sive pro te iudices sententias dixerint, fore ut reddas id
quod peto. Nam si contra te constitutum erit, mercedem
mihi e iudicum sententia debebis, quia ego vicero : sin
autem secundum te iudicatum erit, mercedem mihi ex
nostro pacto debebis, quia tu viceris." Cui respondit
Evathlus ; " Huic tuae tarn ancipiti captioni obviam ire
possem, si verba non ipse f acerem atque alio patrono uterer.
Sed maiorem mihi voluptatem victoria afferet, si te non
in causa modo sed in isto argumento quoque vicero.

120.

"Disce igitur tu quoque, o magister sapientissime,
utrocunque modo sit constitutum, id, quod petis, te non
consecuturum esse, sive contra me, sive pro me sit pro-
nuntiatum. Nam si iudices pro causa mea senserint, nihil
tibi e iudicum sententia debebo, quia ego vicero : sin autem
contra me pronuntiaverint, nihil tibi e nostro pacto debebo,
quod non vicero." Turn iudices hoc spinosum esse et
inexplicabile, quod utrinque dictum esset, rati, ne sententia
sua, utramcunque in partem esset dicta, ipsa sese rescin-
deret, re integra relicta, causam in longinquum tempus
distulerunt. Itaque Evathlus argumentum, quo usus erat
Protagoras, contra eum conversum ita retulit, ut discipulus
magistrum devicerit.

66 LATIN READER

121. AN INFAMOUS HORSE.

Cn. Seium scribunt Eomani auctores equum Argis natum
habuisse, qui magnitudine inusitata, cervicibus arduis,
colore phoeniceo, comanti iuba, omnibusque aliis equorum
laudibus longe praestabat; at tali usus est fortuna, ut
quisquis eum haberet cum omni domo, familia, fortunis,
funditus deperiret. Itaque, quum Seius capitis damnatus
miserando supplicio esset affectus, Dolabella in Syriam pro-
fectus istius equi f ama adductus est, ut Argos deverteret et
sestertiorum centum milibus eum emeret. At bello civili
Dolabella in Syria obsesso atque interfecto, C. Cassius, qui
Dolabellam obsederat, equum abduxit : idem, exercitu suo
fuso, miseram mortem oppetiit. Hinc illud de hominibus
calamitosis ortum dicique solitum, "ille Seianuni equum
habe.t."

122. THE SINGER AND THE CRICKET.

Fidicen quidam, qui certamen canendi iniit, et voce et
fidibus canere tanta arte incepit, ut non modo amicos cir-
cumstantes sed eos etiam, qui peritius de arte canendi
disceptabant, delectare posset. At dum hac iucunda
voluptate omnes fruuntur, subito una e septem fidibus,
quibus lyra est comparata, interrumpitur, quam ita inter-
ruptam fidicen f rustra tentat attingere. Huic aegre canenti
cicada auxilium praestat, quae per artem singularem pro
nervo iam deficiente suam vocem tarn iuste praebet, ut
nemo praeter ipsum fidicinem illius nervi proprium sonitum
deesse intelligat. Turn demum ille victor, praemio accepto,
domum rediit: nee tamen ingratus, sui imaginem de
marmore faciendam, et cicadae tanquam adiutricis effigiera
ad lyrae fides apponendam curavit.

LATIN READER - 67

123. ANTIGONUS AND HIS HORSES.

Cum Antigonus in castello Phrygiae, quod Nora appel-
latur, circumsederetur et vereretur, ne uno loco manens
equos militares perderet, quod spatium non esset agitandi,
callidum fuit eius inventum, quemadmodum stans iumen-
tum calefieri exercerique posset, quo libentius et cibo
uteretur, et a corporis motu non removeretur. Altius
substringebat caput loro quam ut prioribus pedibus plane
terram posset attingere. Deinde post verberibus cogebat
exsultare et calces remittere : qui motus non minus sudorem
excutiebat quam si in spatio decurreret. Quo factum est,
quod omnibus mirabile visum est, ut iumenta aeque nitida
ex castello educeret, cum complures menses in obsidione
fuisset, ac si in campestribus ea locis habuisset.

124. EOMAN EULE.

Eefert Cicero L. Domitium praetorem in Sicilia, quum
aper ingens ad eum allatus esset, admiratum requisivisse
quis eum percussisset. Quum audisset pastorem fuisse,
eum ad se vocari iussisse : ilium cupide ad praetorem quasi
ad laudem et ad praemium accurrisse : quaesivisse Domi-
tium, quomodo tantam bestiam percussisset : ilium respon-
disse, venabulo. Statim deinde iussu praetoris in crucem
esse sublatum. De quo intellegendum esse maluisse Domi-
tium crudelem in animadvertendo quam in praetermittendo
dissolutum videri. Nobis autem hoc edictum, ne quis cum
telo servus esset, quo Domitius utebatur, baud civile,
supplicium, quo pastor est affectus, inhumanum videtur.

68 - LATIN READER

125. JUSTICE AND MERCY.

Zaleucus, si quis alius sapiens et ad rempublicam geren-
dain sagax, urbem Locrensium saluberrimis et utilissimis
legibus munivit : quas ut confirmaret, aliis sceleribus alias
poenas iuste assignavit. His compositis, quum filius eius
crimine damnatus secundum ius ab ipso constitutum utroque
oculo carere deberet, ac tota civitas in honorem patris
poenam adolescentuli remitteret, aliquamdiu repugnavit.
Turn demum precibus populi devictus, suo prius, deinde
filii oculo effosso, usum videndi utrique reliquit. Ita
debitum supplicii modum legi reddidit : quo facto cum
civem iustum turn patrem misericordem se praestitit.

126. FAT MAN IN LONDONDERRY.

Urbe quadam Hibernica diu obsessa, cives cuncti tanta
fame afficiebantur, ut etiam canes, equos, alia animalia con-
sumere cogerentur. Panis enim in paucis locis idemque
mucidus inveniri poterat : et nocte et interdiu cives undique
mortui ante oculos omnium iacebant : omnes intellexerunt,
nisi auxilium sine mora adveniret, fore ut urbs, quam tanta
virtute defendissent, ab hostibus caperetur. At inter
homines fame confectos et macie corruptos unus pinguis
propter corporis magnitudinem invidiam patiebatur: ad-
mirati enim ilium tarn pinguem esse multi paene devora-
turi videbantur. Ille autem omnis facinoris praeter
obesitatem innocens, ut esurientium et mortem minantium
aspectum vitaret, domi perterritus manebat. Turn demum,
urbe obsidione liberata, id quod ei maximo periculo fuerat,
ludibrio solum postea fit.

LATIN READER 69

127. CUSTOMS OF THE MAORIES.

Saevi mores et crudeles inter eos, qui nee iura divina
nee humana cognoverunt, referuntur. At permulta, quae
nobis absurda et plane ridicula videntur, nonnunquam e
consilio neque insulso neque imprudent! sunt orta. Maori-
enses enim, qui partem orbis terrarum regioni nostrae oppo-
sitam colunt, cum moribus quibusdam bonis et honestis
usi turn disciplinas artesque baud despiciendas prosecuti,
multam laudem merentur. Sed, quamvis in aliis modis
aliquantum humanitatis exhiberent, homines comedere
quondam solebant. Neque id tamen faciebant ferocitate
adducti neque ulciscendi cupidi : sed, quum perpauca, quae
consumere possent, in illis insulis invenissent, ut carnem
humanam praegustarent, sibi persuadebant. Eo accedebat
ut, mirae opinioni obsecuti, se omnibus et corporis et animi
virtutibus eius quern comederent potituros, se corrigere et
emendare per illas epulas vellent.

128. BUILDING OF ATHENS.

Post Persas apud Salamina devictos Lacedaemonii, post-
quam audierunt muros Atheniensium instrui, legatos Athenas
miserunt, qui id fieri vetarent. His praesentibus desierunt
Athenienses ac se de ea re legatos ad eos missuros dixerunt.
Hanc legationem suscepit Themistocles et solus primo pro-
fectus est : reliqui legati ut turn exirent, cum altitudo muri
satis magna videretur, praecepit : ut interim omnes servi
atque liberi opus facerent neque ulli loco parcerent, sive
sacer esset sive profanus. Themistocles autem ut Lace-
daemonem venit, aclire ad magistratus noluit, et dedit
operam ut quam longissimum tempus duceretur : causam
enim interposuit, se collegas exspectare.

70 LATIN READER

129.

Cum Lacedaemonii quererentur opus nihilominus fieri
eumque in ea re conari fallere, interim reliqui legati sunt
secuti ; a quibus cum audiisset non multum superesse muni-
tionis, apud Ephoros Lacedaemoniorum accessit et con-
tendit, falsa iis esse delata : quare aequum esse illos bonos
nobilesque viros mittere, quibus fides haberetur, qui rem
explorarent ; interea se obsidem retinerent. Gestus est ei
mos: tresque legati summis functi honoribus Athenas
missi sunt. Cum his collegas suos Themistocles iussit pro-
ficisci eisque praedixit, ut ne prius Lacedaemoniorum
legates dimitterent quam ipse esset remissus. Hos post-
quam Athenas pervenisse ratus est, apud Ephoros liberrime
professus est Athenienses suo consilio muris urbem saepsisse.

130. TIMOLEON IN SICILY.

Timoleon post res optime gestas Syracusis, quod reliquum
vitae fuit, privatus vixit. Nullus honor huic defuit ; neque
postea res ulla Syracusis gesta est publice, de qua prius sit
decretum quam Timoleontis sententia cognita. Nee tamen
propter hanc rem ad superbiam est elatus. Is enim, cum
quidam nomine Demaenetus in contione populi de rebus
gestis eius detrahere coepisset, ac multa inveheretur in
Timoleonta, dixit nunc demum se voti esse damnatum;
namque hoc a Diis immortalibus semper precatum, ut talem
libertatem restitueret Syracusanis, in qua cuivis liceret, de
quo vellet, impune dicere. Hie cum diem supremum obiisset,
publice a Syracusanis in gymnasio, tota celebrante Sicilia,
sepultus est.

LATIN READER 71

131. AN EASTERN PREACHER.

Inter Arabas olim erant sacerdotes qui in contionem
populum advocare solerent ; e quibus unus insolitum ser-
monem habuit. Utrum eos qui audiebant dolore afficere,
an domum quam celerrime redire voluerit, incertum est.
"Num scitis," inquit, "quae sim hodie dicturusf Omnes
negabant. "Idcirco," respondit ille, "nil mihi prodest
tempus consumere, ut homines tarn insulsos doc earn. Post-
ridie quum ad tribunal ascendisset, rogavit, utrum ii qui
audiebant, quae esset dicturus, scirent necne. Se scire
responderunt ; dixit ille, nil igitur opus esse se ilia narrare.
Tertio tandem die sacerdoti idem interroganti respond-
erunt, alios ilia scire, alios ignorare. Quibus autem ad
respondendum paratus "ii qui sciunt," inquit, "ignorantes
faciant certiores."

132. THE ARTFUL HANNIBAL.

Ad Eumenem regem Komanis amicissimum interficien-
dum Hannibal talem iniit rationem. Classe paucis diebus
erant decreturi. Superabatur Hannibal navium multitudine.
Dolo igitur erat pugnandum, cum par non esset armis.
Hie iussit quam plurimas venenatas serpentes vivas colligi
easque in vasa fictilia conici. Harum cum confecisset
magnam multitudinem, die ipso, quo facturus erat navale
proelium, classiarios convocat bisque praecepit, omnes ut in
unam Eumenis regis concurrant navem ; rex autem in qua
nave veheretur, ut scirent, se facturum promittit; quern
si aut cepissent, aut interfecissent, magno illis pollicetur
praemio fore.

72 LATIN READER

133.

Tali cohortatione militum facta, classis ab utrisque in
proelium deducitur. Quarum acie constibuta, priusquam
signum pugnae daretur, Hannibal ut palam faceret suis,
quo loco Eu.menes esset, tabellarium in scapha cum caduceo
raittit ; qui, ubi ad naves adversariorum pervenit, epistolam
ostendens, se regem professus est quaerere. Statim ad
Eumenem deductus est, quod nemo dubitabat quin id de
pace esset scriptum. Tabellarius, ducis nave declarata, eodem,
unde ierat, se recepit. At Eumenes, soluta epistola, nihil in
ea reperit, nisi quod ad irridendum pertinet; cuius etsi
causam mirabatur (neque reperiebat), tamen proelium statim
committere non dubitavit. Horum in concursu Bithyni
Hannibalis praecepto universi navem Eumenis adoriuntur.

134.

Quorum vim cum rex sustinere non posset, fuga salutem
petiit ; quam consecutus non esset, nisi intra sua praesidia
se recepisset, quae in proximo litore erant collocata. Beli-
quae Pergamenae naves cum adversaries premerent acrius,
repente in eas vasa ilia fictilia, de quibus mentionem supra
f ecimus, conici coepta sunt ; quae iacta initio risuin pugnan-
tibus excitarunt, nee, quare id fieret, poterat intellegi.
Postquam autem naves completas conspexerunt serpentibus,
nova re perterriti, cum, quid potissimum vitarent, non
viderent, puppes averterunt, seque ad sua castra nautica re-
tulerunt. Sic Hannibal consilio arma Pergamenorum
superavit : neque turn solum sed saepe alias pedestribus
copiis pari prudentia pepulit adversarios.

LATIN READER 73

135. WHAT is IN THE BAG?

In Libycis desertis vagatus Arabs tandem, quum nullum
cibum diu consecutus esset, paene fame consumebatur.
Lacum autem subito aspicit, apud quern aquationis causa,
ut bibant cameli, viatores consistunt ; ad quem quum perven-
isset, in arena deiectum culeum vidit, quem ut distentum
sensit, "Grates Dis immortalibus ago maximas,"inquit, "hunc
enim culeum aut palmulas aut nuces continere pro certo
habeo ; quam iucundis epulis frui potero ! quanta commoda
diu optata mini contingent!" quibus dictis animo elato, dum
cibum sibi esurienti futurum sperat, culeum aperit. lis vero,
quae ibi conduntur, expositis, magnum concipit dolorem :
" Yae mihi misero," inquit, "nihil inest praeter margaritas
inutiles."

136. ALEXANDER'S DOCTOR.

Quum Alexander Tarsum venisset, captus Cydni
amoenitate in praefrigidam undam se proiecit. Turn
repente tantus nervos eius occupavit rigor, ut nulla spes
remedii inveniretur. At unus erat ex medicis nomine
Philippus qui solus remedium pollicebatur ; sed ilium
epistola a Parmenione pridie missa suspectum faciebat, qui
ignarus Alexandri infirmitatis monuerat, ut a Philippo
medico caveret; nam corruptum ilium a Dario ingenti
pecunia esse. Tutius tamen est ratus Alexander dubiae se
fidei medici credere, quam indubitate morbo perire. Accepto
igitur poculo, epistolam medico tradidit ; itaque inter biben-
dum oculos in vultum legentis intendit. Ut securum
conspexit, laetior factus sanitatem quarta die recepit.

74 LATIN READER

137. THE DERVISH.

Philosophus ingenio praeditus subtili et rerum omnium
peritus, per Sericas partes vagatus, quum ad oppidum
Balcam pervenisset, in regis palatium, quod pro publico
hospitio habuit, forte iniit. Postea omnia, quae palam
erant exposita, conspicatus, stragulo, ut mos est, humi
deposito requiescere voluit. Cui haec molienti obviam se
ferebat unus e custodibus, qui eum rogavit, quid facere
vellet. Eespondit philosophus se in illo hospitio dever-
surum esse. "At," inquit ille iratus, "haec domus revera
regis palatium est, non publicum hospitium." Dum haec
aegre ferebant custodes, accidit ut rex ipse haud procul
ambularet atque eos disceptantes exaudiret.

138.

Qui quum errori philosophi innocentis arrisisset, rogavit
eum haud immiti usus voce, quamobrem tarn insulsus
esset, ut nullum discrimen inter hospitium et palatium
intellegeret. "Da mihi petenti veniam," respondit philo-
sophus ; " cupio enim te pauca interrogare. Quis primus
hanc domum iam aedificatam incolebat?" Eex respondit
primo suos incoluisse avos, tune autem suum patrem,
" Quis autem hodie incolit ? " Se ipsum. " Quis tandem
tibi mortuo succedet?" Filium suum iuvenem. At
respondit philosophus " Ea domus, quae incolas saepissime
mutet neque eosdem hospites retinere possit, mihi quidem
hospitium, non palatium videtur."

LATIN READER 75

139. THE NOBILITY OF IPHICRATES.

Iphicrates Atheniensis non tarn magnitudine rerum
gestarum quam disciplina militari nobilitatus est. Fuit
enim tails dux, ut non solum aetatis suae cum primis com-
pararetur, sed ne de maioribus natu quidem quisquam
anteponeretur. Multum vero in bello versatus saepe
exercitibus praefuit : nusquam culpa sua male rem gessit :
semper consilio vicit : tantumque eo valuit, ut multa in re
militari partim nova attulerit, partim meliora fecerit.
Namque ille pedestria arma mutavit, cum ante ilium
imperatorem maximis clipeis, acribus hastis, minutis
gladiis uterentur. Ille e contrario peltam pro parma fecit,
ut ad motus concursusque essent leviores. Hastae modum
duplicavit ; gladios longiores fecit.

140.

Apud Corinthum tanta severitate exercitui praefuit, ut
nullae unquam in Graecia neque exercitatiores copiae,
neque magis dicto audientes fuerint duci : in eamque
consuetudinem adduxit, ut, cum proelii signum ab im-
peratore esset datum, sine ducis opera sic ordinatae consis-
terent, ut singuli ab peritissimo imperatore dispositi
viderentur. Hie autem a sutoribus originem traxit : quod
quum opprobrio obiecisset homo nobilis quidem sed turpis
et scelestus, qui inter avos Harmodium iactavit, respondit
Iphicrates, "Ista nobilitas, quae ad te devenit, illico
evanescit : mea autem, quae a me est exorta, in posteros
progredietur."

76 LATIN READER

141. AN IDLE BOY.

Tres pueri ad ludum ventitabant. Ludi autem magister
eos multa et utilia docere voluit : curam enim adhibebat
non modo ut Latine et Graece loquerentur, sed et ea, quae
geometrae et mathematici scripserant, intellegerent. At,
quura tres menses haec didicissent, ludi magister experiri
voluit, utrum ea quae docuisset in memoria retinerent
necne. "Die mihi, sodes," inquit ille, " orbisne terrarum
circum solem movetur an sol circum orbem terrarum vol-
vitur ? " Pueri autem quid respondere possent nesciebant :
primus igitur respondit orbem terrarum circum solem
moveri, secundus autem rem contrarie dispositam esse
affirmavit. Sed tertius in diversas partes distractus, " Uno
die " inquit " sol circum orbem terrarum, altero orbis ter-
rarum circum solem movetur."

142. A EOMAN GENTLEMAN OUTWITTED.

C. Canius eques Eomanus, quum se Syracusas contul-
isset, dictitabat se hortulos aliquos emere velle, quo
invitare amicos et ubi se oblectare posset. Quod quum
percrebruisset, Pythius ei quidam dixit venales quidem se
hortos non habere, sed licere uti Canio, si vellet, ut suis;
et simul ad cenam hominem in hortos invitavit in posterum
diem. Quum ille promisisset, turn Pythius piscatores ad
se convocavit et ab iis petivit, ut ante suos hortulos
postridie piscarentur dixitque, quid eos facere vellet. Ad
cenam tempore venit Canius. Opipare a Pythio apparatum
convivium; cymbarum ante oculos multitudo; pro se
quisque quod ceperat afferebat ; ante pedes Pythii pisces
abiciebantur.

LATIN READER 77

143.

Turn Canius, "Quaeso," inquit, "quid est hoc, Pythil
Tantumne piscium 1 tantumne cymbamm 1 " Et ille " Quid
mirumT' inquit; "hoc loco est, quicquid Syracusis est
piscium." Incensus Canius cupiditate contendit a Pythio,
ut venderet. Quid multa ? impetrat. Emit homo cupidus
et locuples tanti, quanti Pythius voluit. Invitat Canius
postridie f amiliares suos : venit ipse mature ; ne unum
quidem piscatorem videt. Quaerit ex proximo vicino num
feriae quaedam piscatorum essent, quod eos nullos videret.
"Nullae, quod sciam," inquit, "sed hie piscari nulli solent.
Itaque heri mirabar, quid accidisset." Stomachari Canius :
sed quid f aceret 1

144. THE ERUPTION OF VESUVIUS.

Irrumpit cubiculum meum mater : surgebam invicem, si
quiesceret, excitaturus. Ecce amicus avunculi mei, qui
nuper ad eum ex Hispania venerat, ut me et matrem
sedentes, me vero etiam legentem videt, illius patientiam,
meam securitatem corripit. lam hora diei prima et adhuc
dubius et quasi languidus dies : iam quassatis circumiaceu-
tibus tectis, quanquam in aperto loco, angusto tamen,
magnus et certus ruinae metus. Turn demum excedere
oppido visum : multa ibi miranda, multas formidines pati-
mur. Nam vehicula, quae produci iusseramus, quanquam
in pianissimo campo, in contrarias partes agebantur ac ne
lapidibus quidem fulta in eodem vestigio quiescebant.

78 LATIN READER

145.

Praeterea mare in se resorberi et tremore terrae quasi
repelli videbamus. Certe processerat litus multaque ani-
malia maris siccis arenis detinebat. Nee multo post ilia
nubes descendere in terras, operire maria : turn mater orare,
hortari, iubere quoquo modo fugerem; posse enim iuvenem;
se et annis et corpore gravem bene morituram, si mihi causa
mortis non adfuisset. Ego contra salvum me nisi una non
futurum : dein manum eius amplexus addere gradum cogo.
Paret aegre incusatque se, quod me moretur. lam cinis,
adhuc tamen rarus : respicio, densa caligo tergis imminebat,
quae nos torrentis modo infusa terrae sequebatur. Tandem
ilia caligo tenuata quasi in fumum nebulamve discessit :
mox dies verus, sol etiam effulsit lurid us tamen, qualis esse,
cum deficit, solet.

146. CATCHING A TARTAR.

Viator per loca deserta saltusque devios profectus, quia
magnum argenti pondus secum portabat, ne latrones ex
inopinato incurrerent, accuratius vigilabat. Cui multa peri-
cula et graves labores perpesso, quum fere finem itineris
attigisset, subito obviam irruit homo ferox et robustus, et
tanta vi oppressit, ut mox omnibus rebus viatorem exspol-
iaverit. At ille, quern vicerat latro impetu repentino,
ad amissam pecuniam recuperandam animum applicabat :
cui reputanti manifestum videtur doloso utendum esse
consilio. Propterea ad latronem conversus "Invitus,"
inquit, "divitias tibi concessi : mei enim amici aegre ferent
me tantum argenti pondus amisisse et obiurgabunt quod
hominem ignavum et timidum me tibi praestiterim."

LATIN READER 79

147.

Quum latro subrideret, respondit ille : " Mihi quidem
iniquum videtur non modo pecuniam sed etiam existima-
tionem eodem die perdidisse. Quare fac ut digitum, quern
in hoc ligno deponam, gladio abscidas, quo absciso facile
hoc argumentum omnibus praebebo me re vera pro mea
pecunia dimicasse." Viatori haec loquenti quum respon-
disset latro, se libenter digitum in ligno depositum abscis-
urum, gladium e vagina extractum in digitum viatoris
magna vi deiecit. At ille, subito motu manu de ligno
subducta et gladio ligno inhaerente, latronem correptum
loro constrinxit. Itaque non modo pecuniam recuperavit,
sed inter homines vir fortis et impavidus est relatus.

148. THE LUCKLESS ATYS.

Erant Croeso regi Lydorum filii duo : quorum alter cor-
poris vitio laborabat ; erat enim mutus : alter inter aequales
omnibus rebus praestantissimus, cui nomen erat Atys.
Hunc Croeso in somnio significatum est ferreae cuspidis
ictu moriturum esse : quare ille experrectus Atyn, qui
exercitui Lydo praeesse solitus erat, militia abesse iussit :
iacula vero et hastas et alia tela, quibus viri ad bellum
utuntur, ne quid in pariete suspensum in nlium suum inci-
deret, amovenda curavit. Interim advenit Sardes vir cala-
mitate obstrictus, qui Croeso roganti, " Quis es tu, homo, et
unde venisti 1 " respondit, " 0 rex, Adrastus Gordiae sum
films : f ratrem meum occidi invitus ; quamobrem a patre
eiectus et rebus omnibus desti tutus hie adsum." Cuius
regem miseruit, quod et inops et maestus videbatur ; prop-
terea in aedibus tutus Adrastus vitam agebat.

80 LATIN READER

149.

Haud multo post in Olympo exstitit mira magnitudine
aper ; qui ex illo monte descendebat et arva Mysorum
vastabat : Mysi autem, saepe egressi, nihil mail inflixerant
sed magnam cladem ab illo acceperant. Quamobrem
venerunt ad Croesum Mysorum legati, oratum ut rex
filium suum et iuvenes canesque selectos ad Mysiam mit-
teret. Quibus Croesus ea recordatus, quae in somnio erant
praedicta, respondit, " Lydorum iuvenum manum et omnia
venatoria instrumenta libenter offeram, ut quam prompt-
issime beluam e vestra terra venatores summoveant."
Quae quum audiisset Atys, patrem vehementius est obtest-
atus ut ad aprum devincendum ipse demitteretur. "Tibi,"
inquit, "in somnio significatum est me ferrea cuspide
moriturum : at apro quaenam sunt manus, quae ferrea
cuspis quam tu timeas1?" Hoc modo Croesus evictus
veniam exeundi filio baud libenter dedit.

150.

Deinde Atys cum iuvenibus canibusque selectis pro-
fectus, ubi Olympum pervenit, beluam indagant et in-
ventam iaculis incessunt. Ibi Adrastus hospes, vibrato in
aprnm iaculo, quod ab illo aberrat, Croesi filium traicit :
qui cuspide ictus statim mortem obiit. Atys autem, dum
cadaver domum Lydi ferunt, pone secutus, Croeso se
tradidit atque eum oravit ut se super cadavere mactaret :
neque enim esse sibi vivendum. Quibus auditis, rex
Adrastum miseratus, ait : " Satis poenae a te repeto :
quoniam ipse te capitis condemnas, neque tu tamen huius

LATIN READER 81

mali auctor es, sed nescio quis deus, qui mihi iam pridem
hoc futurum significavit." Itaque Croeso filium iuste
sepeliendum curante, Adrastus idem et fratris sui et regis
filii interfector se omnium hominum infelicissimum esse
ratus, ubi circa sepulcrum silentium erat, super busto se
ipse iugulavit.

151. WAS SHE CURED?

Anus, quae diuturnam lippitudinem patiebatur, medico
ad se curandum arcessito, certum praemium se daturam
esse promisit, si morbum sanasset : sin autem non dolore
liberata esset, nihil ei daturam esse. Medicus vero, quoties
ad anum curandam veniebat, toties aliquid supellectilis
e domo clam exportabat. Mulier autem, oculorum dolore
tandem sanato, cum nihil suarum rerum domi prospiceret,
medico pactam mercedem petenti solvere nolebat. Quam-
obrem in iudicium vocata ea esse pacta non negat : sed se
sanatam esse, id infitiatur. "Ego enim," inquit, "dum
caeca eram, domum multa supellectile refertam videbam :
nunc cum video, ut medicus quidam dictitat, nihil earum
rerum domi prospicio."

152. THE HUNT OF THE PRIEST.

Eex Childebertus sacerdotis Egidii voluntati obsecutus
pacem cum hoste conciliare voluit. Exercitus autem noctu
commotus undique vociferabatur, "Tollantur ii, qui reg-
num Childeberti venundant et populum alterius ditioni
tradere volunt." Dum haec et his similia palam exclamant,
mane apprehenso armorum apparatu ad regis tentorium
accedebant, scilicet ut Egidium vi oppressum et verberibus
afficerent et gladiis trucidarent. Quibus compertis, sacerdos
in fugam se dedit et, quum in equum ascendisset, ad

82 LATIN READER

urbem propriam iter intendit. At populus ille magno cum
clamore prosecutus et lapides post eum proicit et convicia
evomit. Attamen lassatis sociorum equis solus conteodit
Egidius tanto timore perterritus, ut unam caligam de pede
elapsam colligere non curaret : sic inter muros Rhemisios se
conclusit.

153. JUPITER AND THE BEE.

Apis quum quondam, ut diis sacra faceret, Olympum
accessisset, lovi mellis donum obtulit. Quo oblato luppiter
delectatus, quodcunque ipsa postularet, ei concedi iussit.
Apis igitur " 0 rex," inquit, " omnium hominum et deorum,
ancillae tuae hoc concedere velis, ut, quicunque in alvearium
ad mella diripienda accesserit, ille simul ac pupugerim
continuo moriatur." Quum de hoc rogato diu haesitaret
luppiter, quoniam genus mortalium praecipue amabat, api
petenti tandem respondit : "Sit tibi satis, quod, quicunque
in alvearia ad mella rapienda accesserit, si eum pupugeris
et in pungendo stimulum dimiseris, continuo ipsa moriaris."
Unde accidit ut stimulo in vulnere demisso apes continuo
pereant.

154. CLEOBIS AND BITO.

Quum festus dies lunonis Argis ageretur, oportebat
sacerdotem, cuius filii erant Cleobis et Biton, adesse.
Itaque, quum illam ad sollemne et statum sacrificium curru
vehi ius esset satis longe ab oppido ad fanum, moraren-
turque iumenta, tune iuvenes ii, quos modo nominavi,
veste posita corpora oleo perunxerunt et ad iugum acces-
serunt. Ita sacerdos in fanum advecta, quum currus esset
ductus a filiis, precata a deo dicitur, ut illis praemium pro
pietate daret, quod maximum homini dari posset a deo :

LATIN READER 83

ferunt post epulatos cum matre adolescentes somno se
dedisse : mane inventos esse mortuos. Quum igitur
omnium oculi in eos converterentur, optimus iis obtigit
vitae exitus.

155. QUEEN NITOCRIS.

Nitocris Babylonis regina eximia monumenta aedificasse
eademque hunc dolum machinata traditur: quae super
porta urbis celeberrima sepulcrum sibi exstrui iussit; cui
sepulcro hanc sententiam inscribendam curavit : " si quis
eorum, qui post me reges erunt Babylonis, pecunia indigu-
erit, hoc sepulcrum aperiat et, quantum pecuniae velit,
sumat." Id sepulcrum intactum perstitit, donee regnum ad
Darium pervenit. Dario autem res indigna esse videbatur,
ilia porta non uti nee pecuniam, quae ibi deposita esset
atque etiam ipsa se invitaret, auferre. Igitur sepulcrum
aperuit : neque ullam reperit pecuniam sed cadaver aliaque
inscripta verba " Nisi animo esses insatiabili et turpi lucro
inhiares, defunctorum loculos non aperuisses."

156. DEBATABLE GROUND.

Accidit olim ut Lacedaemonii cum Argivis de loco, cui
nomen Thyre, contentionem haberent. Lacedaemonii enim
Thyren, quam suam esse Argivi profitebantur, vi ademptam
tenebant : quum igitur Argivi ad opem ferendam accurris-
sent, in colloquium ibi cum Lacedaemoniis convenerunt
pactique sunt, ut trecenti utrinque pugnarent et eorum
regio foret qui superiores exstitissent : reliquus autem
utrorumque exercitus domum discederet, scilicet ea causa
ne, si adessent, parti succumbenti auxilium sui ferrent.
Quibus compositis atque exercitibus digressis, selecti ex

84 LATIN READER

utrisque relicti certamen inierunt : qui quum aequo Marte
pugnassent, ex sexcentis tres omnino reliqui fuere : ex
Argivis Alcernas et Chromius, e Lacedaemoniis Othryades.

157.

Hi quum interveniente nocte superessent, duo Argivi,
ut victores, cursu Argos repetierunt: Lacedaemonius vero
Othryades spoliatis Argivorum cadaveribus armisque in sua
castra delatis in statione mansit. Postridie utrique re
audita advenere : ac statim se vicisse utrique contendebant :
Argivi, quod suorum plures superfuissent, Lacedaemonii
autem illos profugisse demonstrantes, suum vero perstitisse
et cadavera Argivorum spoliasse. Ad extremum ex con-
tentione ad arma concurrunt, pugnam capessunt et multis
utrinque caesis Lacedaemonii victores discedunt : Othry-
aden autem superstitem aiunt pudore retentum, ne occisis
commilitonibus Spartam rediret, illic apud Thyren mortem
sibi conscivisse.

158. ARISTIDES THE JUST.

Aristides Atheniensis adeo excellebat abstinentia, ut
unus post hominum memoriam cognomine Justus sit
appellatus ; a Themistocle tamen collabef actus testula ilia,
quae ostracismus vocabatur, exilio decern annorum mulcta-
tus est. Qui quidem cum intellegeret reprimi concitatam
multitudinem non posse, cedensque animadverteret quendam
scribentem ut patria pelleretur, quaesivisse ab eo dicitur,
quare id f aceret 1 aut quid Aristides commisisset, cur tanta
poena dignus duceretur 1 Cui ille incultus quidem et rerum
inscius respondit se ignorare Aristidem; sed sibi non
placere, quod tarn cupide elaborasset ut praeter ceteros Justus

LATIN READER 85

appellaretur. Hie decem annorum legitimam poenam non
pertulit : nam, postquam Xerxes in Graeciam descendit, ut
civibus suis esset auxilio, in patriam restitutus est.

159. HONESTY is THE BEST POLICY.

Lignatoris iuxta flumen deo Mercuric dedicatum tigna
caedentis securis casu in flumen decidit. Quo multa tristitia
affecto et iuxta fluminis ripam considente, Mercurius miseri-
cordia motus apparuit, lacrimarumque causam rogavit;
quam simul ac didicerat, securi aurea delata, utrum ilia
esset quam amisisset, sciscitatus est. Se autem pauperem
non eiusmodi securim habere respondit. Deinde aliam
argenteam Mercurius detulit; quam quoque ubi lignator
suam esse negavit, postremo Mercurius ligneam praebuit.
Illam suam esse homini affirmanti Mercurius, quoniam eum
iustum piumque esse cognoverat, omnes dono dedit.

160.

Lignator autem ad socios reversus omnia, quae sibi acci-
derant, aperuit ; e quibus unus, ut eadem experiretur, quum
ad flumen accessisset, securim in aquam deiecit ; deinde
flens in ripa consedit. Quern flentem Mercurius conspicatus,
ac malisne moribus an bonis esset cognoscendi cupidus,
securim ei, ut alteri, auream attulit et rogavit, utrum earn
quam ipse afferret amisisset, necne. Quam ubi suam esse
affirmaverat, Mercurius, cognito hominis mendacio atque
impudentia, neque auream neque ligneam praebere voluit.
Itaque securi lignea amissa, non modo improbus sed etiam
stultus omnibus videbatur.

86 LATIN READER

161. A BOUNDARY QUESTION.

Qua tempestate Carthaginienses magna Africae parte
potiti erant, Cyrenenses quoque magni atque opulent! fuere.
Ager in medio arenosus, una specie ; neque flumen neque
mons erat, qui fines eorum discerneret. Postquam utrinque
legiones, item .classes saepe fusae fugataeque, et alteri
alteros aliquantum attriverant, veriti, ne mox victos victor-
esque defessos alius aggrederetur, sponsionem fecerunt, ut
certo die legati domo proficiscerentur. Quo in loco inter se
obvii f uissent, is communis utriusque populi finis haberetur.
Igitur Carthagine duo fratres missi, quibus nomen Philaenis
erat, iter maturavere ; Cyrenenses tardius ivere. Id socor-
diane an casu accident, parum cognovi

162.

Postquam Cyrenenses aliquanto tardiores se esse vident
et ob rem corruptam domi poenas metuunt, criminantur
Carthaginienses ante diem domo egressos, conturbant rem,
denique omnia facere malunt quam victi abire. Sed cum
Poeni alteram contionem, dummodo aequa esset, peterent,
Cyrenenses hanc iis obtulerunt, vel illos in iis finibus, quos
peterent, vivos obrui, vel sese, quern in locum vellent, proces-
suros. Philaeni, qui inter Poenos iuvenes praeclari habe-
bantur, condicione probata seque suamque vitam reipublicae
condonavere; ita vivi obruti. Carthaginienses in eo loco
Philaenis fratribus aras consecravere, aliique illis domi
honores sunt instituti.

LATIN READER 87

163. THE REWARD OF PIETY.

Simonides, musicae si quis alius peritus, inter convivas
carmina hand iniucunda canere solebat. Hie, dum omnes
epulantur, cantum, ut mos erat, numerosum edere in-
cipiebat, in quo laudem Deorum hominumque consocia-
verat. Qui, quum iam eum peregisset, praemii soliti parte
non data, rogavit, quamobrem dimidiam partem recepisset.
Eesponderunt convivae : " Nos quidem earn pretii partem,
quam debemus, iuste praestitimus. Di ipsi tibi eos collaud-
anti alteram partem persolvant." Haec autem impia dicta
Decs non fefellerunt. Hand enim multo post unus e servis
Simonidem fecit certiorem duos iuvenes insigni forma et
pulcliritudine divina pro foribus stare.

164.

At Simonides iuvenum iussu arcessitus, cum foras se pro-
ripuisset, mox Deorum beneficium percepit; illos quidem
non vidit, sed magno exaudito strepitu atrium, e quo
excesserat, dilapsum conspexit. Tectum enim subito
corruit; et servi et convivae, una strage correpti, tignis,
tegulis, lapidibus opprimebantur. Turn demum Simonides
reversus, cum convivas inter pocula iam mortuos aspexisset,
hoc intellexit, Deos non modo suis laborantibus subvenire
solere, sed etiam ab impiis poenas sumere. Traduntur enim
ipsi Dioscuri eo devenisse, qui Simonidem, ut Deorum cul-
torem, ex impendente ruina extraherent.

88 LATIN READER

165. THE PATRIOTIC CODRUS.

Eex Atheniensium Codrus, quum ingenti hostium ex-
ercitu regiones Atticae debilitatae ferro atque igne vasta-
rentur, diffidentia humani auxilii ad Apollinis Delphici
oraculum confugit, perque legates sciscitatus est, quonam
modo illud tarn grave bellum discuti posset. Eespondit
deus finem ei fore, si ipse hostili manu occisus esset. Quod
quidem non solum in totis Atheniensium castris sed etiam
in hostilibus percrebruit : ideo factum est ut ediceretur, ne
quis Codri corpus vulneraret. Id postquam cognovit,
depositis imperii insignibus, famularem cultum induit, ac
pabulantium hostium globo se obiecit : unum ex his falce
percussum in caedem suam compulit. Cuius interitu, ne
Athenae occiderent, effectum est.

166. DOUBTFUL COMPLIMENTS.

Anus quaedam, Syracusanis omnibus Dionysii tyranni
exitum propter nimiam morum acerbitatem atque intoler-
abilia onera expetentibus, sola quotidie matutino tempore
deos, ut incolumis ac sibi superstes esset, orabat. Quod ubi
is cognovit, non debitam sibi admiratus benevolentiam,
arcessivit earn, et, cur ita hoc faceret, interrogavit. Turn
ilia, "Certa est," inquit, "ratio propositi mei. Ego enim
puella, cum gravem tyrannum haberemus, carere eo
cupiebam : quo interfecto, aliquanto tetrior alter arcem
occupavit. Eius quoque finiri dominationem magnopere
cupiebam : tertium te superioribus importuniorem habere
coepimus rectorem. Itaque quia vereor ne, si tu fueris
absumptus, deterior in locum tuum succedat, caput meum
pro tua salute devoveo."

LATIN READER 89

167. A FORGIVING SLAVE.

Antius Eestio proscriptus a triumviris cum omnes servos
in rapina et praeda detentos videret fuga, quam maxime
poterat, dissimulata, se penatibus suis intempesta nocte
subduxit. Cuius furtivum egressum servus, ab eo vincu-
lorum poena coercitus atque inexpiabili literarum nota
per summam oris contumeliam inustus, curiosis speculatus
oculis ac vestigia hue atque illuc errantis benevolo studio
subsecutus, ad latus comes arrepsit. Mox, ut sentit
cupidos sanguinis milites supervenire, amoto domino,
rogum exstruit eique senem a se comprehensum et occisum
inicit. Interrogantibus deinde militibus ubinam esset
Antius, manu in rogum intentata, ibi ilium, datis sibi
crudelitatis piaculis, uri respondit. Quia verisimilis res
erat, habita est voci fides : Antius autem incolumis
effugiebat.

168. THE DEVICE OF SCIPIO.

Scipio Africae petendae cupidus postquam in Siciliam
venit, multos milites voluntaries collegit. Quum ex
fortissimis peditibus Eomanis trecentorum equitum nu-
merum complere vellet, neque tarn subito eos posset in-
struere, temporis angustiis exclusus, consilio sagaci usus
est. Namque ex iis iuvenibus, quos secum ex tota Sicilia
nobilissimos sed inermes habebat, trecentos speciosa arma
atque electos equos quam celerrime expedire iussit: tan-
quam eos continue secum ad oppugnandam Carthaginem
aversurus. Gravis ea militia procul domo terra marique
multos labores magna pericula allatura videbatur, neque
ipsos modp sed parentes cognatosque ea cura angebat. Ubi
dies, quae dicta erat, advenit, arma equosque ostenderunt.

90 LATIN READER

169.

Turn Scipio renuntiari sibi dixit quosdam Siculorum
equites tanquam gravem et duram horrere earn militiam.
Si qui ita animati essent, malle eos iam turn fateri quam
postmodo querentes segnes atque inutiles milites rei-
publicae esse. Ubi ex iis unus ausus est dicere se, si sibi
utrum vellet daretur, prorsus nolle militare : turn Scipio ei,
" Quoniam igitur, adolescens, quid sentires non dissimulasti,
vicarium tibi expediam, cui tu anna equumque et cetera
instrumenta militiae tradas, et tecum hinc extemplo domum
ducas, exerceas, docendum cures equo armisque." Laeto
condicionem accipienti unum ex trecentis, quos inermes
habebat, tradit. Quod ubi ceteri viderunt, se quisque ex-
cusare et vicarium accipere. Ita a Scipione sine publica
impensa trecentis Siculis Eomani equites sunt substituti.

170. THE PARABLE OF SERTORIUS.

Sertorius corporis robore atque animi consilio eximius,
dux Lusitanorum factus, cum eos oratione flectere non
posset, vafro consilio ad suam sententiam perduxit. Duos
enim in conspectu eorum constituit equos, alterum vali-
dissimum, alterum innrmissimum ; ac deinde validi caudam
ab imbecillo sene paulatim carpi, infirmi a iuvene eximi-
arum virium universam convelli iussit. Imperio obtem-
peratum est. Sed dum adolescentis dextra irrito se labore
fatigat, senio conf ecta manus ministerium exsequitur. Tune
barbarae contioni, quorsum ea res tenderet, cognoscere
cupienti, hoc exposuit : " Equi caudae consimilis est noster
exercitus, cuius partes quivis aggrediens opprimere potest :
universum conatus prosternere, victoriam non tarn occupa-
verit quam tradiderit."

LATIN READER 91

171. THE SKILL OF DEMOSTHENES.

Mirifica Demosthenis ars ancillae cuidam succurrit,
quae pecuniam depositam a duobus hospitibus accep-
erat ea condicione ut illam simul utrisque redderet.
Quorum quum alter interiecto tempore, tanquam mortuo
socio, squalore obsitus, ab ancilla decepta omnes nummos
abstulisset, supervenit alter et depositum petere coepit.
Haerebat misera in maxima pecuniae penuria iamque de
laqueo et suspendio cogitabat : sed opportune Demosthenes
ei patronus aderat, qui, ut auxilio venit, "Mulier,"
inquit, " parata est depositos nummos solvere : sed, nisi
sociam adduxeris, id facere non potest, quoniam haec dicta
est lex, ne pecunia alteri sine altero numeretur. Quae
quum audiissent iudices, id quod Demosthenes subiecerat
iustum esse rati, ancillam absolverunt.

172. THE TREACHERY OF TARQUIN.

Sex. Tarquinius, quum aegre ferret quod patris viribus
Gabii non expugnarentur, armis valentiorem excogitavit
rationem, qua interceptum illud oppidum Eomano imperio
adiceret. Inopinatus enim, tanquam parentis saevitiam et
verbera fugeret, quae sua sponte perpessus erat, Gabios se
contulit : ac paulatim uniuscuiusque benevolentiam fictis
et compositis blanditiis adeo consecutus, ut apud omnes
plurimum posset, familiarem suum ad patrem misit indi-
caturum, quemadmodum cuncta in sua manu haberet, et ab
eo, quidnam fieri vellet, quaesiturum. Nuntium autem, cui
parum fidei haberet, quum nullo dato response in hortum
seduxisset, maxima quaeque et altissima papaverum capita
baculo decussit.

92 LATIN READER

173.

Interrogando exspectandoque responsum nuntius fessus,
ut re imperf ecta, redit Gabios : quae dixerit, quaeque viderit
refert : seu ira, seu odio, sen superbia ingenio insita nullam
earn vocem emisisse. Sexto ubi, quid vellet parens quidque
praeciperet tacitis ambagibus, patuit, primores civitatis
criminando alios apud populum, alios sua sponte ipsos
invidia opportunos interemit. Multi palam, quidam, in
quibus minus speciosa criminatio erat futura, clam interf ecti.
Patuit quibusdam volentibus fuga, nonnulli in exsilium
acti sunt, absentiumque bona iuxta atque interemptorum
divisa fuere. Largitiones inde praedaeque : et dulcedine
privati commodi sensus malorum publicorum adimitur,
donee orba consilio auxilioque Gabina res regi Eomano sine
ulla dimicatione in manum traditur.

174. THE PRIEST AND THE Cow.

Bos in Sabinis nata esse cuidam patrifamilias dicitur
miranda magnitudine ac specie; et cecinere vates, cuius-
cunque urbis civis earn Dianae immolasset, ibi fore imper-
ium ; idque carmen pervenerat ad antistitem f ani Dianae.
Sabinus, ut prima apta dies sacrificio visa est, bovem Eomam
actam deducit ad fanum Dianae et ante aram statuit. Ibi
antistes Eomanus, quum eum magnitudo victimae celebrata
fama movisset, memor responsi ita Sabinum alloquitur.
" Quidnam tu, hospes, paras 1" inquit, "vis sacrificium Dianae
facere? Quin tu ante vivo perfunderis flumine? infima
valle praefluit Tiberis." Eeligione tactus hospes, quippe qui
omnia, ut prodigio responderet eventus, rite facta cuperet,
extemplo descendit ad Tiberim : interea Eomanus Dianae
bovem immolat. Id mire gratum regi atque civitati fuit.

LATIN READER 93

175. THE DEATH OF ARCHIMEDES.

Captis Syracusis Marcellus machinationibus Archimedis
diu victoriam suam inhibitam senserat. Eximia tamen
hominis prudentia delectatus, ut capiti illius parceretur,
edixit : quia non multo minoris Archimedis salutem quam
Syracusarum expugnationem habuit. At dum, animo et
oculis in terrain defixis, formas describit, militi, qui prae-
dandi gratia in domum irruperat strictoque super caput
gladio quisnam esset interrogabat, Archimedes, propter ni-
miam cupiditatem investigandi, id quod requirebat, nomen
suum indicare non potuit; sed protecto manibus pulvere,
"Noli," inquit, "istum circulum disturbare." Qui, quod
imperium victoris neglegere videbatur, obtruncatus sanguine
suo operis sui lineamenta confudit.

176. A DREAM COMES TRUE.

Tradunt Aterium Eufum equitem Eomanum somnio
singulari admonitum esse de rebus futuris : qui, cum gladia-
torium munus Syracusis ederetur, in somno retiarii manu
se confodi vidit : idque postero die consessoribus nar-
ravit. Accidit deinde ut proximo ab Aterio loco retiarius
cum mirmillone introduceretur ; cuius cum f aciem vidisset,
dixit idem, ab illo se retiario trucidari putasse, protinusque
inde discedere voluit. Illi autem, metu eius sermonibus
discusso, causam exitii misero attulerunt. Eetiarius enim,
in eum locum compulso mirmillone et abiecto, dum iacentem
ferire conatur, traiectum gladio Aterium interimit.

94 LATIN READER

177. THE POETRY OF EURIPIDES.

Euripides poeta sui fiduciam eiusmodi exhibebat, quae,
quantum inter modestiam et insolentiam interesset, facile
declarare posset. Atheniensibus enim postulantibus ut ex
tragoedia quandam sententiam tolleret, progressus in
scenam dixit se, ut eos doceret, non ut ab iis dis-
ceret, fabulas componere solere. Haud multo post idem
Alexidi tragico poetae responsum non indignum dedit.
Apud quern quum quereretur Alexis, quod ille triduo non
ultra tres versus maximo impenso labore deducere potuisset,
atque ipse se centum perfacile scripsisse gloriaretur ; " Sed
hoc/' inquit Euripides, "interest, quod tui versus in tri-
duum tantummodo, mei vero in omne tempus sufficient."

178. THE IMPIETY OF DAPHITAS.

Daphitas eius studii erat, quod qui profitentur sophistae
vocantur, homo ineptae et mordacis opinationis : itaque hie
Apollinem Delphicum irridendi causa consuluit, an equum
invenire posset, quum omnino nullum habuisset. Cuius ex
oraculo reddita vox est, eum inventurum equum sed ut
equo ipso perturbatus periret. Deinde quum iocabundus,
quasi delusa sacrarum sortium fide, reverteretur, in regem
Attalum, saepenumero a se contumeliosis dictis absentem
lacessitum, incidit : cuius iussu saxo, cui nomen erat Equi,
praecipitatus, facinoris impii iustas poenas solvisse fertur.

179. ODATIS.

In iis provinciis, quae ultra Tanain iacent regna-
bat Omartes. Cuius filiae Odatidi auctores tradunt

LATIN READER 95

imaginem Zariadrae, qui inter Caspias portas fluviumque
Tanain dominabatur, dormienti apparuisse; Zariadrae au-
tem imaginem eodem modo ab Odatide visam esse. Quum
imaginem tarn pulchram vidisset Zariadra Odatidemque
ipsam formosissimam esse audivisset, ad Omartem nuntios
misit, qui uxorem sibi Odatidem poscerent. Eenuit autem
Omartes, quod ipse filiis careret, et cuidam ex suis familiari-
bus earn collocare decrevisset. Haud ita multo post con-
vocatis regni optimatibus et amicis et cognatis, illi ut viro
nuberet imperavit rex, nee tamen cui uxorem daturus esset
prius indicavit Quum ergo ferveret temulentia, ad epulas
accita Odatide, con vi vis omnibus auscultantibus, " Nos,"
inquit Omartes, "nuptias tuas nunc facimus."

180.

"Odati circumspice, auream phialam vini plenam ei,
quemcunque maritum optas, tua manu trade : illius esse
coniugem te proclamabimus." Patri obsequens filia, etsi
Zariadram suum videre maxime cupiebat, omnes contue-
batur ac flens circumibat. Zariadra autem, nuntio allato,
auriga solo comite, fluvium se traiecerat, et magna celeritate
circiter octingenta stadia permensus tandem prope vicum,
in quo nuptiae fiebant, accesserat : qui Scythica vestitus
stola atque in aulam regium ingressus iam Odatidem suam
inter lacrimas morantem conspexit. " Adsum," inquit, " tibi,
Odati " : quibus dictis quum eum peregrinum esse eundem-
que similem illi, quern in somnio viderat, intellexisset, phia-
lam in manum dedit. Ille accepit raptamque Odatidem in
currum perduxit et sine mora aufugit.

96 LATIN READER

181. A BOY'S CUNNING.

Mos antea senatoribus Eomanis fuit in curiam cum
praetextatis filiis introire. Cum patres de re maiore qua-
darn consulerent, eaque in posterum diem prolata esset,
placeretque ne quis hanc rem, quam tractavissent, prius
enuntiaret quam decreta esset, mater Papirii pueri, qui
cum parente suo in curia fuerat, filium percunctatur, quid-
nam in senatu patres egissent. Puer respondit tacendum
esse, neque id dici licere. Mulier facta audiendi cupidior,
violentius instabat : turn puer, matre urgente, lepidi atque
festivi mendacii consilium cepit. Acturn enim in senatu
dixit, utrum videretur utilius magisque e republica esse,
virum duas uxores habere an mulierem duobus viris esse
nuptam. Hoc ilia ut audivit, animo timore perculso domo
trepidans egreditur : ad ceteras matronas defert quod
audierat.

182.

Pervenit ad senatum postero die matrumf amilias caterva :
lacrimantes atque obsecrantes orabant, ut potius duobus viris
mulier nuberet, quam ut vir duas uxores haberet. Sena-
tores in curiam ingressi, quid ilia mulierum intemperies
et quid istaec postulatio vellet, mirabantur. Puer autem
Papirius in mediam curiam progressus, quid mater audire
cupiisset, quid ipse matri respondisset, totam rem, sicuti
fuerat, palam denarrat. Patres, pueri fide ingenioque
undique collaudato, consultum faciunt, ne posthac pueri
cum patribus in curiam praeter ilium unum Papirium intro-
eant eique puero propter loquendi tacendique prudentiam
cognomen Praetextatus inditum est.

LATIN READER 97

183. WHERE ARE YOU GOING 1

Kex studiosus iocorum prope pontem, quo flumen multi
transibant, omnes, quicunque custodi falsa respondissent,
de arbore suspendere constituit. Unumquemque enim via-
torem, sive dives sive pauper erat, custos hoc interrogabat,
quo iturus esset. Ille autem de omnibus rebus prudens
et sagax, utrum falsum an verum respondissent, mox dis-
cernere potuit. Quae quum ita sint, viator quidam, cum
pontem se traiecisset, custodi illud, ut mos erat, quaerenti
respondet se suspensum iri. Itaque alter quid sibi facien-
dum sit incertus, diu silet: turn, "Equidem," inquit,
" dolore afficior : si viatorem suspendero, in eum, ut vere
locutum, iniuste animadvertam ; sin autem incolumem di-
misero, vereor ne ipse, mandatis regiis neglectis, poenam
daturus sim." Cui haec reputanti viatorem, dolosa quidem
arte usum, absolvere tamen iustius videbatur consilium.

184. BURIAL OF ALARIC.

Alii homines aliis sepulturis utuntur. Alaricus, qui
Honorio imperatore Eomam ceperat, haud multo postea
subito morbo confectus in Italia mortuus est. Quern, cum
in vita ferocem et audacem se semper praestitisset, haud
dissimili funere mortuum comites honestavere. Apud
enim Consentiam, Busentino fluvio e solito cursu interrupto
spoliisque magnificis in alveo dispositis, sepulcrum tali viro
dignum comparatum est. Itaque, cum omnia ad regem
sepeliendum iam parata essent, in imo alveo cadaver
depositum neque unquam post illud tempus ab hostibus vel
ab amicis clisiciendum, exsequiis rite consummatis, relique-
runt. Turn servi, qui illud opus inceperant, iidem aquam

H

98 LATIN READER

in alveum iterum immiserunt : quo facto, ne ilium locum
tarn sacratum ostenderent, promiscua caede ad unum ab
immitibus Gotonibus sunt trucidati.

185. SPANISH PENANCE.

Hispani duo, qui pariter multa et nefaria facinora com-
misissent, rationem, quomodo ilia flagitia expiare possent,
iamdudum frustra petebant. E quibus uni forte in somnio
evenit, ut ad sacrum quoddam templum, pisis in calceos
duris impositis, magnum iter conficeret. Quod ubi cum
socio communicaverat, ambo in calceos dura et siccata pisa
iniecerunt atque eodem itinere mane sunt profecti. Hie
maximo labore et mirabili diligentia usus propositum iter
nusquam neglexit : sed, dum iratus usque progreditur, medio
die tandem fatigatus est. Ille autem non modo hilarem
praebebat vultum, sed sine ullo dolore tarn celeriter festin-
avit, ut socium propter aestatis calorem laborantem longe
superaret.

186.

Deinde multis diebus exactis alter, cum iam pedibus
detritis, maximo affectus dolore, templo, quod petebat, longe
abesset, umbrosas inter arbores requiescit : at subito longi
itineris baud immemor ad aedem contendit : cui de pro-
posito desperanti alter, qui templum viserat, idemque
domum libenter regrediebatur, obviam occurrit. "Heus
tu," inquit ille, " quomodo tanta celeritate progressus ire
ac redire potes ? Equidem adeo fatigatus sum, ut pedes
iam detritos vix promovere possim." Eespondit alter :
" Tu duris usus pisis atque siccatis magnum perpessus es
dolorem : ego autem curavi, ne pisa in meos calceos prius
imponerem, quam ea decocta emollivissem."

LATIN READER 99

187. Two WAYS OF LOOKING AT THE SAME THING.

Hannibalem Carthaginiensem apud regem Antiochum
facetissime cavillatum esse ferunt. Ei enim ostendebat
Antiochus in campo copias ingentes, quas bellum populo
Eomano facturus comparaverat : et exercitum insignibus
argenteis et aureis florentem convertebat. Currus etiam
cum falcibus, elephantos cum turribus, equitatumque frenis
praefulgentem inducebat. Ibi rex contemplatione tanti
et tam ornati exercitus gloriatus, Hannibalem aspicit et,
"Putasne," inquit "conferri posse ac satis esse Eomanis
haec omnia credisT' Turn Poenus, dum militum eius
pretiose armatorum ignaviam et imperitiam eludit, " Satis
plane," inquit, " satis esse Eomanis haec omnia credo,
etiamsi avarissimi sunt." Nihil prorsus neque tam lepide
neque tam acerbe dici potest : rex de numero exercitus
sui cum Eomanis comparando quaesierat, de praeda
respondit Hannibal.

188. THE GATES OF THE TEMPLE OF JANUS.

Templi, quod Eomae lano dedicatum est, fores ter post
urbem conditam clausae sunt. Cuius rei haec causa
narratur. Bello contra Sabinos orto, Eomani portam
claudere festinabant, quia in ipsam hostes irruebant. Mox,
postquam erat clausa, sponte patefacta est : cum autem
iterum ac tertio idem contigisset, plurimi armati pro limine,
quia claudere nequibant, custodes steterunt. At cum ex
altera urbis parte acerrimo proelio certaretur, subito fama
est allata a rege Sabino Eomanos fusos. Quam ob causam
Eomani, qui hunc aditum tuebantur, territi fugerunt : in
Sabinos autem per portam patentem irrupturos ex aede

100 LATIN READER

lani per hanc portam magnam vim torrentium erupisse
ferunt, multasque hostium catervas aut fervent! aqua
exustas, aut rapida voragine oppressas deperiisse. Ex ea
re placitum est, ut aedis fores, per quas auxilio urbis lanus
proficisceretur, civibus Komanis bellum gerentibus resera-
rentur.

189. FAITHFUL SLAVES.

Cum Grumentum obsidione premeretur, servi quinque
relicti domina transf ugerunt ; qui ab hostibus libenter
accept! ad Grumentum expugnandum alacres animos ex-
hibere videbantur : hostes igitur edocti, quibus in locis
cives, qui earn defenderent, praecipue deficerent, baud multo
post Grumentum facile ceperunt. Itaque, dum milites in
urbem impetum f aciunt, atque incendiis praedaeque operam
dant, servi hoc unum curant, ut domum dominamque quam
celeriter petant. Ibi cum pervenissent, palam vocifera-
bantur iam tandem sibi copiam datam esse, illam tarn
crudelem dominam puniendi : cui domo extractae et quasi
ad supplicium abreptae gravia minati, secreto omnia ami-
citiae officia praestabant. Ilia enim, quam singularis fidei
exemplum servi exhibuissent, in salutem deducta et peri-
culis liberata, plane intellexit.

190. AN AUGURY.

Aesopus servus dominum Xanthum oravit ut se in
libertatem vindicaret. Cui Xanthus respondit " Id facere
nolo : sed tu e domo egressus speculare ; ac si duas cornices
videris, fac ut hoc mihi renunties, bonum enim augurium ;
sin autem unam videris, erit malum." Cum autem exiisset

LATIN READER 101

Aesopus et duas cornices forte in arbore sedentes vidisset,
Xantho, ut imperatum erat, id remmtiavit. Exeunte
autem Xantho, altera ex his evolavit : qui, altera sola visa,
ait "Nonne mihi dixisti, scelus, te duas vidisse1?" "Immo
vero," respondit Aesopus, "at altera evolavit." lubet
igitur Xanthus eum, ut mendacem, denudatum verberari.
At dum verberatur, amico, qui iam accesserat, Xanthum
ad cenam invitante, inter verbera exclamavit Aesopus ;
" Hei mihi misero ; ego enim, qui duas vidi cornices, ver-
beror ; tu autem, qui unam tantum, in convivium abis :
vanum sane et falsum evenit augurium." Xanthus autem
sollertiam eius admiratus iubet verberantes plagis desistere.

191. THE DESTRUCTION OF EOME.

Honorius, inclinante Romana potestate, imperator factus
est. Hie autem summo loco minime dignus non modo
omnia munia non obibat, sed inanibus rebus se devovebat :
cum enim puer equitare, arcum intendere, alioque virili
labore uti primo didicisset, adolescens his omnibus re-
lictis gallinariis ceterisque rebus huiuscemodi penitus
est deditus. Principatu quindecim annos ita negligenter
functus, subito nuntium, qui res afferret, ad palatium ad-
fuisse certior factus est : quern maximum inter tumultum
iussit statim adduci. Nuntius, magno affectus dolore atque
itinere continuo defatigatus, " Romam periisse " sine mora
denuntiavit. Honorius autem his dictis lacrimas copiose
effudit : putabat enim gallinam Romam vocatam eandemque
carissimam periisse. Sed plura sciscitatus, non illam galli-
nam esse mortuam, sed Romam urbem a Gotonibus captam
intellexit : itaque dolore remoto rursus hilarem vultum
moresque solitos recepit.

102 LATIN READER

192. BURIED ALIVE.

Turn temporis Anastasius, vir gen ere haud ignobili,
avitas possessiones, ut mos apud Gallos est, retinere
maximo studio cupiebat. At Cautinus, qui alienis divitiis
avarius inhiabat, Anastasium primo blande et suppliciter
rogabat, deinde gravia minatus eidem imperavit ut hanc
possessionem sibi concederet; quod nisi dedisset, eum
iniuriis affici et fame necari se iussurum esse promisit.
Ille autem, quum virili animo repugnaret neque id amittere
vellet, Cautino respondit satius sibi ad tempus inedia
putrescere, quam sobolem suam in posterum miseram
dereliquisse. Turn iussu Cautini custodibus traditus est,
ut, nisi eius voluntati obsecuturus esset, fame necaretur.
Erat enim crypta antiqua et abdita, ubi erat sepulcrum
magnum e marmore Pario constructum, in quo grandaevi
cuiusdam hominis corpus positum videbatur.

193.

In hoc sepulcrum super sepultum Anastasium vivum ita
immittunt, ut lapide operiatur, et ad ostia custodes consti-
tuunt; qui igne accenso, ut graviorem hiemis vim sus-
tineant, vino sopiti calido obdormiunt. Quid plura ? Manu
dextra extrusa, vectem divinitus repertum paulatim ita
commovebat, ut lapidem superiectum amoveret. Deinde
ubi ita remotus fuit, ut caput foras Anastasius educeret,
maiorem, per quern totus egrederetur, exitum liberius pate-
fecit ; et, cum iam advesperasceret, ad aliud cryptae ostium
accessit, quod claustris validis non adeo erat obstrictum, ut
inter tabulas prospicere homo nequiret Ad hunc aditum

LATIN READER 103

capita apposito, viatorem praetereuntem voce usus exigua
ad se vocat. Nee mora : viator sudes ligneas, quibus
claustra continebantur, securi incidit; exituque patefacto
cum eo domum incolumis Anastasius regressus est.

194. CLEOPATRA'S WAGER,

Cum M. Antonius, quidquid mari aut terra aut etiam aere
gigneretur, ad satiandam ingluviem suam natum existimaret,
Cleopatra, quae vinci a Eomanis etiam luxuria indignum
arbitrabatur, per sponsionem est professa se in unam ce-
nam sestertium centiens insumere posse. Id Antonio mirum
visum : nee moratus facta sponsione contendit ad Munatium
Plancum, qui tarn honesti certaminis arbiter eligeretur.
Postridie Cleopatra, ut Antonium pertentaret, sumptuosam
sane cenam paravit, sed quam non miraretur Antonius :
quippe qui omnia, quae apponebantur, esse e quotidianis
opibus agnosceret. Turn regina arridens phialam poposcit,
in quam aceti nonnihil acris infudit atque item unionem ex
aure altera demptum demisit : quern mature dissolutum, ut
ei natura est, absorbuit. Quo facto, manum ad alteram
aurem pariter admovisset, nisi Numantius Plancus arbiter
superatum Antonium sine mora pronuntiasset.

195. THE SWEETS OF FREEDOM.

Cani perpasto macie confectus lupus
Forte occucurrit : dein salutans, invicem
Ut restiterunt : " Unde sic, quaeso, nites 1
Aut quo cibo f ecisti tantum corporis ?
Ego qui sum longe fortior pereo fame."

104 LATIN READER

Canis simpliciter : " Eadem est condicio tibi,
Praestare domino si par officium potes."
" Quod 1 " inquit ille. " Gustos ut sis liminis,
A furibus tuearis, et noctu, domum."
"Ego vero sum paratus : nunc patior nives
Imbresque, in silvis asperam vitam trahens.
Quanto est facilius mihi sub tecto vivere,
Et otiosum largo satiari cibo."
"Veni ergo mecum."

196.

Dum procedunt, aspicit
Lupus a catena collum detritum cani.
"Unde hoc, amice ?" "Nihil est." "Die, quaeso, tamen."
" Quia videor acer, alligant me interdiu,
Luce ut quiescam, et vigilem, nox cum venerit :
Crepusculo solutus, qua visum est, vagor.
Affertur ultro panis ; de mensa sua
Dat ossa dominus ; frusta iactat familia,
Et quod fastidit quisque pulmentarium.
Sic sine labore venter impletur meus."
"Age, si quo abire est animus, est licentia?"
"Non plane est," inquit. "Fruere quae laudas, Canis.
Regnare nolo, liber ut non sim mihi."

197. A FAMOUS PAIR OF DOGS.

Indiam petenti Alexandro Magno rex Albaniae dono
dederat inusitatae magnitudinis canem, cuius specie de-
lectatus iussit ursos, mox apros, et deinde damas emitti. E

LATIN READER 105

quibus cum ne unum quidem canis vellet consequi, segnitia
tanti corporis ofFensus Alexander interimi eum iussit.
Nuntiavit hoc fama regi : itaque alterum mittens addidit
mandata, ne in parvis experiri vellet, sed in leone elephan-
tove ; duos sibi fuisse, hoc interempto praeterea nullum fore.
Neque id distulit Alexander leonemque fractum protinus
vidit. Postea elephantum iussit induci, haud alio magis
spectaculo laetatus : horrentibus quippe per totum corpus
villis, ingenti primum latratu, intonuit canis moxque hinc
et illinc assultavit, donee belluam assidua rotatam vertigine
afflixit : itaque elephas, tellure ad casum concussa, pro-
lapsus est.

198. NULLA DIES SINE LINIA.

Protogenes Ehodi vivebat, quo quum Apelles annavi-
gasset avidus cognoscendi opera eius fama tantum sibi
cogniti, continuo officinam petiit. Aberat ipse, sed tabulam
amplae magnitudinis in machina aptatam una custodiebat
anus ; haec foris esse Protogenen respondit interrogavitque
a quo quaesitum diceret ; " ab hoc " inquit Apelles, arrep-
toque penicillo liniam ex colore duxit summae tenuitatis
per tabulam ; et reverse Protogeni, quae gesta erant, anus
indicavit. Ferunt artificem protinus contemplatum sub-
tilitatem dixisse Apellen venisse, ipsumque alio colore
tenuiorem liniam in ipsa ilia duxisse abeuntemque prae-
cepisse, si redisset ille, ostenderet adiceretque hunc esse
quern quaereret ; atque ita evenit ; revertit enim Apelles et
tertio colore linias ita secuit ut nullum amplius subtilitati
locum reliquerit.

106 LATIN READER

199. OVID is BANISHED FROM EOME.

Cum subit illius tristissima noctis imago,

Quae mihi supremum tempus in Urbe fuit.
Cum repeto noctem, qua tot mihi cara reliqui,

Labitur ex oculis nunc quoque gutta meis.
lam prope lux aderat, qua me discedere Caesar

Finibus extremae iusserat Ausoniae.
Non aliter stupui, quam qui lovis ignibus ictus

Vivit et est vitae nescius ipse suae.
Ut tamen hanc animo nubem dolor ipse removit;

Et tandem sensus convaluere mei ;
Alloquor extremum maestos abiturus amicos

Qui modo de multis unus et alter erant.

200. GAULS ATTACK CAESAR'S CAMP.

Caesar idoneum locum nactus, quid quaque ex parte
geratur, cognoscit : laborantibus auxilium submittit.
Utrisque ad animum occurrit, unum illud esse tempus quo
maxime contendi conveniat : Galli, nisi perfregerint muni-
tiones, de omni salute desperant ; Romani, si rem obtinue-
rint, finem laborum omnium exspectant. Maxime ad
superiores munitiones laboratur : alii tela coniciunt, alii
testudine facta subeunt ; defatigatis in vicem integri succe-
dunt. Agger ab universis in munitionem coniectus et
ascensum dat Gallis, et ea, quae in terra occultaverant
Romani, contegit ; nee iam anna nostris nee vires suppet-
unt. His rebus cognitis Caesar Labienum cum cohortibus
sex subsidio laborantibus mittit : imperat, si sustinere non
possit, deductis cohortibus, eruptione pugnaret ; id nisi
necessario, ne faciat.

LATIN READER 107

201.

Caesar adit reliquos ; cohortatur ne labor! succumbant j
omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque
hora docet consistere. Galli, desperatis campestribus locis
propter magnitudinem munitionum, loca praerupta ex
ascensu tentant. Hue ea, quae paraverant, conferunt ;
multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant;
aggere et cratibus fossas explent, aditus expediunt ; falci-
bus vallum ac loricam rescindunt. Mittit primo Brutum
adolescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis. C.
Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pug-
naretur, integros subsidio adducit. Eestituto proelio ac
repulsis hostibus, eo, quo Labienum miserat, contendit;
cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum
par tern sequi, partem circumire exteriores munitiones, et ab
tergo hostes adoriri iubet.

202.

Labienus, postquam neque aggeres neque fossae vim
hostium sustinere poterant, coactis undequadraginta co-
hortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit,
Caesarem per nuntios facit certiorem, quid faciendum
existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius
adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis
uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis, quas
se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et
devexa cernebantur, nostri proelium committunt. Utrinque
clamore sublato, excipit rursus ex vallo atque omnibus
munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem
gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur ; cohortes

108 LATIN READER

aliae appropinquant. Hostes terga verterunt ; fugientibus
equites occurrunt : fit magna caedes.

203. THE GOLDEN AGE.

Aurea prima sata est aetas, quae vindice nullo,
Sponte sua, sine lege, fidem rectumque colebant.
Poena metusque aberant : nee verba minacia fixo
Aere legebantur : nee supplex turba timebant
ludicis ora sui : sed erant sine vindice tuti.
Nondum caesa suis, peregrinum ut viseret orbem,
Montibus in liquidas pinus descenderat undas :
Nullaque mortales, praeter sua, litora norant.
Nondum praecipites cingebant oppida fossae :
Non tuba directi, non aeris cornua flexi,
Non galeae, non ensis, erant : sine militis usu
Mollia securae peragebant otia gentes.

204. LAKE TRASIMENE.

Inter Eomanos Poenosque tres f erme horas pugnatum est
et ubique atrociter. Circa consulem tamen acrior infestior-
que pugna est : eum et robora virorum sequebantur et ipse
quacunque in parte premi ac laborare senserat suos, impigre
ferebat opem : insignemque armis et hostes summa vi pete-
bant et tuebantur cives, donee Insuber eques — Ducario
nomenerat — facie quoque noscitans consulem "En," inquit,
uhic est," popularibus suis, "qui legiones nostras cecidit
agrosque et urbem est depopulatus ! iam ego hanc victimam
Manibus peremptorum foede civium dabo : " subditisque
calcaribus equo per confertissimam hostium turbam impetum
facit obtruncatoque prius armigero, qui se infesto venienti
obviam obiecerat, consulem lancea transfixit.

LATIN READER 109

205.

Magnae partis fnga inde primum coepit : et iam nee
lacus nee montes pavori obstabant : per omnia arcta prae-
ruptaque velut coeci evadunt, armaque et viri super alium
alii praecipitantur. Pars magna, ubi locus fugae deest, per
prima vada paludis in aquam progress!, quoad capitibus
humerisque exstare possunt, sese immergunt : fuere, quos
inconsultus pavor nando etiam capessere f ugam impulerit ;
ii aut deficientibus animis hauriebantur gurgitibus, aut
nequicquam fessi vada retro aegerrime repetebant, atque
ibi ab ingressis aquam hostium equitibus passim trucida-
bantur. Sex milia ferme primi agminis per adversos hostes
eruptione impigre facta ignari omnium, quae post se
agerentur, ex saltu evasere.

206. THE FATE OF DAEDALUS AND HIS WINGS.

Monte minor collis, campis erat altior aequis :

Hinc data sunt miserae corpora bina fugae.
Et movet ipse suas et nati respicit alas

Daedalus : et cursus sustinet usque suos.
lamque novum delectat iter, positoque timore

Icarus audaci fortius arte volat.
Cum puer, incautis nimium temerarius ausis

Altius egit iter, deseruitque ducem.
Vincla labant, et cera deo propiore liquescit :

Nee tenues ventos brachia mota tenent.

110 LATIN READER

207.

Territus e summo despexit in aequore caelo :

Nox oculis pavido v#nit oborta metu :
Tabuerant cerae : nudos quatit ille lacertos,

Et trepidat, nee, quo sustineatur, habet.
Decidit atque cadens, "Pater, O pater, auferor," inquit,

Clauserunt virides ora loquentis aquae.
At pater infelix, nee iam pater, " Icare," clamat,

"Icare," clamat, "ubi es? quove sub axe volas?"
"Icare," clamabat : pennas aspexit in undis :

Ossa tegit tellus ; aequora nomen habent.

208. THE NEWS OF TRASIMENE AT EOME.

Komae ad primum nuntium cladis eius cum ingenti
terrore ac tumultu concursus in forum populi est factus :
matronae vagae per vias, quae repens clades allata quaeve
fortuna exercitus esset, obvios percunctatur ; tandem
haud multo ante solis occasum M. Pomponius praetor
"Pugna," inquit, "magna victi sumus:" et quanquam
nihil certius ex eo auditum est, tamen alius ab alio impleti
rumoribus referunt, consulem cum magna parte copiarum
caesum, superesse paucos aut fuga passim per Etruriam
sparsos aut captos ab hoste. Senatum praetores per dies
aliquot ab orto usque ad occidentem solem in curia retinent,
consultantes, quonam duce aut copiis quibus resisti vie tori-
bus Poenis posset.

LATIN READER 111

209. HANNIBAL ON THE ALPS.

Tandem nequicquam iumentis atque hominibus fatigatis
castra in iugo posita, aegerrime a^ id ipsum loco purgato,
tantum nivis fodiendum atque egerendum fuit. Inde ad
rupem muniendam, per quam unam via esse poterat, milites
ducti, cum caedendum esset saxum, arboribus circa immani-
bus deiectis detruncatisque struem ingentem lignorum
faciunt, eamque, cum et vis venti apta faciendo igni coorta
esset, succendunt ardentiaque saxa infuso aceto putre-
faciunt. Itaque torridam incendio rupem ferro pandunt,
molliuntque anfractibus modicis clivos, ut non iumenta
solum sed elephanti etiam deduci possent. Quadriduum
circa rupem consumptum iumentis prope fame absumptis ;
nuda enim fere cacumina sunt et, si quid est pabuli, obruunt
nives.

210. POETRY LASTS FOR EVER.

Ergo cum silices, cum dens patientis aratri,

Depereant aevo, carmina nocte carent.
Cedant carminibus reges, regumque triumphi,

Cedat et auriferi ripa beata Tagi.
Vilia miretur vulgus. Mihi flavus Apollo

Pocula Castaliae plena ministret aquae :
Sustineamque coma metuentem frigora myrtum :

Atque a sollicito multus amante legar.
Pascitur in vivis Livor : post fata quiescit,

Cum suus ex merito quemque tuetur honor.
Ergo etiam, cum me supremus adederit ignis,

Vivam, parsque mei multa super stes erit.

112 LATIN READER

211. A SIEGE.

Mitescente iam hieme educto ex hibernis milite Casi-
linum Hannibal redit : ubi, quanquam ab oppugnatione
cessatum erat, obsidio tamen continua oppidanos prae-
sidiumque ad ultimum inopiae adduxerat. Quod aegre
patiens Tib. Sempronius Gracchus qui castris Romanis
praeerat, farre ex agris circa undique convecto, quum com-
plura dolia complesset, nuntium ad magistratum Casilinum
misit, ut exciperent dolia quae anmis deferret. Inse-
quenti nocte intentis omnibus in flumen ac spem ab nuntio
Romano factam, dolia medio missa amni defluxerunt,
aequaliterque inter omnes frumentum divisum. Id postero
quoque die ac tertio factum est : nocte et mittebantur et
perveniebant, eo custodias hostium fallebant.

212.

Imbribus deinde continuis citatior solito amnis transverso
vertice dolia impulit ad ripam quam hostes servabant ;
ibi haerentia inter obnata ripis salicta conspiciuntur nun-
tiatumque Hannibali est, et deinde intentiore custodia
cautum ne quid falleret in amni Vulturno ad urbem
missum. Nuces tamen fusae ab Romanis castris, quum
medio amni ad Casilinum defluerent, cratibus excipiebantur.
Postremo ad id veritum inopiae est, ut lora detractasque
scutis pelles, ubi fervida mollissent aqua, mandere conar-
entur. Nee muribus aliove animali abstinerent et omne
herbaram radicurnque genus aggeribus infimis muri erue-
rent.

LATIN READER 113

213.

Cum hostes obarassent quidquid herbidae terrae extra
murum erat, raporum semen iniecerunt, ut Hannibal
"Eone usque, dum ea nascuntur, ad Casilinum sessurus
sum 1 " exclamaret, et, qui nullam antea pactionem auribus
admiserat, turn demum agi secum est passus de redemptione
liberorum capitum. Septunces auri in singulos pretium
convenit : fide accepta tradiderunt sese : donee omne aurum
persolutum est, in vinculis habiti, turn remissi Cannas cum
fide. Casilinum oppidum redditum Campanis est, firmatum
septingentorum militum de exercitu Hannibalis praesidio,
ne, ubi Poenus inde abscessisset, Komani oppugnarent.

214. NUTS.

Nux ego iuncta viae, cum sim sine crimine vitae,

A populo saxis praetereunte petor.
Obruere ista solet manifestos poena nocentes,

Publica cum lentam non capit ira moram.
Nil ego peccavi : nisi si peccasse vocatur,

Annua cultori poma referre suo.
At prius arboribus turn, cum meliora fuere

Tempora, certamen fertilitatis erat :
Cum domini memores sertis ornare solebant

Agricolas, fructu proveniente, deos.
Saepe suas igitur, Liber, miratus es uvas :

Mirata est oleas saepe Minerva suas.

114 LATIN READER

215. SECOND INVASION OF BRITAIN.

Caesar noctu progressus millia passuum circiter duode-
cim hostium copias conspicatus est. Illi equitatu atque
essedis ad flumen progress! ex loco superiore nostros pro-
hibere, et proelium committere coeperunt. Eepulsi ab
equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et
natura et opere munitum, quern domestici belli, ut vide-
batur, causa iam ante praeparaverant ; nam crebris arbori-
bus succisis omnes introitus erant praeclusi. Ipsi ex silvis
rari propugnabant, nostrosque intra munitiones ingredi
prohibebant. At milites legionis septimae, testudine facta
et aggere ad munitiones adiecto, locum ceperunt, eosque
ex silvis expulerunt, paucis vulneribus acceptis. Sed eos
fugientes longius Caesar prosequi vetuit, et quod loci
naturam ignorabat, et quod, magna parte diei consumpta,
munition! castrorum tempus relinqui volebat.

216.

Postridie eius diei mane tripertito milites equitesque in
expeditionem misit, ut eos qui fugerant persequerentur.
His aliquantum itineris progressis, cum iam extremi essent
in prospectu, equites a Q. Atrio ad Caesarem venerunt, qui
nuntiarent superiore nocte maxima coorta tempestate prope
omnes naves afflictas atque in litore eiectas esse, quod
neque ancorae funesque subsisterent, neque nautae guber-
natoresque vim tempestatis pati possent; itaque ex eo
concursu navium magnum esse incommodum acceptum.
His rebus cognitis, Caesar legiones equitatumque revocari
atque itinere desistere iubet, ipse ad naves revertitur :
eadem fere, quae ex nuntiis litterisque cognoverat, coram
perspicit, sic ut, amissis circiter quadraginta navibus,
reliquae tamen refici posse magno negotio viderentur.

LATIN READER 115

217.

Itaque ex legionibus fabros deligit, et ex continent! alios
arcessi iubet ; Labieno scribit, ut quam plurimas posset, iis
legionibus, quae sunt apud eum, naves instituat. Ipse, etsi
res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum
esse statuit omnes naves subduci et cum castris una muni-
tione coniungi. In his rebus circiter dies decem consumit,
ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum inter-
missis. Subductis navibus castrisque egregie munitis,
easdem copias, quas ante, praesidio navibus reliquit : ipse
eodem, unde redierat, proficiscitur. Eo cum venisset,
maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum
convenerant; summa imperii bellique administrandi com-
muni consilio permissa Casivellauno : quern nostro adventu
permoti Britanni toti bello imperioque praefecerant.

218. AENEAS.

lamque rubescebat radiis mare, et aethere ab alto
Aurora in roseis fulgebat lutea bigis :
Cum venti posuere, omnisque repente resedit
Flatus et in lento luctantur marmore tonsae.
Atque hie Aeneas ingentem ex aequore lucum
Prospicit. Hunc inter fluvio Tiberinus amoeno,
Verticibus rapidis, et multa flavus arena,
In mare prorumpit. Variae circumque supraque
Assuetae ripis volucres et numinis alveo
Aethera mulcebant cantu, lucoque volabant.
Flectere iter sociis terraeque advertere proras
Imperat, et laetus fluvio succedit opaco.

116 LATIN READER

219. WIVES AND HUSBANDS.

Omnia expert! G-alli, quod res nulla successerat, postero
die consilium ceperunt ex oppido profugere, hortante et
iubente Yercingetorige. Id silentio noctis conati non
magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea
quod neque longe ab oppido castra Yercingetorigis aberant,
et palus, quae perpetua intercedebat, Eomanos ad insequen-
dum tardabat. lamque hoc facere noctu apparabant, cum
matresfamiliae repente in publicum procurrerunt, flentesque
proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne
se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent,
quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas
impediret. Ubi eos in sententia perstare viderunt, quod
plerumque in summo periculo timor misericordiam non
recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coepe-
runt. Quo timore perterriti Galli consilio destiterunt.

220. SLEEP.

Omnia, quae sensu volvuntur vota diurno,

Pectore sopito reddit arnica quies :
Yenator def essa toro cum membra reponit,

Mens tamen ad silvas et sua lustra redit.
ludicibus lites, aurigae somnia currus,

Yanaque nocturnis meta cavetur equis.
Furto gaudet amans : permutat navita merces :

Et vigil elapsas quaerit avarus opes.
Blandaque largitur frustra sitientibus aegris

Irriguus gelido pocula fonte sopor.
Me quoque Musarum studium sub nocte silenti

Artibus assuetis sollicitare solet.

LATIN READER 117

221. THE PASSAGE OF THE THAMES.

Caesar ad flumen Tamesim in fines Casivellauni exerci-
tum duxit ; quod flumen uno omnino loco pedibus atque
hoc aegre transiri potest. Eo cum venisset, animum ad-
vertit ad alteram fluminis ripam magnas esse copias
hostium instructas. Eipa autem erat acutis sudibus prae-
fixisque munita, eiusdemque generis sub aqua defixae
sudes flumine tegebantur. His rebus cognitis a captivis
perfugisque, Caesar, praemisso equitatu, confestim legiones
subsequi iussit. Sed ea celeritate atque eo impetu milites
ierunt, cum capite solo ex aqua exstarent, ut hostes im-
petum legionum atque equitum sustinere non possent,
ripasque dimitterent ac se fugae mandarent. Casivel-
launus, omni deposita spe contentions, dimissis ampliori-
bus copiis, millibus circiter quattuor essedariorum relictis,
itinera nostra servabat, paulumque ex via excedebat, locis-
que impeditis ac silvestribus sese occultabat.

222. VOYAGES OF DISCOVERY.

Inventa secuit qui primus nave profundum

Et rudibus remis sollicitavit aquas ;
Qui dubiis ausus committere flatibus alnum,

Quas natura negat, praebuit arte vias ;
Tranquillis primum trepidus se credidit undis,

Litora securo tramite summa legens :
Mox longos tentare sinus et linquere terras,

Et leni coepit pandere vela Noto.
Ast ubi paulatim praeceps audacia crevit

Cordaque languentem dedidicere metum ;
lam vagus exsultat pelago, caelumque secutus

Aegaeas hiemes loniasque domat.

118 LATIN READER

223. THE TRICK OF THE BESIEGED.

Ubi Aduatici mover! et appropinquare moenibus vide-
runt, nova atque inusitata specie commoti, legates ad
Caesarem de pace miserunt. Ad haec Caesar respondit : se
magis consuetudine sua, quam merito eorum, civitatem con-
servaturum, si prius quam murum aries attigisset se
dedidissent : sed deditionis nullam esse condicionem nisi
armis traditis. Re nuntiata ad suos, quae imperarentur,
facere dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in
fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam
mini aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et
tainen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata
atque in oppido retenta, portis patefactis, eo die pace sunt
usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido
exire iussit, ne quam noctu oppidani ab militibus iniuriam
acciperent.

224.

Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod,
deditione facta, nostros praesidia deducturos aut denique
indiligentius servaturos crediderant, partim cum his, quae
retinuerant et celaverant, armis, partim scutis ex cortice
factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis
exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua
minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur,
omnibus copiis repentino ex oppido eruptionem fecerunt.
Celeriter, ut ante Caesar imperarat, ignibus significatione
facta, ex proximis castellis eo concursum est ; pugnatumque
ab hostibus ita acriter est, ut a viris fortibus in extrema spe
salutis, iniquo loco, contra eos, qui ex vallo turribusque tela
iacerent, pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes
salutis consisteret. Occisis hominum millibus quattuor,
reliqui in oppidum reiecti sunt.

LATIN READER 119

225. EAIN.

Postremo, pereunt imbres, ubi eos pater Aether
In gremium matris Terrai praecipitavit :
At nitidae surgunt fruges, ramique virescunt
Arboribus ; crescunt ipsae fetuque gravantur.
Hinc alitur porro nostrum genus atque ferarum :
Hinc laetas urbes puerum florere videmus,
Frondif erasque novis avibus canere undique silvas :
Hinc fessae pecudes pingues per pabula laeta
Corpora deponunt et candens lacteus humor
Uberibus manat distentis : hinc nova proles
Artubus infirmis teneras lasciva per herbas
Ludit, lacte mero mentes perculsa novellas.

226. CAESAR LANDS IN BRITAIN.

Barbari, concilio Eomanorum cognito, praemisso equitatu
et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consue-
runt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohi-
bebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves
propter magnittidinem, nisi in alto, constitui non poterant ;
militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et
gravi onere armorum oppressis, simul et de navibus desilien-
dum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat
pugnandum ; cum illi, aut ex arido aut paulum in aquam
progressi, omnibus membris expeditis, notissimis locis,
audacter tela conicerent et equos insuefactos incitarent.
Quibus rebus nostri perterriti, atque huius omnino generis
pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio, quo in
pedestribus uti proeliis consuerant, nitebantur.

120 LATIN READER

227.

Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et
species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior,
paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et
ad latus apertum hostium constitui, atque inde fundis,
sagittis, tonnentis hostes propelli ac summoveri iussit : quae
res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et
remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti,
barbari constiterunt ac paulum modo pedem retulerunt.
Atque nostris militibus cunctantibus maxime propter
altitudinem maris, qui decimae legionis aquilam ferebat,
contestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret,
"Desilite," inquit, " commilitones, nisi vultis aquilam
hostibus prodere : ego certe meum reipublicae atque
imperatori officium praestitero." Hoc cum voce magna
dixisset, se ex navi proiecit.

228. CONTENTMENT.

Divitias alius fulvo sibi congerat auro

Et teneat culti iugera multa soli,
Quern labor assiduus vicino terreat hoste,

Martia cui somnos classica pulsa fugent :
Me mea paupertas vitae traducat inerti,

Dum meus assiduo luceat igne focus.
Ipse seram teneras maturo tempore vites

Eusticus et facili grandia poma manu.
Nee spes destituat : sed frugum semper acervos

Praebeat et pleno pinguia musta lacu.
Nam quodcunque mihi pomum novus educat annus,

Libatum agricolae ponitur ante deo.

LATIN READER 121

229. CAESAR AND THE Swiss.

Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in
unum locum contulerunt ; ipsi confertissima acie, reiecto
nostro equitatu, phalange facta, sub primam nostram
aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium
ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo
spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit.
Milites e loco superiore pilis missis facile hostium phalangem
perfregerunt. Ea disiecta, gladiis destrictis in eos impetum
f ecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento, quod
pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et colli-
gatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque
sinistra impedita satis commode pugnare poterant ; multi
ut diu iactato brachio praeoptarent scutum manu emittere
et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et
pedem referre, et, quod mons suberat circiter mille passuum,
eo se recipere coeperunt.

230. THE COBBLER TURNED DOCTOR,

Malus cum sutor, inopia deperditus,
Medicinam ignoto facere coepisset loco,
Et venditaret f also antidotum nomine ;
Verbosis acquisivit sibi famam strophis.
Hie cum jaceret morbo confectus gravi
Eex urbis, eius experiendi gratia
Scyphum poposcit : fusa dein simulans aqua
Antidoto miscere illius se toxicum,
Combibere iussit ipsum posito praemio.
Timore mortis ille turn confessus est,
Non artis ulla medicae se prudentia,
Verum stupore vulgi factum nobilem.
Eex advocata contione haec edidit :

122 LATIN READER

Quantae putatis esse vos dementiae,
Qui capita vestra non dubitatis credere,
Cui calceandos nemo commisit pedes.

231. THE SIEGE OF SALONAE.

Est oppidum et loci natura et colle munitum. Sed
celeriter cives Romani, ligneis efFectis turribus, his sese
munierunt : et, cum essent infirmi ad resistendum propter
paucitatem hominum, crebris confecti vulneribus, ad ex-
tremum auxilium descenderunt, servosque omnes puberes
liberaverunt et praesectis mulierum crinibus tormenta
efFecerunt. Quorum cognita sententia, Octavius quinis
castris oppidum circumdedit, atque uno tempore obsidione
et oppugnationibus eos premere coepit. II li omnia perpeti
parati, maxime a re frumentaria laborabant. Longo inter-
posito spatio, cum diuturnitas oppugnationis negligentiores
Octavianos effecisset, in proxima Octavii castra irruperunt.
His expugnatis eodem impetu altera sunt adorti, inde tertia
et quarta et deinceps reliqua : hie fuit oppugnationis exitus.

232. THE ORIGIN OF WAR.

Quis fuit, horrendos primus qui protulit enses ?

Quam f erus et vere ferreus ille fuit !
Tune caedes hominum generi, tune proelia nata :

Turn brevior dirae mortis aperta via est.
At nihil ille miser meruit : nos ad mala nostra

Yertimus, in saevas quod dedit ille feras.
Divitis hoc vitium est auri : nee bella fuerunt,

Faginus adstabat cum scyphus ante dapes.
Non arces, non vallus erat : somnumque petebat

Securus varias dux gregis inter oves.
Tune mini vita foret, vulgi nee tristia nossem

Arma nee audissem corde micante tubam !

APPENDIX

CONVEESATIONS FROM ERASMUS
THE RETURNING WARRIOR.

(Hanno, Thrasymachus.)

Ha. Unde redis nobis Vulcanus, qui Mercurius hinc
abieras nobis 1

Th. Quos Yulcanos aut quos Mercuries mihi n arras 1

Ha. Quia alatus videbare quum abires, mine claudicas.

Th. Sic a bello rediri solet.

Ha. Quid tibi cum bello, homo quovis dama fugacior 1

Th. Spes praedae reddiderat fortem.

Ha. Multum igitur refers manubiarum ?

Th. Immo zonam inanem.

Ha. Tanto minus gravare sarcina.

Th. Atqui sceleribus onustus redeo.

Ha. Gravis perfecto sarcina, si verum dicit Propheta,
qui peccatum appellat plumbum.

Th. Plus illic scelerum et vidi, et patravi, quam unquam
antehac in omni vita.

Ha. Ecquid igitur arridet vita militaris ?

Th. Nihil neque scelestius, neque calamitosius.

Ha. Quid igitur in mentem venit istis, qui nummo cou

124 LATIN READER

ducti, nonnulli gratis, currunt ad bellum, non aliter quam
ad convivium 1

Th. Ego nihil aliud coniectare possim, quam illos agi
malis furiis, seseque totos malo daemon! ac miseriae devo-
visse.

Ha. Ita quidem videtur. Nam ad res honestas vix ullo
pretio conduci queunt. Sed expone nobis, quomodo gestum
sit proelium, et utro sese inclinarit victoria.

Th. Tantus erat strepitus, tumultus, tubarum bombi,
cornuum tonitrua, hinnitus equorum, clamor virorum, ut
neque videre potuerim, quid gereretur adeo ut vix scirem
ubi essem ipse.

Ha. Unde igitur ceteri, qui ex bello veniunt, sic depin-
gunt singula, quid quisque dixerit aut gesserit, quasi nus-
quam non adf uissent otiosi spectatores ?

Th. Ego credo, istos mentiri splendide. In tentorio
meo quid gestum sit, scio : quid in proelio, prorsus ignoro.

Ha. An ne hoc quidem scis, unde tibi venerit claudi-
catio 1

Th. Vix, ita me Mavors posthac male amet : suspicor
aut saxo, aut equi calce laesum genu.

Ha. At ego scio.

Th. Scis 1 an tibi narravit aliquis ?

Ha. Non, sed divino.

Th. Die igitur.

Ha. Quum fugeres pavidus, collapsus humi offendisti in
silicem.

Th. Dispeream, nisi rem acu tetigisti. Adeo verisimile
est, quoad divinasti.

Ha. Abi domum, et uxori narra tuas victorias.

LATIN READER 125

A HALF HOLIDAY.

(Nicolaus, Hieronymus, Codes, Paedagogus.)

Ni. lamdudum et animus, et caelum, et dies invitat ad
ludendum.

Hi. Invitant quidem haec omnia, sed solus praeceptor
non invitat.

Ni. Subornandus orator quispiam, qui veniam extor-
queat.

Hi. Apte quidem dictum, extorqueat. Nam citius cla-
vam extorseris e manu Herculis, quam ab hoc ludendi
veniam. At olim illo nemo fuit ludendi avidior.

Ni. Yerum ; sed iam olim ille oblitus est, se f uisse
puerum. Ad verbera facillimus est et liberalis : hie par-
cissimus, idemque difficillimus.

Hi. Attamen protrudendus est aliquis legatus, non ad-
modum verecundae frontis, quern non illico protelet suis
saevis dictis.

Ni. Eat, qui volet : ego carere malo, quam rogare.

Hi. Nemo magis accommodus ad hanc legationem, quam
Codes.

Ni. Nemo profecto. Nam perfrictae frontis est, ac
bene linguax. Deinde sensum hominis pulchre callet.

Hi. I, Codes, ab omnibus nobis magnum initurus gra-
tiam.

Co. Equidem experiar sedulo. Yerum si non succes-
serit, ne conferte culpam in orator em vestrum.

Hi. Bene ominare : si te satis novimus, impetrabis.
Abi orator, redibis exorator.

Co. Eo. Bene fortunet legationem meam Mercurius.
Salve praeceptor.

126 LATIN READER

Pae. Quid sibi vult nugamentum hominis ?

Co. Salve praeceptor observande.

Pae. Insidiosa civilitas. Satis iam salveo. Die quid
velis.

Co. Totus discipulorum tuorum grex orat ludendi veniam.

Pae. Nihil aliud quam luditis, etiam absque venia.

Co. Scit tua prudentia, vigorem ingeniorum excitari
moderate lusu, quemadmodum nos docuisti ex Quintiliano.

Pae. Sane ut istuc tenes, quoad pro te facit. Laxa-
mento opus est iis, qui vehem enter labor ant : vobis, qui
segniter studetis, et acriter luditis, fraeno magis opus est,
quam laxatis habenis.

Co. Adnitimur pro viribus. Et si quid hactenus ces-
satum est, post diligentia sarcietur.

Pae. Oh sartores ! Quis erit fideiussor aut sponsor,
istuc f uturum 1

Co. Ego capitis mei periculo non dubitem esse sponsor.

Pae. Scio, quam non sit tutum tibi credere ; tamen hie
periculum faciam, quam sis bonae fidei. Si dederis verba,
posthac nequicquam mecum egeris. Ludant, sed gregatim
in campis. Mature se recipiant domum ante solis occu-
bitum.

Co. Fiet. Exoravi, quamquam aegre.

Hi. O lepidum caput ! omnes amamus te plurimum.

Co. Sed interim cavendum, ne quid peccemus ; alioqui
de meo tergo dependendum foret. Fidei ussi vestro omnium
nomine. Quod si quid accidat, non est, quod me posthac
utamini legato.

Hi. Cavebitur. Sed quod lusus genus potissimum placet 1

Co. De hoc in campo consultabimus.

LATIN READER 127

GOING TO SCHOOL.
(Sylvius, loannes.)

Sy. Cur adeo curris, loannes ?

lo. Cur lepus, ut aiunt, pro canibus 1

Sy. Quid hoc proverbii est 1

lo. Quia nisi adfuero in tempore ante recitatum cata-
logum, actum est de pelle mea.

Sy. Hac quidem ex parte nihil est periculi. Modo
praeterita est quinta. Inspice horologium, manus nondum
attigit punctum, quod horam ab hora aequis spatiis dirimit.

lo. At ego vix habeo fidem horologiis ; mentiuntur non-
nunquam.

Sy. At mini fide, qui campanae vocem audivi.

lo. Quid loquebatur »

Sy. Horam esse quintain.

lo. Sed est et aliud, unde magis etiam timeam. Bed-
denda est memoriter hesterna lectio, satis prolixa. Vereor
ut possim.

Sy. Commune periculum narras. Nam et ipse vix
satis teneo.

lo. Et nosti praeceptoris saevitiam. Omnis illi noxia
capitalis est. Nee magis parcit nobis quam si corium
esset bubulum.

Sy. Verum is non aderit in ludo.

lo. Quern igitur vicarium constituit 1

Sy. Cornelium.

lo. Strabum ilium? Vae nobis. Is vel Orbillio plago-
sior est.

Sy. Verum dicis ; et ideo non raro sum illius bracbio
precatus paralysin.

128 LATIN READER

To. Non est pium, imprecari praeceptori. Nobis potius
cavendum, ne incidamus in illius tyranni manus.

Sy. Reddamus inter nos vicissim, altero recitante, altero
codicem inspiciente.

lo. Pulchre mones.

Sy. Fac praesenti sis animo. Nam metus officit memo-
riae.

To. Facile deponerem pavorem, si non adesset periculum.
At in tanto discrimine quis possit esse securus animo 1

Sy. Fateor ; attamen non agitur de capite, sed de parte
diversa.

THE ABBOT AND THE LADY.

(Antronius, Magdalia.)

An. Quam hie ego supellectilem video 1

Ma. An non elegantem 1

An. Nescio quam elegantem; certe parum decoram et
puellae et matronae.

Ma. Quam ob rem ?

An. Quia librorum plena sunt omnia.

Ma. Tu, tantus natu, turn abbas et aulicus, nunquam
vidisti libros in aedibus heroinarum 1

An. Yidi, sed Gallice scriptos : hie video Graecos et
Latinos.

Ma. An soli Gallice scripti libri docent sapientiam ?

An. Sed decet hoc heroinas, ut habeant quo delectent
otium.

Ma. An solis heroinis licet sapere et suaviter vivere ?

An. Male connectis, sapere et suaviter vivere : non
est muliebre sapere : heroinarum est suaviter vivere.

Ma. Nonne omnium est bene vivere 1

LATIN READER 129

An. Opinor.

Ma. Qui potest autem suaviter vivere, qui non vivat bene 1

An. Immo qui potest suaviter vivere, qui vivat bene 1

Ma. Ergo tu probas eos, qui vivunt male, modo suaviter ?

An. Arbitror illos bene vivere, qui vivunt suaviter.

Ma. Sed ista suavitas unde proficiscitur ? e rebus ex-
trariis, an ex animo ?

An. E rebus extrariis.

Ma. 0 subtilem abbatem, sed crassum philosophum !
Die mini, quibus rebus tu metiris suavitatem 1

An. Somno, conviviis, libertate faciendi quae velis,
pecunia, honoribus.

Ma. Verum, si istis rebus Deus addiderit sapientiam,
num vives suaviter ?

An. Quid appellas sapientiam 1

Ma. Hoc est, si intelligeres hominem non esse felicem,
nisi bonis animi ; opes, honores, genus neque feliciorem
reddere neque meliorem.

An. ^aleat ista quidem sapientia.

Ma. Quid si mini suavius sit legere bonum auctorem,
quam tibi venari, potare, aut ludere aleam ; non videbor
tibi suaviter vivere 1

An. Ego non viverem.

Ma. Non quaero, quid tibi sit suavissimum, sed quid
deberet esse suave.

An. Ego nolim meos monachos frequentes esse in libris.

Ma. At meus maritus hoc maxime probat. Sed quam
ob rem tandem non probas hoc in monachis tuis 1

An. Quoniam experior illos dicto minus audientes :
responsant ex Petro, ex Paulo.

Ma. Imperas igitur quae pugnant cum Petro et Paulo 1

An. Quid illi doceant, nescio : sed tamen non amo

130 LATIN READER

talem monachum ; neque velim quenquam meorum plus
sapere, quam ego sapiam.

Ma. Istud ita vitari possib, si tu des operam, ut quam
plurimum sapias.

An. Non est otium.

Ma. Qui sic ?

An. Quia non vacat.

Ma. Non vacat sapere 1

An. Non.

Ma. Quid obstat ?

An. Prolixae preces, cura rei domesticae, venatus, equi,
cultus aulae.

Ma. Itane ista tibi sunt potiora sapientia ?

An. Nobis sic usu venit.

Ma. lam illud mini dicito, si quis lupiter hanc potes-
tatem tibi daret, ut posses et monachos tuos et te ipsum
vertere in quodcunque animal velles, num illos in porcos
verteres, te ipsum in equum ?

An. Nequaquam.

Ma. Atqui sic vitares, ne quis plus te uno saperet.

An. Mea non magni referret, quod genus animantis
essent monachi, modo ipse essem homo.

Ma. Ad hominem esse censes, qui nee sapiat nee velit sapere ?

An. Mihi sapio.

Ma. Et sibi sapiunt sues.

An. Videre mini sophistria quaepiam.

Ma. Non dicam quid tu mihi videaris. Sed cur haec
displicet supellex 1

An. Quia fusus et colus sunt arma muliebria.

Ma. Nonne matron ae est, adrninistrare rem domes ticam,
erudire liberos ?

An. Est

LATIN READER 131

Ma. An rem tantam existimas administrari posse sine
sapientia 1

An. Non arbitror.

Ma. At hanc sapientiain decent me libri.

HORSEDEALING.

(Aulus, Phaedrus.)

Ph. Nuper incidit mihi iter, quum satis prolixum, turn
etiam accelerandum. Adeo Hippoplanum, quern dixisses
ems generis minime malum; et intercedebat mihi cum
nomine nonnihil etiam amicitiae. Narro, mihi rem esse
seriam ; opus esse praestrenuo equo : si unquam praebuisset
se mihi bonum virum, nunc praestaret. Hie pollicetur, sese
sic mecum acturum, ut ageret cum fratre suo carissimo.

Au. Fortassis et fratri impositurus.

Ph. Inducit in stabulum, iubet ut eligam ex omnibus equis
quemcunque vellem. Tandem unus plus ceteris arridebat.
Hie probat iudicium meum, deierans, eum equum frequenter
a multis expetitum esse ; se eum maluisse servare amico
singulari, quam ignotis addicere. Conventum est de pretio :
numeratur pecunia praesens : conscendo. Mira alacritate
gestiebat equus in egressu ; dixisses feroculum esse : nam
erat obesulus et pulchellus. Ubi iam equitassem sesqui-
horam, sensi, plane lassum ne calcaribus quidem impelli
posse. Audieram, tales ab illis ali, quos e specie iudicares
insignes, ceterum laboris impatientissimos. Ego continuo
mecum : Captus sum. Age, par pari referam, ubi rediero
domum.

Au. Quid hie consilii capiebas ?

Ph. Id quod res dabat ; deflexi in proximum vicum :
illic clam apud quendam mihi notum deposui equum et

132 LATIN READER

conduxi alterum : profectus sum quo destinaram ; reversus
sum, reddo conductitium equum, reperio meum sophistam,
ut erat, obesum et pulchre requietum : eo vectus redeo ad
Hippoplanum : rogo ut in stabulo suo alat dies aliquot, donee
repetiero. Percunctatur, quam commode me gesserit. Ego
vero deiero per omnia sacra, me nunquam in vita conscen-
disse tergum equi felicioris ; volasse potius quam ambulasse,
nee tarn longo itinere unquam sensisse lassitudinem, nee
pilo factum ob laborem macriorem. Haec quum illi per-
suasissem esse vera, tacitus secum cogitabat, equum ilium
alium esse, quam hactenus suspicatus esset. Itaque prius-
quam abirem, rogabat num mihi venalis esset equus : primo
negabam ; quodsi incideret iter denuo, non facile fore nan-
cisci similem : attamen nihil esse mihi tarn carum, quod
non esset venale pretio largo, etiamsi quis me ipsum
cuperet emptum.

Au. Ne tu pulchre Cretensem agebas cum Cretensi.

Ph. Quid multis1? Non dimittit ne, nisi pronuntiata
equi indicatura.1 Indicavi non paulo pluris, quam emeram.
Digressus ab homine mox suborno, qui mihi partem agat
huius fabulae, pulchre instructum atque edoctum : is ingres-
sus domum inclamat locatorem : ait sibi opus esse insigni
equo et laboris egregie patienti. Alter ostendit multos, et
pessimum quemque maxime praedicat ; solum ilium, quern
mihi vendiderat, quoniam existimabat vere talem qualem
praedicaveram, non laudat. At alter illico rogat, num et
ille venalis esset : nam descripseram illi formam equi, et
locum indicaram. Locator primum obticescere, atque alios
ambitiose praedicare. Quum iste ceteris utcunque probatis
semper ageret de uno illo, tandem locator apud se : Plane
fefellit me iudicium de illo equo, siquidem hie peregrinus
1 Value.

LATIN READER 133

statim agnovit hunc inter omnes. Quum instaret ille,
tandem hie, Venalis est, inquit; sed pretio fortasse deter-
reberis. Non est, inquit ille, magnum pretium, si rei dig-
nitas respondeat : indica. Indicavit aliquanto pluris, quam
indicaram ipsi, captans et hoc lucri. Tandem convenit de
pretio, datur, arrha satis magna, nempe regalis aureus, ne
qua supicio incideret simulatae emptionis. Emptor iubet
equo dari pabulum ; se mox ait rediturum, et abducturum :
dat etiam stabulario drachmam. Ego simul atque cognovi
pactionem esse firmam, sic ut rescind! non posset, rursus
ocreis et calcaribus armatus redeo ad locatorem; anhelus
clamo. Adest ille; rogat quid velim. Illico, inquam,
adornetur equus meus : nam e vestigio proficiscendum est
ob rem maxime seriam. Atqui modo, inquit, mandabas, ut
aliquot dies alerem equum tuum. Verum, inquam; sed
praeter exspectationem obiectum est negotium, idque re-
gium, quod nullam patitur dilationem. Hie ille: eliges
ex omnibus, quern voles; tuum habere non potes. Eogo,
quam ob rem ? Quoniam venditus est, inquit. Ibi ego
simulata magna perturbatione : Prohibeant, inquam, superi
quod dicis. Hoc obiecto itinere non vendam eum equum,
etiamsi quis numeret quadruplum. Incipio rixam, clamo
me perditum. Tandem incaluit et ille. Quid opus, inquit, his
iurgiis 1 Indicasti equum, ego vendidi : si numero pretium.
nihil habes quod mecum agas ; sunt in hac urbe leges : ad
exhibendum equum me non potes compellere. Quum diu
clamassem, aut equum exhiberet, aut emptorem, tandem ira-
tus numerat' pretium. Emeram quindecim aureis, aestimaram
viginti sex. Ille aestimarat triginta duobus. Cogitabat apud
se : praestat hoc lucrifacere, quam equum reddere. Abeo
dolenti similis, ac vix placatus etiam data pecunia. Sic
impositum est Hippoplano. Habet equum nullius pretii.

134 LATIN READER

Exspectat ut, qui arrham dedit, veniat numeratum pecu-
niam. At nemo venit, nee unquam venturus est.

STORIES.

Po. Maccus quum venisset in civitatem quae dicitur
Leydis, ac vellet novus hospes innotescere ioco quopiam
(nam is erat homini mos) ; ingressus est officinam calcearii ;
salutat. Ille cupiens extrudere merces suas, rogat, num-
quid vellet. Macco coniiciente oculos in ocreas ibi pen-
siles, rogat sutor, num vellet ocreas. Annuente Macco,
quaerit aptas tibiis illius; inventas alacriter protulit, et,
ut solent, inducit illi. Ubi iam Maccus esset eleganter
ocreatus, Quam belle, inquit, congrueret his ocreis par cal-
ceorum duplicatis soleis. Kogatus an et calceos vellet,
annuit. Keperti sunt, et additi pedibus. Maccus laudabat
ocreas, laudabat calceos. Calcearius tacite gaudens, suc-
cinebat illi laudanti, sperans pretium aequius, posteaquan.
emptori tantopere placeret merx. Et iam erat nonnulla
contracta familiaritas. Hie Maccus : Die mihi, inquit,
bona fide, nunquamne usu venit tibi, ut, quern sic ocreis
et calceis ad cursum armasses, quemadmodum nunc armasti
me, abierit non numerato pretio? Nunquam, ait ille.
Atqui si forte, inquit, veniat usu, quid tu turn facias ?
Consequar, inquit calcearius, fugientem. Turn Maccus,
Serione ista dicis, an ioco? Plane serio, inquit alter,
loquor ; et serio facerem. . Experiar, ait Maccus. En pro
calceis praecurro, tu cursu sequere. Simulque cum dicto
coniecit se in pedes. Calcearius e vestigio consecutus est,
quantum poterat; clamitans, Tenete furem, tenete furem.
Ad hanc vocem quum cives undique prosiliissent ex aedi-
bus, hoc commento cohibuit illos Maccus, ne quis manum

LATIN READER 135

miiceret ; ridens ac vultu placido, Ne quis, inquit, re-
moretur cursum nostrum ; certamen est de cupa cervisiae.
Itaque iam omnes praebere sese certaminis spectatores.
Suspicabantur autem, calcearium dolo clamorem eum fin-
gere, ut hac occasione anteverteret. Tandem calcearius
cursu victus, sudans et anhelus domum rediit Maccus
tulit brabeum.

Ge. Maccus iste effugit quidem calcearium, at non effugit
furem.

Po. Quam ob rem ?

Ge. Quia furem ferebat secum.

Po. Forte turn non erat ad manum pecunia, quam postea
resolvit.

Ge. Verum erat actio furti.

Po. Ea quidem post intentata est. Sed iam magistrati-
bus aliquot innotuerat Maccus.

Ge. Quid attulit Maccus 1

Po. Quid attulit 1 rogas ? in causa tarn vincibili 1 Magis
periclitatus est actor quam reus.

Ge. Qui sic 1

Po. Quia gravabat ilium actione calumniae, et intendebat
legem Ehemiam, quae dictat, ut, qui crimen intenderit, quod
probare non possit, poenam ferat, quam laturus erat reus,
si convictus fuisset. Negabat se contrectasse rem alienam
invito domino, sed ultro deferente, nee ullam pretii men-
tionem intercessisse. Se provocasse calcearium ad certamen
cursus ; ilium accepisse conditionem ; nee habere quod
queratur, quum esset cursu superatus.

Ge. Haec actio non multum abest ab umbra asini.1
Quid tandem 1

Po. Ubi satis risum est, quidam e iudicibus vocavit
1 Vide p. 61.

136 LATIN READER

Maccum ad cenam, et numeravit calceario pretium.
Simile quiddam accidit Daventriae me puero. Erat
tempus illud, quo regnant piscatores, frigent lanii,
Quidam adstabat ad fenestram fructuariae, sive Graece
mavultis, oporapolidis, feminae vehementer obesae,
oculis intentis in ea, quae proposita venum erant ; ilia ex
more invitavit, si quid vellet : et quum videret hominem
intentum ficis : Vis, ait, ficos ? sunt perquam elegantes.
Quum ille annuisset, rogat quot libras vellet : Vis, inquit,
quinque libras ? Annuenti, tantum ficorum efFudit in
gremium. Dum ilia reponit lances, ille se subducit, non
cursu, sed placide. Ubi prodisset acceptura pecuniam,
vidit emptorem abire : insequitur maiore voce, quam
cursu. Ille dissimulans pergit quo coepit ire ; tandem
multis ad feminae vocem concurrentibus, restitit. Ibi in
populi corona agitur causa : risus oboritur : emptor nega-
bat se emisse, sed quod ultro delatum fuisset accepisse : si
vellet experiri apud iudices, se compariturum.

Ge. Age, narrabo fabulam tuae non admodum dissimi-
lem fortasse, nee inferiorem, nisi quod haec non habet
auctorem perinde celebrem atque est Maccus. Pytha-
goras totum mercatum dividebat in tria hominum
genera: quorum alii prodiissent ut venderent, alii ut
emerent : hoc utrumque genus aiebat sollicitum esse,
proinde nee f elix : alios non ob aliud venire in forum, quam
ut spectent quid illic proferatur, aut quid agatur : hos
solos esse felices, quod vacui curis gratuita voluptate frue-
rentur. Atque ad hunc modum dicebat philosophum
versari in hoc mundo, quemadmodum illi versarentur in
mercatu. Verum in nostris emporiis quartum hominum
genus obambulare solet, qui nee emunt, nee vendunt, nee
otiosi contemplantur, sed observant sollicite, si quid possint

LATIN READER 137

involare. Atque in hoc genere reperiimtur quidam mire
dextri ; dicas esse Mercuric favente natos. Convivator
dedit fabulam cum coronide; ego dabo cum prooemio.
Nunc accipite, quod nuper accidit Antverpiae. Sacrificus
quidam receperat illic mediocrem summam pecuniae, sed
argenteae. Id Batavus quidam animadverterat. Adiit
sacrificum, qui gestabat in zona crumenam nummis turgi-
dam : salutat civiliter ; narrat, sibi datum negotium a suis,
ut amico cuidam mercaretur novum pallium sacrum, quae
summa vestis est sacerdoti rem divinam peragenti. Eogat,
hac in re commodaret sibi tantillum operae, ut secum iret
ad eos, qui vendunt huiusmodi pallia, quo videlicet ex
modo corporis ipsius sumeret maius aut minus ; nam sibi
videri staturam ipsius cum illius magnitudine vehementer
congruere. Hoc officium, quum leve videretur, facile polli-
citus est sacrificus. Adeunt aedes cuiusdam. Prolatum
est pallium, sacrificus induit, venditor affirm at mire con-
gruere. Batavus quum nunc a fronte, nunc a tergo con-
templatus esset sacrificum, satis probavit pallium ; sed
causatus est, a fronte brevius quam par esse. Ibi venditor,
ne non procederet negotium, negat id esse pallii vitium,
sed crumenam turgidam efficere, ut ea parte offenderet
brevitas. Quid multa 1 Sacrificus deponit crumenam :
denuo contemplantur. Ibi Batavus averso sacrifice cru-
menam arripit, ac semet in pedes conicit. Sacerdos cursu
insequitur ut erat palliatus, et sacrificum venditor. Sacri-
ficus clamat, Tenete furem : venditor clamat, Tenete sacri-
ficum : Batavus clamat, Cohibete sacrificum furentem ; et
creditum est, quum viderent ilium sic ornatum in publico
currere. Itaque dum alter alteri in mora est, Batavus
effugit.

Eu. Ludovicus, Galliarum rex, eius nominis undecimus,

138 LATIN READER

quum rebus domi turbatis peregrinaretur apud Burgun-
diones, occasione venationis nactus est familiaritatem cum
Conone quodam homine rustico, sed animi simplicis ac
sinceri. Nam hoc genus hominibus delectantur monarchae.
Ad huius aedes frequenter diverterat rex ex venatu ; et, ut
plebeiis rebus nonnunquam delectantur magni principes,
apud eum magna cum voluptate vescebatur rapis. Mox
ubi Ludovicus restitutus iam rerum potiretur apud Gallos,
submonuit Cononem uxor, ut regem veteris hospitii com-
monefaceret; adiret ilium, et rapas aliquot insignes illi
dono afferret. Tergiversatus est Conon, se lusurum
operam : principes enim non meminisse talia officia.
Sed vicit uxor. Deligit Conon rapas aliquot insignes;
accingitur itineri. Verum ipse per viam captus illecebra
cibi, paulatim devoravit omnes, una dumtaxat excepta in-
signiter magna. Ubi Conon prorepsisset in aulam, qua rex
erat iturus, statim agnitus est a rege, et accersitus. Ille
magna cum alacritate detulit munus ; rex maiore cum ala-
critate accepit, mandans cuidam e proximis, ut diligenter
reponeretur inter ea, quae haberet carissima. Cononem
iubet secum prandere : a prandio egit Cononi gratias ; et
cupienti repetere rus suum iussit pro rapa numerari mille
coronatos aureos. Huius rei fama quum, ut fit, per omnes
regis famulos esset pervagata, quidam ex aulicis dono
dedit regi equum non inelegantem. Rex intellegens, ilium,
provocatum benignitate quam praestiterat Cononi, captare
praedam, vultu maiorem in modum alacri accepit munus, et
convocatis primoribus consultare coepit, quo munere pen-
saret equum tarn bellum, tamque pretiosum. Interim, qui
donarat equum, spes opimas animo concipiebat, sic cogi-
tans : Si sic pensavit rapam donatam a rustico, quanto
munificentius pensaturus est equum talem oblatum ab

LATIN READER 139

aulico 2 Quum regi veluti de re magna consultant! alius
aliud respond ere t, diuque vana spe lactatus esset captator \
tandem rex : Yenit, inquit, in mentem, quod illi donem :
et accersito ex proceribus quopiam, dixit in aurem, ut
afferret id, quod reperiret in cubiculo (simulque locum
design at) serico diligenter obvolutum. Adfertur rapa :
earn, ut erat obvoluta, rex sua manu donat aulico, addens,
sibi videri bene pensatum equum praemio, quod sibi consti-
tisset mille coronatis. Digressus aulicus dum tollit lin-
teum, pro thesauro reperit rapam iam subaridam. Ita
captator ille captus, risui fuit omnibus.

EARLY EISING.

(Nephalius, Philypnus.)

Ph. Altum dormiebam.

Ne. Quid aisl Atqui iam praeterierat octava, quum
sol hoc mense surgat ante quartam.

Ph. Per me quidem soli liberum est vel media nocte
surgere, modo mihi liceat ad satietatem usque dormire.

Ne. Verum istuc utrum casu accidit, an consuetudo est 1

Ph. Consuetudo prorsus.

Ne. Atqui rei non bonae consuetudo pessima est.

Ph. Immo nullus est somnus suavior, quam post ex-
ortum solem.

Ne. Qua tandem hora soles lectum relinquere ?

Ph. Inter quartam et nonam.

Ne. Satis amplum spatium : vix tot horis comuntur
reginae. Sed unde veiiisti in istam consuetudinem ?

Ph. Quia solemus convivia, lusus et iocos in multam
prof err e noctem ; id dispendii matutino somno pensamus.

Ne. Vix unquam vidi hominem te perditius prodigum.

140 LATIN HP]ADER

Ph. Mini parsimonia videtur magis, quam profusio.
Interim nee candelas absumo, nee vestes detero.

Ne. Praepostera sane parsimonia, servare vitrum, ut per-
das gemmas. Aliter sapit ille philosophus, qui rogatus,
quid esset pretiosissimum, respondit, Tempus. Porro quum
constet, diluculum esse totius diei partem optimam, tu quod
in re pretiosissima pretiosissimum est, gaudes perdere.

Ph. An hoc perit, quod datur corpusculo 1

Ne. Imo detrahitur corpusculo, quod turn suavissime
afficitur, maximeque vegetatur, quum tempestivo moder-
atoque somno reficitur, et matutina vigilia corroboratur.

Ph. Sed dulce est dormire.

Ne. Quid esse potest dulce nihil sentienti 1

Ph. Hoc ipsum dulce est, nihil sentire molestiae.

Ne. Atqui isto nomine f eliciores sunt, qui dormiunt in se-
pulcris. Nam dormienti nonnunquam insomnia molesta sunt.

Ph. Aiunt, eo somno maxime saginari corpus.

Ne. Ista glirium sagina est, non hominum. Eecte
saginantur animalia quae parantur epulis : homini quorsum
attinet accersere obesitatem, nisi ut graviore sarcina
onustus incedaf? Die mini, si famulum haberes, utrum
obesum malles, an vegetum et ad omnia munia habilem ?

Ph. Atqui non sum famulus.

Ne. Mihi sat est, quod ministrum officiis aptum malles,
quam bene saginatum.

Ph. Plane mallem.

Ne. At Plato dixit, animum hominis hominem esse,
corpus nihil aliud esse quam domicilium aut instrumentum.
Tu certe fateberis, opinor, animum esse principalem ho-
minis portionem, corpus animi ministrum.

Ph. Esto, si vis.

Ne. Quum tibi nolles ministrum abdomine tardum, sed

LATIN READER 141

agilem malles et alacrem, cur animo paras ministrum igna-
vum et obesum 1

Ph. Yincor veris.

Ne. lam aliud dispendium accipe : ut animus longe
praestat corpori, ita fateris, opes animi longe praecellere
bona corporis.

Ph. Probabile dicis.

Ne. Sed inter animi bona primas tenet sapientia.1

Ph. Fateor.

Ne. Ad hanc parandam nulla diei pars utilior, quam
diluculum, quum sol novus exoriens vigorem et adacritatem
affert rebus omnibus, discutitque nebulas quae mentis
domicilium solent obnubilare.

Ph. Non repugno.

Ne. Nunc mihi supputa, quantum eruditionis tibi
parare possis quattuor illis horis, quas somno intempestivo
perdis.

Ph. Profecto multum.

Ne. Expertus sum, in studiis plus effici una hora
matutina, quam tribus pomeridianis ; idque nullo corporis
detrimento.

Ph. Audivi.

Ne. Deinde illud reputa, si singulorum dierum iacturam
in summam conferas, quantus sit futurus cumulus.

Ph. Ingens profecto.

Ne. Qui gemmas et aurum temere profundit, prodigus
habetur, et tutorem accipit; haec bona tanto pretiosiora
qui perdit, nonne multo turpius prodigus est 1

Ph. Sic apparet, si rem recta ratione perpendimus.

1 Supple paries. Primas partes, hoc est praecellere.

NOTES TO INTKODTJCTOKY STOEIES.

6. Invasion of Rome by the Gauls, B.C. 390.

8. Pyrrhus, B.C. 280.

12. Regulus, B.C. 255.

13. tanti ; " of such great value."
obtinuit ; ' ' prevailed. ' '

14. death of Pompey, B.C. 48.

15. death of Caesar, B.C. 44.

16. battle of Actium, B.C. 31.

23. uti nimis exilia ; "for being too slight/'

NOTES TO LATIN STOEIES.

7. capitis damnaverunt ; "condemned to death;" cp. 130, voti,

" to pay his vow. "
12. cum . . . turn; "not only . . . but also."

quosdam sibi insidiari ; "that some, who were friends, were

plotting against him. "
31. gladiatorium munus ; a show of gladiators given to the people

by Roman magistrates in gratitude for their election.
34. Roman names : praenomen, e.g. Lucius ; nomen (of the gens), e.g.

Cornelius ; cognomen, e.g. Asina ; and sometimes agnomen, e.g.

Macedonicus.
36. HS.=IL, and S.=semis (|) : HS. = sestertius, about 2d. 1000

sestertii = sestertium, about £8. When such numeral adverbs

as di(£enties are used, centena millia is to be supplied.
46. rude donate. A gladiator received a "rudis" (a staff) on his

discharge ; rude donatus, "honourably discharged."
50. discidissent ; from discindo.
52. Thesmophoria ; festival of Demeter at Athens.

NOTES 143

63. Helotes ; see 90.

67. tempus . . . quo; "time in which."

67. dare non dubitarit ; "he did not hesitate to give ; " (1) dubito =

" I hesitate," is usually followed by inf. ; but (2) non dubito

quin = I do not doubt that.
69. facto ; perf. part, pass., abl.
80. Sunt qui ; (1) with subj., in a general indefinite sense ; (2) with

ind., of particular definite persons. Sunt qui non habeant,

est qui non curat habere. — Hor., Ep. ii, 2, 182.
85. Circus Maximus, built by Tarquinius Priscus between the

Aventine and Palatine hills ; it was the scene of all sorts of

public spectacles.
90. There were three classes in Lacedaemonia : (1) the Spartans,

living in Sparta ; (2) Perioeci, who were free, but had no share

in the government ; (3) Helots, serfs, bound to the soil.
99. nummorum ; i.e. sestertii, v. note on 36.
112. Battle of Salamis, where Xerxes was defeated by the Greeks, B.C.

480.
117. fabulam docuisset ; instruct the actors in their parts, and

hence to produce a play on the stage.

119. lite contestata ; " an action having been set on foot " (by call-
ing witnesses).
121. sestertiorum. See note on 36.

bello civili. The war between Pompey and Julius Caesar was

continued between Antony and Octavian, and concluded in B.C.

31 by the battle of Actium.
128. Battle of Salamis (v. 112), B.C. 480.
130. sententia cognita ; abl. abs. ; voti, cp. 7.

132. ut scirent se facturum ; "that he would manage that they

should know. "

133. non dubitavit ; v. 67.

140. Harmodius and Aristogiton murdered Hipparchus, son of Pisis-
tratus; the other son, Hippias, was banished from Athens, B.O.
510.

144. The great eruption of Vesuvius took place A.D. 79.
torrentis modo ; ''like a torrent."

167. a triumviris Octavian, Antony, Lepidus were appointed to
regulate public affairs, B.C. 43.

144 NOTES

173. Sexto ubi . . . patuit ; " when it was clear to Sextus."
Tarquinius and his son Sextus were banished from Rome B.C. 509.
invidia opportunos ; "easy victims owing to their unpopularity. "

174. quintu; "why not?"

175. capture of Syracuse by Marcellus, B.C. 212.

176. retiarius, mirmillo. It was very common to set a gladiator with

net (rete) and trident to fight against another armed with a

Gallic helmet having a fish as crest.
184. Alaric, king of the Goths, took Rome A.D. 410.
194. centies sestertium ; sc. centena millia = 10,000,000 sesterces,

£80,000.

198. eius fama tantum sibi cogniti ; "of him known to him only

by report."

199. extremum ; for the last time.

200. ea quae in terra . . . ; i.e. pitfalls and other obstacles.
204. Battle of Lake Trasimene, B.C. 217,

209. Hannibal crossed the Alps B.C. 218.

211. intentis omnibus ; " while all were turning attention to the

river and the hope "...

212. cautum ; " care was taken that " . . .

213. septunces auri ; septunx = ^ of libra, 7 ounces.

214. noncapit; "cannot endure."

215. domestici belli ; depend on causa.

prohibebant ingredi ; prohibeo and veto are usually constructed
with an inf.

224. nostros praesidia deducturos ; "that we (the Romans) would

withdraw our troops."

225. Terrai ; the early form of terrae ; matris agrees with it.
puemm ; contracted for puerorum.

228. pulsa; "blown."

traducat ; " bring me to a quiet life."

229. suo, deinde omnium . . . equis ; suo, sc. equo.
ea disiecta ; i.e. the phalanx.

232. quod dedlt ille ; " which he gave to serve against wild beasts. "
Tune mini vita foret. " If I had lived then."

VOCABULARY

N.B. — This does not apply to the Appendix.

a, ab, abs, prep, from, ly
abdo, ere, idi, itum, v. hide
abduco, ere, xi, ctum, v. lead away
abeo, ire, ivi (ii), itum, v. go away
aberro, are, avi, atum, v. wander

away
abicio, ere, ieci, iectum, v. throw

away

abigo, ere, egi, actum, v. drive away
abripio, ere,ui, eptum, v. drag away
abscedo, ere, essi, essum, v. depart
abscido, ere, Idi, isum, v. cut off
abscondo, ere, idi, itum, v. hide
absolve, ere, vi, uturn, v. (1) free

from, (2) acquit
absorbeo, ere, bui, ptum, v. swallow

up

abstergeo, ere, rsi, rsum, v. wipe off
abstinentia, ae, f. abstinence
abstineo, ere, ui, entum, v. abstain

from

absum, esse, fui, v. be absent
absumo, ere, mpsi, mptum, v. con-
sume
absurdus, a, um, adj. absurd,

foolish

abunde, adv. fully
ac, conj. and
accedo, ere, essi, essum, v. (1)

approach, (2) be added
accelero, are, avi, atum, v. hasten
accendo, ere, di, sum, v. set on fire
accido, ere, idi, v. happen
accio, ire, ivi, itum, v. fetch
accipio, ere, epi, eptum, v. receive
acclamo, are avi, atum v. shout at
accola, ae, c. dweller

accurate, adv. carefully
accurro, ere, curri, cursum, v. run to
accuse, are, avi, atum, v. accuse
acer, cris, ere, adj. (1) sharp, (2)

fierce, (3) eager
acerbitas, atis, f. bitterness
acerbus, a, um, adj. bitter
acervus, i, m. heap
acetum, i, n. vinegar
acies, ei, f. (1) point, (2) line of

battle

acquire, ere, sivi, situm, v. gain
acriter, adv. keenly
acutus, a, um, adj. sharp
ad, prep, to, near
adaequo, are, avi, atum, v. make

equal, be equal

addico, ere, xi, ctum, v. assign to
addo, ere, idi, itum, v. add
adduce, ere, xi, ctum, v. draw to
adedo, ere, edi, esum, v. eat up
adeo, adv. so Jar
adeo, ire, ivi (ii), itum, v. go to
adhaereo, ere, si, sum, v. stick to
adhibeo, ere, ui, itum, v. (1) apply,

(2) employ

adhuc, adv. hitherto
adicio, ere, ieci, iectum, v. (1) throw

to, (2) add
adimo, ere, emi, emptum, v. take

away

adipiscor, i, eptus, v. reach to, get
aditus, us, m. approach
adiudico, are, avi, atum, v. adjudge
adiungo, ere, xi, ctum, v. join to
adiutor, oris, m. helper
adiutrix, icis, f. helper

146

LATIN READER

adiuvo, are, uvi, utum, v. help
administro, are,avi, a turn, v. manage
admiratio, onis, f. wonder
admiror, ari, atus, v. wonder at,

admire
admitto, ere, si, ssum, v. (1) admit ;,

(2) commit, (3) apply
admodum, adv. very
admoneo, ere, ui, itum, v. warn
admoveo, ere, vi, turn, v. bring to
adolescens, entis, m. young man
adolescentulus, i, m. dim. very

young man

adorior, iri, ortus, v. attack
adoro, are, avi, atum, v. worship
adsto, are, stiti, v. stand by
adsum, esse, fui, v. be present
adulor, ari, atus, v. flatter
adumbro, are, avi, atum, v. sketch
adveho, ere, xi, ctum, v. carry to
advenio, ire, ni, ntum, v. come to
advento, are, avi, atum, v. approach
adventus, us, m. coming
adversarius, i, m. enemy
adversum, (or us), prep, against
adversus, a, um, adj. opposite to
adverto, ere, ti, sum, v. turn to
advesperascit, ere, v. evening comes
advoco, are, avi, atum, v. summon
aedes, is, f. (1) sing, temple, (2) pi.

house

aediflcium, i, n. building
aedifico, are, avi, atum, v. build
aedilis, is, m. aedile, magistrate in

charge of roads, buildings, etc.
aeger, ra, rum, adj. sick
aegre, adv. with difficulty
aegroto, are, avi, atum, v. be sick
aeneus, a, um, adj. of copper
aequalis, e, adj. (1) equal, (2) of

the same age

aequaliter, adv. equally
aeque, adv. just as
aequo, are, avi,'atum,v. make equal
aequor, oris, n. (1) marble, (2) sea
aequus, a, um, adj. equal, just
aer, aeris, m. air
aerarium, i, n. treasury
aes, aeris, n. copper, bronze

aestas, atis, f. summer
aestimo, are, avi, atum, v. reckon
aestuo, are, avi, atum, v. (1) boil,

(2) be warm
aetas, atis, f. age
aether, eris, m. upper air
aevum, i, n. length of time
affabilis, e, adj. polite
affero, afferre, atttili, allatum, v.

bring to
afficio, ere, eci, ectum, v. treat,

affect; e.g. cruciatuafficere, torture
affirmo, are, avi, atum, v. asseverate
affligo, ere, xi, ctum, v. (1) dash

down, (2) damage
ager, agri, m. land
agger, eris, m. mound, earthwork
aggredior, i, gressus, v. (1) go to,

(2) attack

agitator, oris, m. driver
agito, are, avi, atum, v. (1) drive,

(2) discuss

agmen, inis, u. band, army marching
agnosco, ere, ovi, itum, v. recognise
ago, ere, egi,actum,v.(l) drive, lead,

(2} do, (^} deal with, (4) pay
agrestis, e, adj. of the country, wild
agricola, ae, m. husbandman
aio, aiebam, v. say
ala, ae, f. wing
alacer, eris, ere, adj. brisk
alacritas, atis, f. briskness
albus, a, um, adj. white
alea, ae. f. gambling
alias, adv. at another time
alicunde, adv. from some place
alienus, a, um, adj. of others; with

aes, debt

alioquin, adv. otherwise
aliquamdiu, adv. for some time
aliquantum, aliquanto, adv. some

what

aliquis, aliquid, pron. some
aliquot, adj. some
aliunde, adv. from another place
alms, a, ud, adj. other
allabor, i, lapsus, v. glide to
allevo, are, avi, atum, v. (1) lift

up, (2) lighten

VOCABULARY

147

alligo, are, avi, attim, v. tie to
alloquor, i, locutus, v. address
alludo, ere, si, sum, v. dash upon
alnus, i, f. (1) alder, (2) ship
alo, ere, alui, altum, v. rear
alter, era, erum, adj. the other (of two}
altitude, inis, f. height, depth
altus, a, urn, adj. high, deep
alvearium, i, n. bee-hive
alveus, i, m. (1) river-bed, (2) hold

of a ship
ambages, is, f. (1) winding, (2)

riddle

ambiguus, a, um, adj. doubtful
ambo, ae, o, num. both
ambulo, are, avi, atum, v. walk
amentia, ae, f. 'madness
amicitia, ae, f. friendship
amictus, us, m. garment
amicus, a, um, adj. friend
amitto, ere, si, ssum, v. lose
amnis, is, m. river
amo, are, avi, atum, v. love
amoenitas, atis, f. charm
amoenus, a, um, adj. pleasant
amolior, iri, itus, v. remove
amoveo, ere, movi,motum,v. remove
amphora, ae. f. jar
amplector, i, xus, v. embrace
amplius, adv. more
amplus, a, um, adj. large
an, conj. in alternative question, or
anceps, ipitis, adj. doubtful
ancilla, ae, f. maid-servant
ancora, ae, f. anchor
anfractus, us, m. curve
ango, ere, xi, ctum, v. vex
angustia, ae, f. narrow place
angustus, a, um, adj. narrow
anhelitus, iis, m. panting
anhelo, are, avi, atum, v. pant
anima, ae, f. (1) breath, (2) life
animadverto, ere, ti, sum, v. (1)

consider, (2) punish (mwith ace.)
animal, alis, n. animal
animatus, a, um, adj. minded
animus, i, m. (\}mind, (^purpose,

(3) courage
annavigo, are, avi, atum, v. sail to

annuo, ere, ui,utum,v. nod to,consent

annus, i, m. year

annuus, a, um, adj. yearly

ante, adv. and prep, before

antea, adv. before

antepono, ere, sui, situm, v. place

before

antidotum, i, n. antidote
antiquus, a, um, adj. old, former
antistes, stitis, m. high-priest
anulus, i, m. ring
anus, us, f. old woman
anxius, a, um, adj. anxious
aper, pri, m. boar
aperio, ire, erui, ertum, v. open
aperte, adv. openly
apis, is, f. bee

apparatus, us, m. equipment
appareo, ere, ui, itum, v. be clear
apparo, are, avi, atum, v.make ready
appello, ere, puli, pulsum, v.

drive to

appello, are, avi, atum, v. call
appeto, ere, ivi (ii), itum, v. (1) go

to, (2) assail, (3) long for
applico, are, ui, itum, v. (1) fasten,

(2) apply
appono, ere, sui, situm, v. (1) put

near, (2) put on table
apporto, are, avi, atum, v. bring to
apprehendo, ere, di, sum, v. seize
appropinquo, are, avi, atum, v.

approach

apricus, a, um, adj. sunny
apto, are, avi, atum, v. Jit
aptus, a, um, adj.^
apud, prep, near, in presence of
aqua, ae, f. water
aquatio, onis, f. getting water
aquila, ae, f. eagle
aquilo, onis, m. north wind
ara, ae, f. altar
aratrum, i, n. plough
arbiter, ri, m. judge
arbitror, ari, atus, v. think
arbor, oris, f. tree
area, ae, f. chest
arcesso, ere, ivi, itum, v. fetch
arcus, us, m. bow

148

LATIN READER

ardeo, ere, si, sum, v.
arduus, a, urn, adj. steep
area, ae, f. (1) open space, (2) thresh-
ing floor
arena, ae, f. (1) sand, (2) scene of

combat

arenosus, a, um, adj. sandy
argenteus, a, um, adj. of silver
argentum, i, n. silver
argumentum, i, n. proof
arguo, ere, ui, utum, v. (1) prove,

(2) convict

aridus, a, um, adj. dry
aries, etis, m. ram
arma, orum, n. (1) arms, (2) tools
armatus, a, um, adj. armed
armentum, i, n. cattle
armiger, era, erum, adj. (1) armed,

(2) subst. m. armour-bearer
arrepo, ere, psi, ptum, v. steal to
arrideo, ere, si, sum, v. smile on
arripio, ere, ripui, reptum, v. seize
ars, artis, f. skill, art
artifex, icis, m. artist, craftsman
artus, a, um, adj. narrow, tight
artus, uum, m. limbs
arundo, inis, f. reed
arvum, i, n. land
arx, arcis, f. stronghold
ascendo, ere, di, sum, v. go up
ascensus, us, m. ascent
ascribe, ere, psi, ptum, v. (1) attri-
bute, (2) enrol

asellus, i, m. dim. little donkey
asina, ae, f. she-ass
asinarius, i, m. ass-driver
asinus, i, m. ass
aspectus, us, m. sight
asper, era, erum, adj. rough
aspicio, ere, exi, ectum, v. look at
aspis, idis, f. viper
asporto, are,avi, atum,v. carry away
assentator, oris, m. flatterer
assentio, ire, si, sum, v. agree to
assevero, are, avi, atum, v. assert

strongly

assiduus, a, um, adj. perpetual
assigno, are, avi, atum, v. mark out
assimulo, are, avi, atum, v. pretend

assuesco, ere, evi, etum,v. accustom
assulto, are, avi, atum, v. jump at
assurgo, .ere, surrexi, surrectum,

v. rise up
ast, conj. but

astrologus, i, m. astrologer
astutus, a, um, adj. clever
at, conj. but
ater, ra, rum, adj. black
athleta, ae, m. athlete
atque, conj. and
atrium, ii, n. hall
atrociter, adv. fiercely
atrox, ocis, adj. flerce
attamen, conj. nevertheless
attendo, ere endi, entum, v. (1)

strain, (2) direct
attero, ere, trivi, tritum, v. (1) rub

against, (2) weaken
attingo, ere, tigi, tactum, v. reach
attribuo, ere, ui, utum, v. bestow
auceps, cupis, m. birdcatcher
auctio, onis, f. auction
auctor, oris, m. (1) author, (2) leader
auctoritas, atis, f. authority
audacia, ae, f. boldness
audacter, adv. boldly
audax, acis, adj. bold
audeo, ere, ausus, v. dare
audio, ire, ivi, itum, v. hear
auditor, oris, m. listener
aufero, ferre, abstuli, ablatum, v.

carry away

aufugio, ere, fugi, v. flee away
augur, uris, m. augur
augurium, ii, n. augury
aula, ae, f. court, hall
aureus, a, um, adj. golden
aurifer, era, erum, adj. gold-bearing
auriga, ae, m. charioteer
auris, is, f. ear
aurora, ae, f. dawn
aurum, i, n. gold
ausculto, are, avi, atum, v. listen
ausum, i, n. daring deed
autem, conj. but
auxilium, ii, n. help
avaritia, ae, f. greediness
avarus, a, um, adj. greedy

VOCABULARY

149

aveo, ere, v. be joyful

aveho, ere, exi, ectum, v. carry off

averto, ere, ti, siim, v. turn away

avide, adv. eagerly

avidus, a, um, adj. eager

avis, is, f. bird

avitus, a, um. adj. ancestral

avunculus, i, m. uncle

avus, i, m. ancestor

axis, is, m. (1) axle, (2) sky

baculum, i, n. stick

barba, ae, f. beard

barbarus, a, um, adj. (1) foreign,

(2) wild

bello, are, avi, atum, v. make war
bellum, i, n. war
belua, ae, f. beast
bene, adv. well
beneficium, ii, n. kindness
benevolentia, ae, f. good-feeling
benevolus, a, um, adj. kind
beo, are, avi, atum, v. bless
bestia, ae, f. beast
bibo, ere, bibi, v. drink
bigae, arum, f. two-horse chariot
bini, ae, a, num. two each
bis, num. twice
blande, adv. soothingly
blandimentum, i, n. flattery
blanditia, ae, i. flattery
blandus, a, um, adj. soothing
bonus, a, um, adj. good
bos, bovis, c. ox, cow
brachium, ii, n. arm
brevis, e, adj. short
bubulcus, i, m. ploughman
bustum, i, n. tomb

cacumen, inis, n. top

cadaver, eris, n. corpse

cado, ere, cecidi, casum, v.fall

caduceus, i, m. herald's staff

caecus, a, um, adj. blind

caedes, is, f. slaughter

caedo, ere, cecidi, caesum,v. (1) cut,

(2) kill

caelum, i, n. heaven
calamitas, atis, f. misfortune

calamitosus, a, um, adj. miserable

calathus (or iscus), i, m. basket

calcar, aris, n. spur

calceo, are, avi, atum, v. shoe

calceus, i, m. shoe

calefacio, ere, feci, factum, v.

make warm

calidus, a, um, adj. warm
caliga, ae, f. boot
caligo, inis, f. mist, darkness
callidus, a, um, adj. cunning
calor, oris, m. heat
calvus, a, um, adj. bald
calx, calcis, f. heel
camelus, i, m. camel
campester, tris, tre, adj. of the plain
campus, i, m. plain
candela, ae, f. candle
candens, entis, adj. shining
candidus, a, um, adj. (1) white,

(2) shining

caninus, a, um, adj. of the dog
canis, is, m. dog
cano, ere, cecini, cantum, v. sing
canto, are, avi, atum, v. sing
cantus, us, m. song
canus, a, um, adj. hoary
capax, acis, adj. spacious
capesso, ere, ivi, itum, v. take in

hand

capillus, i, m. hair
capio, ere, cepi, captum, v. take
capitalis, e, adj. affecting life
capra, ae, f. she-goat
captio, onis, f. puzzle
captivus, i, m. captive
capto, are, avi, atum, v. catch
caput, itis, n. (1) head, (2) life
career, eris, n. prison
careo, ere, ui, itum, v. be without
carmen, inis, n. song
caro, earn is, f. flesh
carpo, ere, psi, ptum, v. pluck
carrus, i, m. waggon
car us, a, um, adj. dear
caseus, i, m. cheese
castellum, i, n. fort
castrum, i, n. (1) sing, fort, (2) pi.

camp

150

LATIN READER

casus, us, m. chance, disaster
catena, ae, f. chain
caterva, ae, f. band
catulus, i, m. puppy
cauda, ae, f. tail
caupo, onis, m. inn-keeper
causa, ae, f. (1) cause, reason, (2) case
caveo, ere, cavi, cautum, v. beware,

shun

cavillatio, onis, f. banter
cavillator, oris, m. one who banters
caviller, ari, atus, v. banter
cedo, ere, cessi, cessum, v. (1) go

away, (2) yield
celeber, bris, bre, adj. (1) populous,

(2) famous

celebro, are, avi, atum, v. (l)fre-
• quent, (2) celebrate
celer, eris, e, adj. swift
celeritas, atis, f. swiftness
celeriter, adv. swiftly
celo, are, avi, atuin, v. conceal
cena, ae, f. supper
ceno, are, avi, atum, v. sup
censeo, ere, ui, censum, v. (1)

reckon, (2) think, (3) vote
centies, num. hundred times
centum, num. hundred
cera, ae, f. (1) sing, wax, (2) pi.

tablets

cerno, ere, crevi, cretum, v. see
certamen, inis, n. contest
certiorem facio, v. inform
certo, certe, adv. assuredly
certo, are, avi, atum, v. strive
certus, a, um, adj. certain, fixed
cervix, icis, f. neck
cervus, i, m. stag
cesso, are, avi, atum, v. (1) loiter,

(2) cease

ceterus, a, um, adj. the rest
cibus, i, m. food
cicada, ae, f. tree-cricket
cilium, ii, n. eyelid
cinis, eris, m. ashes
cingo, ere, nxi, nctum, v. surround

circulus, i, in. circle

circum, prep, and adv. round
circumdo, dare, dedi, datum, v.

put round
circumeo, ire, ivi, circuitum, v.

go round
circumfero, ferre, tuli, latum, v.

carry round
circumfundo, ere, fudi, fusum, v.

pour round

circumiaceo, ere, ui, v. lie round
circumsedeo, ere, edi, essuin, v.

sit round
circumspicio, ere, exi, ectum, v.

look round
circumsto, are, steti, v. stand

round

circus, i, m. (1) circle, (2) race-course
citatus, a, um, adj. rapid
cito, adv. quickly
citro, adv. hither

civilis, e, adj. pertaining to, be-
fitting a citizen, civil
civis, is, c. citizen
civitas, atis, f. (1) citizenship, (2)

state

clades, is, f. disaster
clam, adv. secretly
clamo, are, avi, atum, v. shout
clamor, oris, m. shout
clarus, a, um, adj. bright, clear
classiarius, i, m. marine
classicum, i, n. trumpet
classis, is, f . fleet
claudo, ere, si, sum, v. shut
claudus, a, um, adj. lame
claustrum, i, n. barrier
clementer, adv. kindly
clipeus, i, m. shield
clivus, i, m. slope
coccinus, a, um, adj. scarlet
coenum, i, n. mud
coepi, isse, v. begin
coerceo, ere, ui, itum, v. restrain
coetus, us, m. meeting
cogitatio, onis, f. thinking
cogito, are, avi, atum, v. think
cognatus, a, um, adj. related
cognomen, inis, n. surname : v.

n. on 34

VOCABULARY

151

cognosce, ere, ovi, itum, v. learn
cogo, ere, coegi, coactum, v. (1)

collect, (2) compel

cohaereo, ere, si, sum, v. stick to
cohors, rtis, f. company, about 300

men

cohortatio, onis, f. encouragement
cohortor, ari, atus, v. encourage
collabeflo, fieri, factus, v. totter
collaudo, are, avi, atum, v. praise
collega, ae, m. colleague
colligo, are, avi, atum,v. tie together
colligo, ere, egi, ectum, v. collect
collis, is, m. hill
colloco, are, avi, atum, v. (1)

station, (2) give in marriage
colloquium, ii, n. conversation
colloquor, i, locutus, v. talk together
collum, i, n. neck
colo, ere, ui, cultum, v. (1) culti-
vate, (2) worship
color, oris, m. colour
columna, ae, f. column
coma, ae, f. (1) hair, (2) foliage
combibo, ere, bibi, v. drink up
comedo, ere, edi, esum, v. devour
comes, itis, c. companion
cominus, adv. hand to hand
commemoro, are, avi, atum, v.

recall
commendo, are, avi, atum, v. '(1)

entrust, (2) recommend
commilito, onis, m. fellow -soldier
commisceo, ere, scui, xtum, v.

mingle
committo, ere, si, ssum, v. (1)

unite, (2) commit, (3) entrust
commodus, a, urn, adj. suitable
commoveo, ere, movi, motum, v.

(\).remove, (2) disturb, (3) stir up
communico, are, avi, atum, v.

impart
communis, e, adj. shared together,

general

commuto, are, avi, atum, v. alter
como, are, avi, atum, v. be hairy
como, ere, psi, ptum,v. (1} arrange,

(2) adorn
comoedus, i, m. comedian

compare, are, avi, atum, v. (1)

unite, (2) compare
comparo, are, avi, atum, v. (1) get

ready, (2) procure
compello, ere, puli, pulsum, v.

(1) collect, (2) force
comperio, ire, i, turn, v. find
compes, edis, f. fetter
complector, i, exus, v. embrace
compleo, ere, evi, etum, v. Jill up
complexus, us, m. embracing
complures, ium, adj. several
compono, ere, sui, situm, v. (1)

arrange ,(2) compose, (3) settle
compotor, oris, m. drinking com-
panion

comprehendo, ere, di, sum, v. seize
concede, ere, essi, essum, v. (1) give

up, grant, yield, (2) withdraw
concerpo, ere, ptus, v. pluck
concido, ere, idi, v. fall
concldo, ere, idi, isum, v. cut up
concilio, are, avi, atum, v. (1) win

over, (2) arrange
concilium, ii, n. council
concipio, ere, cepi, ceptum, v. re-
ceive, feel

concito, are, avi, atum, v. rouse
conclamo, are, avi, atum, v. shout

together

conclave, is, n. hall
concludo, ere, si, Bum, v. confine, end
concurro, ere, curri, cursum, v.

run together

concursus, us, m. assembly
concutio, ere, cussi,cussum,v. shake
condemno, are, avi, atum, v. con-
demn
condicio, onis, f. (1) situation, (2)

terms
condono, are, avi, atum, v. (1)

give, (2) forgive
conduce, ere, xi, ctum, v. (1)

collect, (2) hire
confercio, Ire, fertum, v. stuff full,

press together

confero, ferre, tuli, collatum, v.
(1) bring together, (2) betake, (3)
compare, (4) bestow

152

LATIN READER

confestim, adv. at once

conficio, ere, eci, ectum, v. (1)

finish, (2) get together, (3) destroy
confido, ere, fisus, v. trust to
configo, ere, xi, xuin,v. (1) fix tight,

(2) pierce
conflrmo, are, avi, atum, v.

strengthen

confiteor, eri, fessus, v. confess
confligo, ere, xi, ctiim, v. struggle
confluo, ere, xi, v. flow together
confodio, ere, di, ssum, (1) dig, (2)

stab

conformo, are, avi, atum, v. fashion
confugio, ere, fugi, v. flee to
confundo, ere, fudi, fusum, v.

pour together, confuse
congero, ere, gessi, gestum, v.

congredior, i, essus, v. meet, fight
congrego, are, avi, atum, v. collect
conicio, ere, ieci, iectum, v. throw
coniugium, ii, n. marriage
coniunctio, onis, f. connection
coniungo, ere, nxi, nctum, v. connect
coniuro, are, avi, atum, v. unite

under oath

coniux, ugis, c. spouse, wife
conor, ari, atus, v. try
conqueror, i, questus, v. complain
conscendo, ere, di, sum, v. climb
conscisco, ere, ivi, itum, v. (1)
decree; (2) with mortem sibi,
commit suicide

conscius, a, um, adj. aware of
consecro, are, avi, atum, v. conse-
crate
consequor, i, secutus, v. pursue,

overtake, get

conservo, are, avi, atum, v. pre-
serve

consessor, oris, m. sitting near
considero, are, avi, atum, v. con-
template
consido, ere, sedi, sessum, v. sit

down, settle

consilium, ii, n. (1) plan, (2) judg-
ment
consimilis, e, adj. like

consisto, ere, stiti, stitum, v. (1)

stand, (2) be posted, (3) consist of
consocio, are, avi, atum, v. unite
conspectus, us, m. sight
conspergo, ere, si, sum, v. sprinkle
conspicio, ere, exi, ectum, v. behold
conspicor, ari, atus, v. catch sight of
constantia, ae, f. firmness
constituo, ere, ui,utum,v. (1) place,

(2) halt, (3) settle, determine
consto, are, stiti, statum, v. (1)

stand firm, (2) cost; (3) constat,

it is agreed
constringo, ere, nxi, ictum, v. tie

tight
construe, ere, xi, ctum, v. put

together
consuesco, ere, evi, etum, v. be

accustomed

consuetude, inis, f. custom
consul, ulis, m. consul
consularis, is, m. one who has been

consul

consulo, ere, ui, ultum, v. (I) con-
sult, (2) consult for
consulto, are, avi, atum, v. take

counsel

consultum, i, n. decision
consummo, are, avi, atum, v. finish
consume, ere, psi, ptum, v. waste,

use up
consurgo, ere, surrexi, surrectum,

v. rise up

contego, ere, xi, ctum, v. cover over
contemno, ere, psi, ptum, v. despise
contemplatio, onis,f. contemplation
contemplor, ari, atus, v. consider
contendo, ere, di, turn, v. (1)

strain, (2) hasten, (3) fight, (4) urge
contentio, onis, f. straining, struggle
contentus, a, um, adj. content
contestor, ari, atus, v. call to

witness ; see n. on 119
continens, tis, f. mainland
contineo, ere, ui, tentum, v. con-
tain, keep in
contingo, ere, tigi, tactum, (1)

dat. happen to, (2) come near
continuo, adv. directly

VOCABULARY

153

continuus, a, urn, adj. continuous

contio, onis, f. assembly

contra, adv. and prep, against,

opposite
contraho, ere, xi, ctum, v. draw

together

contrarie, adv. in opposite direction
contrarius, a, um, adj. opposite
contrecto, are, avi, atum, v.

handle

controversia, ae, f. dispute
contueor, eri, uitus, v. look at
contumelia, ae, f. insult
contumeliosus, a, um, adj. insulting
conturbo, are, avi, atum, v. disturb
convalesce, ere, ui, v. get better
convene, ere, xi, ctum, v. bring

together
convello, ere, velli, vulsum, v.

tear away
convenio, ire, veni, ventum, v. (1)

come together, (2) agree
conventus, us, m. assembly
converto, ere, ti, sum, v. turn,

wheel

convicium, ii, n. abuse
conviva, ae, c. guest
convivium, i, n. feast
convoco, are, avi, atum, v. call

together

coorior, iri, ortus, v. rise up
copia, ae, f. (1) sing, plenty, oppor-
tunity; (2) pi. forces
copiosus, a, um, adj. plentiful
cor, cordis, n. heart
coram, adv. and prep, in presence of
comix, icis, f. crow
cornu, us, n. (1) horn, (2) wing
corona, ae, f. garland ; sub corona

vendere, sell by auction (with

chaplet on the head)
corpus, oils, n. body
corrigo, ere, rexi, rectum, v. correct
corripio, ere, ripui, reptum, v. (1)

seize, (2) blame
corrumpo, ere, rupi, ruptum, v.

(1) spoil, (2) bribe
corruo, ere, ui, v. fall down
cortex, ]cis, m, and f. bark, cork

corvus, i, m. raven

cothurnus, i, m. buskin worn by

actors

crates, is, f. hurdle
creber, bra, brum, adj. frequent
crebresco, ere, brui, v. become

frequent

credo, ere, didi, ditum, v. (1) be-
lieve, (2) entrust
cremo, are, avi, atum, v. burn
crepundia, orum, n. rattle
crepusculum, i, n. twilight
cresco, ere, crevi, cretum, v. in-
crease

crimen, inis, n. charge, crime
criminatio, onis, f. accusation
criminor, ari, atus, v. accuse
crinis, is, m. hair
crocodilus, i, m. crocodile
cruciatus, us, m. torture
crucio, are, avi, atum, v. torture
crudelis, e, adj. cruel
crudelitas, atis, f. cruelty
cruentus, a, um, adj. bloody
cruor, oris, m. gore
crus, cruris, n. leg
crux, crucis, f. cross
crypta, ae, f. vault
cubicularis, e, adj. of a bed
cubiculum, i, n. bedroom
culcita, ae, f. pillow
culeus, i, m. bag
culpa, ae, f. fault
cultor, oris, m. tiller
cultus, us, m. (1) cultivation (2)

worship, (3) dress
cum, prep, together with
cum (quum), conj. when, since
cunctor, ari, atus, v. delay
cunctus, a, um, adj. all
cuniculus, i, m. mine
cupediae, arum, f. delicacies
cupide, adv. greedily
cupiditas, atis, f. desire
cupidus, a, um, adj. desiring
cupio, ere, ivi, itum, v. desire
cur, adv. why

cura, ae, f. (1) care, (2) charge
curia, ae, f. senate-house

154

LATIN READER

curiosus, a, urn, adj. (1) careful,

(2) curious

euro, are, avi, atum, v. take care
curro, ere, cucurri, cursum, v. run
currus, us, m. chariot
cursus,us,m.(l) course, (2) running
cuspis, idis, f. spike
custodia, ae, f. watch
custodio, ire, ivi, itum, v. guard
custos, odis, c. guardian
cymba, ae, f. boat

dama, ae, f. fallow-deer

damno, are, avi, atum, v. condemn

daps, pis, f. feast

de, prep. (1) down from, (2) about

debeo, ere, ui, itum, v. (1) owe,

(2) ought

debilis, e, adj. weak
debilito, are, avi, atum, v. weaken
decedo, ere, cessi, cessum, v. with-
draw, resign
decem, num. ten
decenter, adv. fitly
decerno, ere, crevi, cretum, v.

(1) decide, (2) decree, (3) fight
decet, ere, nit, v. it befits
decide, ere, Tdi, v. fall down
decide, ere, idi, isum, v. cut off
decimals, a, um, adj. tenth
decipio, ere, cepi, ceptum, v. deceive
declare, are, avi, atum, v. reveal,

publish

declivis, e, adj. slopi/ng down
decoquo, ere, xi, cturn, v. boil

dawn
decurro, ere, curri, cursum, v. run

down
decutio, ere, cussi, cussum, v.

shake down

dedico, are, avi, atum, v. dedicate
dedisco, ere, didici, v. unlearn
deditio, onis, f. surrender
dedo, ere, didi, ditum, v. give up
deduce, ere, xi, ctum, v. (1) con-
duct, (2) withdraw, (3) compose
defendo, ere, di, sum, v. defend
defero, ferre, tuli, latum, v. (1)
bring down, (2) report, (3) offer

defetigo, are, avi, atum, v. tire out
defetiscor, i, fessus, v. to be faint
deficio, ere, feci, fectum, v. (I) fail,

leave, (2) be eclipsed
defigo, ere, xi, xum, v. fasten down
deflnio, ire, ivi, itum, v. mark out
deflecto, ere, xi, xum, v. bend
defluo, ere, xi, xum, v. flow down
deformitas, atis, f. ugliness
deformo, are, avi, atum, v. dis-
figure

defungor, i, nctus, v. discharge
dego, ere, degi, v. spend
deicio, ere, ieci, iectum, v. throw

down

dein, adv. then
deinceps, adv. in turn
deinde, adv. then
delabor, i, lapsus, v. glide down
delecto, are, avi, atum, v. delight
delictum, i, n. fault
deligo, ere, legi, Iectum, v. choose
delitesco, ere, litui, v. lie hid
delude, ere, si, sum, v. mock
dementia, ae, f. madness
demerge, ere, si, sum, v. sink
demitto, ere, si, ssum, v. send

down, lower
demo, ere, mpsi, mptum, v. take

away

demonstratio, onis, f. demonstra-
tion

demonstro, are, avi, atum, v. show
demordeo, ere, sum, v. bite
demulceo, ere, si, sum, v. stroke,

soothe

demum, adv. at length
denarius, ii, m. denarius (about

9d.)

denarro, are, avi, atum, v. relate
deni, ae, a, num. ten each
denique, adv. at length, lastly
dens, tis, m. tooth
densus, a, um, adj. crowded, thick
denude, are, avi, atum, v. lay bare
denuntio, are, avi, atum, v. an-
nounce

depello, are, puli, pulsum, v.
drive off

VOCABULARY

155

deperditus, a, um, adj. ruined
depereo, ire, ii, v. perish
deploro, are, avi, atum, v. lament
depono, ere, sui, si turn, (1) lay

down, (2) lay up
depopulor, ari, atus, v. ravage
deprecor, ari, atus, v. (1) beseech,

(2) pray against
derelinquo, ere, liqui, lictum, v.

abandon

descendo, ere, di, sum, v. go down
descisco, ere, ivi, itum, v. revolt
describe, ere, psi, ptum, v. (1)

describe, (2) assign
desero, ere, rui, rtum, v. desert
desertum, i, n. desert
desiderium, ii, n. regret
desilio, ire, silui, sultum, v. leap

down

desino, ere, sii, situm, v. stop
desipiens, tis, adj. foolish
desisto, ere, stiti, stitum, v. leave

off
despero, are, avi, atum, v. despair

of
despicio, ere, exi, ectum, v. look

down on

destine, are, avi, atum, v. design
destituo, ere, ui, utum, v. abandon
destringo, ere, inxi, ictum, v.

strip off, unsheathe
desum, esse, fui, v. be wanting
detergeo, ere, si, sum, v. wipe off
deterior, us, adj. worse
detero, ere, trivi, tritum, v. rub
deterreo, ere, ui, itum, v. frighten
detineo, ere, ui, entum, v. keep

back
detraho, ere, xi, ctum, v. take

away

detrecto, are, avi, atum, v. refuse
detrimentum, i, n. loss, harm
detrunco, are, avi, atum, v.

mutilate
deturbo, are, avi, atum, v. thrust

down

deus, i, m. a god
devenio, ire, veni, v. come down
deverto, ere, ti, sum, v. lodge at

devexus, a, um, adj.

devincio, ere, xi, vinctum, v. bind

down
devinco, ere, vici, vie turn, v.

subdue

devius, a, um, adj. out of the way
devoro, are, avi, atum, v. devour
devoveo, ere, vovi, votum, v. devote
dexter, tra, trum, adj. right
dicax, acis, adj. witty
dico, ere, xi, ctum, v. say
dictito, are, avi, atum, v. assert

often

dicto, are, avi, atum, v. say often
dies, ei, m. and f. (pi. m.) day
differo, ferre, distuli, dilatum, v.

(1) scatter, (2) put off, (3) differ
difflcilis, e, adj. difficult
difflcultas, atis, f. difficulty
diffidentia, ae, f. mistrust
diflundo, ere, fudi, fusum, v. pour

in different ways
digitus, i, m. finger
dignitas, atis, f. worth, position
dignus, a, um, adj. worthy
digredior, i, gressus, v. depart
diiudico, are, avi, atum, v. decide
dilabor, i, lapsus, v. melt away
dilanio, are, avi, atum, v. tear to

pieces

diligens, tis, adj. diligent
diligenter, adv. diligently
diligentia, ae, f. diligence
diligo, ere, exi, ectum, v. love
diluvium, ii, n. flood
dimicatio, onis, f. fight
dimico, are, avi, atum, v. fight
dimidius, a, um, adj. half
diminuo (and deminuo), ere, ui,

utum, v. lessen
dimitto, ere, si, ssum, v. send away,

let go

directus, a, um, adj. straight
dirigo, ere, rexi, rectum, v. direct
dirimo, ere, emi, emptum, v. (1)

break, destroy, (2) divide
diripio, ere, ui, eptuin, v. ravage
diruo, ere, ui, utum, v. destroy
dirus, a, um, adj. terrible

156

LATIN READER

discedo, ere, essi, essum, v. depart
discepto, are, avi, atum, v. discuss
discerno, ere, crevi, cretum, v.

separate
discindo, ere, idi, issum, v. separate,

divide

disciplina, ae, f. training
discipulus, i, m. pupil
disco, ere, didici, v. learn
discordia, ae, £ discord
discrepo, are, avi, atum, v. disagree
discrimen, inis, n. (1) difference,

(2) danger
discumbo, ere, cubui, cubitum, v.

lie down
discurro, ere, curri, cursum, v.

run about

discutio, ere, cussi, cussum, v. shatter
disicio, ere, ieci, iectum, v. disperse
dispertio, ire, ivi, itum, v. distri-
bute

displiceo, ere, ui, itum, v. displease
dispono, ere, sui, situm, v. arrange
disrumpo (dir. ), ere, rupi, ruptum,

v. break in pieces

dissideo, ere, sedi, sessum, v. dis-
agree

dissimilis, e, adj. unlike
dissimulo, are, avi, atum, v. conceal
dissolve, ere, i, utum, v. (1) break

up, (2) pay

dissolutus, a, um, adj. careless
dissuadeo, ere, si, sum, v. dissuade
distendo, ere, di, turn, v. stretch
distineo, ere, tinui, tentum, v.

disting-uo, ere, nxi, nctum, v. dis-
tinguish

disto, are, v. be distant, different
distraho, ere, xi, ctum, v. push

apart

distribuo, ere, ui, utum, v. distri-
bute

disturbo, are, avi, atum, v. disturb
ditio, onis, f. sway
diu, adv. for a long time
diurnus, a, um, adj. daily
diuturnitas, atis, f. length of time
diuturnus, a; um, adj. lasting

diversus, a, um, adj. different,

apart

dives, itis, adj. rich
divide, ere, si, sum, v. divide
divinitus, adv. luckily
divinus, a, um, adj. divine
divitiae, arum, f. riches
do, dare, dedi, datum, v. give
doceo, ere, docui, doctum, v. teach
doctrina, ae, f. teaching, learning
documentum, i, n. proof
dolium, ii, n. cask
dolor, oris, m. grief, pain
dolosus, a, um, adj. crafty
dolus, i, m. craft, artifice
domesticus, a, um, adj. of one's

household, of ones country
domina, ae, f. mistress
dominatio, onis, f. dominion
dominor, ari, atus, v. rule
dominus, i, m. master
domo, are, ui, itum, v. subdue
domus, us, f. house, home
donee, conj. while, until
done, are, avi, atum, v. give
donum, i, n. gift
dormio, ire, ivi, itum, v. sleep
drachma, ae, f. drachma (about 9d.)
dubito, are, avi, atum, v. doubt,

hesitate

dubius, a, um, adj. doubtful
ducenties, num. two hundred times
duco, ere, xi, ctum,v.(l) lead, spend,
(2) think, (3) prolong, (4) marry
dulcedo, inis, f. sweetness
dulcis, e, adj. sweet
dum, conj. while, until
dummodo, conj. so long as, pro-
vided that

duo, ae, o, num. two
duodecim, num. twelve
duplex, icis, adj. double
duplico, are, avi, atum, v. double
dux, ducis, m. leader

e, ex, prep, out of, according to
ebibo, ere, bi, bitum, v. drain
ebrius, a, um, adj. drunk
ecce, interj. behold!

VOCABULARY

157

ecquis, ecquid, pron. anyone ?
edepol, interj. by Pollux !
edictum, i, n. edict
edico, ere, xi, ctum, v. decree
edo, ere, edidi, editum, v. give forth,

publish

edo, ere, edi, esum, v. eat
edoceo, ere, cui, ctum, v. instruct
educo, are, avi, atum, v. (1) edu-
cate, (2) produce

educo, ere, xi, ctum, v. lead out
efifero, efferre, extuli, elatum, v.

lead forth, raise
efficio, ere, feci, fectum, v. bring

about

effigies, ei, f. shape, image
efflo, are, avi, atum, v. blow out
effluo, ere, xi, xum, v. flow forth
effbdio, ere, fodi, fossum, v. dig up
effrenatus, a, um, adj. unbridled
effugio, ere, fugi, v. flee forth,

escape

effulgeo, ere, si, v. shine forth
effundo, ere, fudi, fusum, v. pour

forth

effuse, adv. lavishly
egero, ere, gessi, gestum, v. carry

out

ego, pron. I

egredior, i, essus, v. go out
egregius, a, um, adj. excellent
egressus, us, m. going out
eicio, ere, ieci, iectum, v. throw out
elabor, i, lapsus, v. glide out
elaboro, are, avi, atum, v. work

out

elegans, tis, adj. tasteful
elephas, antis and anti, m. ele-
phant

eligo, ere, egi, ectum, v. choose out
eloco, are, avi, atum, v. let out
eloquens, tis, adj. eloquent
eloquentia, ae, f. eloquence
eludo, ere, si, sum, v. (1) delude,

elude, (2) mock

emendo, are/ avi, atum, v. im-
prove

emitto, ere, si, ssum, v. send out
emo, ere, emi, einptum, v. buy

emollio, ire, ivi, itum, v. soften

en, interj. behold!

enarro, are, avi, atum, v. explain

enato, are, avi, atum, v. swim out

enirn, conj. for

ensis, is, m. siuord

enuntio, are, avi, atum, v. declare

eo, adv. thither \ so far

eo, ire, ivi (ii), itum, v. go

eodem, adv. to the same place

ephorus, i, m. Spartan magistrate

epistola, ae, f. letter

epulae, arum, f. feast

epulor, ari, atus, v. feast

eques, itis, m. horseman, knight

equidem, adv. truly

equitatus, us, m. cavalry

equito, are, avi, aturn, v. ride

equus, i, m. horse

erga, prep, towards

ergo, adv. therefore

erigo, ere, exi, ectum, v. set up

eripio, ere, ui, eptum, v. snatch

away

erro, are, avi, atum, v. wander
error, oris, m. wandering, mistake
erumpo, ere, rupi, ruptum, v.

break forth

eruo, ere, ui, utum, v. pluck out
eruptio, onis, f. sally
esca, ae, f.food

essedarius, i, m. fighter in chariot
essedum, i, n. war chariot of

Gauls and Britons
esurio, ire, itum, v. be hungry
et, conj. (1) and, (2) both, (3) even
etiam, conj. also
etsi, conj. although
evado, ere, si, sum, v. (1) go out,

(2) happen

evanesco, ere, ui, v. disappear
evello, ere, velli, vulsum, v. tear out
evenio, ire, veni, ventum, v. come

off, happen

eventus, us, m. result
everto, ere, ti, sum, v. overturn,

ruin

evinco, ere, vici, victurn, v. van-
quish

158

LATIN READER

evito, are, avi, atum, v. avoid
evolo, are, avi, atum, v. fly away
evomo, ere, ui, itum, pour forth
exaequo, are, avi, atum, v. make

equal

exanimo, are, avi, atum, v. "kill
exaspero, are, avi, atum, v. irri-

tate

exaudio, ire, ivi, iturn, v. listen
excedo, ere, cessi, cessum, v. go

out

excellens, tis, adj. excellent
excello, ere, cellui, celsuin, v. sur-
pass

excidium, ii, n. ruin
excipio, ere, epi, eptum, v. (1)

receive, (2) except, (3) succeed
excito, are, avi, atum, v. rouse
exclamo, are, avi, atum, v. shout

out

exclude, ere, si, sum, v. shut out
excogito, are, avi, atum, v. devise
excrucio, are, avi, atum, v. torture
excubitor, oris, m. sentinel
excuse, are, avi, atum, v. excuse
excutio, ere, cussi, cussum, v. shake

out, off

exedo, ere, edi, esum, v. eat up
exemplum, i, n. example
exeo, ire, ivi, itum, v. go out
exerceo, ere, ui, itum, v. exercise
exercitatio, onis, f. exercise
exercitatus, a, um, adj. practised
exercitus, us, m. army
exhaurio, ire, si, stum, v. drain
exhibeo, ere, ui, itum, v. present,

show
exigo, ere, egi, actum, v. (1) take

out, (2) exact, (3) finish
exiguitas, atis, f. smallness
exiguus, a, um, adj. small, scanty
exilis, e, adj. thin, weak
eximius, a, um, adj. fine
eximo, ere, emi, emptum, v. take

away
existimatio, onis, f. (1) opinion,

(2) reputation

existimo, are, avi, atum, v. think
exitium, ii, n. destruction

exitus, us, m. (1) end, (2) outlet,

(3) death

exordior, iri, orsus, v. 'begin
exorior, iri, ortus, v. arise
expavesco, ere, pavi, v. fear

greatly
expedio, ire, ivi, itum, v. (1) set free,

(2) arrange; (3) expedit, it is use-
ful

expeditio, onis, f. campaign
expello, ere, puli, pulsum, v. drive

out

expergiscor, i, perrectus, v. awake
experior, iri, pertus, v. try
expeto, ere, ivi, itum, v. seek after
expio, are, avi, atum, v. atone for
expleo, ere, evi, etum, v. fill full
explico, are, ui, itum, v. (1) un-
fold, (2) arrange
explode, ere, si, sum, v. hiss off
explorator, oris, m. scout
explore, are, avi, atum, v. examine
expolio, ire, ivi, itum, v. polish
expono, ere, sui, situm, v. expose,

declare
exporto, are, ari, atum, v. carry

out
exprimo, ere, essi, essum, v. press

out, express
expugnatio, onis, f. taking "by

storm
expugno, are, avi, atum, v. take

by storm

exquiro, ere, sivi, situm, v. seek for
exquisitus, a, um, adj. far-fetched
exscindo, ere, scidi, scissum, v.

destroy, cut down
exsequiae, arum, f. funeral rites
exsequor, i, secutus, v. follow,

carry out

exsilium, ii, n. exile
exsisto, ere, stiti, stitum, v. arise
exspecto, are, avi, atum, v. wait

for, expect
exspiro, are, avi, atum, v. breathe

out

exspolio, are, avi, atum, v. rob
exstinguo, ere, nxi, nctum, v. put

outt kill

VOCABULARY

159

exsto, are, v. stand forth, exist
exstruo, ere, xi, ctum, v. build up
exsulo, are, avi, atura, v. be an exile
exsulto, are, avi, atum, v. jump, be

glad
exsurgo, ere, surrexi, stirrectum, v.

rise

extemplo, adv. immediately
extendo, ere, di, turn, and sum,

v. extend

exterior, us, adj. outer
externus, a, urn, adj. outside
extollo, ere, v. lift up
extra, adv. and prep, outside
extraho, ere, xi, ctum, v. draw out
extremus, a, um, adj. last, edge
extrorsum, adv. outside
extrudo, ere, si, sum, v. push off
exuro, ere, ussi, ustum, v. burn up

faba, ae, f. bean
faber, ri, m. smith
fabula, ae, f. story, play
facetiae, arum, f. jokes
facetus, a, um, adj. witty
facies, ei, f. form, face
facilis, e, adj. easy
facinus, oris, n. deed, crime
facio, ere, feci, factum, v. do, make
facundia, ae, f. eloquence
faginus, a, um, adj. of beech
fallo, ere, fefelli, falsum, v. deceive,

elude

falsus, a, um, &<§. false
falx, cis, f. sickle, hooked pike
fama, ae, f. report, renown
fames, is, f. hunger
familia, ae, f. household
familiaris, e, adj. of the household,

friendly

famula, ae, f. female slave, friend
famularis, e, adj. of a slave
famulus, i, m. slave
fanum, i, n. temple
far, rris, n. spelt
farina, ae, f. meal
fascis, is, m. bundle, lictor's bundle

of rods
fastidio, ire, ivi, itum, v. despise

fastidium, ii, n. contempt

fastigium, ii, n. height

fatalis, e, adj. fatal

fateor, eri, fassus, v. acknowledge

fatigo, are, avi, atum, v. tire

fatiscor, i, fessus, v. be weary

fatum, i, n. fate, death

faustus, a, um, adj. favourable

fax, cis, f. torch

felicitas, atis, f. happiness

felix, icis, adj. happy

femineus, a, um, adj. of a ivoman

fere, adv. nearly

feretrum, i, n. bier

feriae, arum, f. holidays

ferinus, a, um, adj. of a wild beast

ferio, ire, v. strike

ferme, adv. almost

fero, ferre, tuli, latum, v. (1) bear,

bring, (2) say
ferocia, ae, f . fierceness
ferocitas, atis, f. fierceness
ferox, ocis, adj. fierce
ferreus, a, um, adj. of iron
ferrum, i, n. iron
fertilitas, atis, f. fertility
ferus, a, um, adj. wild
ferveo, ere, bui, v. be hot
fervidus, a, um, adj. hot
fervor, oris, m. heat
fessus, a, um, adj. weary
festino, are, avi, atum, v. hasten
festivus, a, um, adj. gay
festus, a, um, adj. festal
fetus, us, m. progeny, produce
flctilis, e, adj. earthen
fldelis, e, adj. faithful
fides, ei, f. faith, credit
fides, is, f. string, lute
fidicen, inis, m. lute-player
fiducia, ae, f. confidence
figo, ere, xi, xum, v.fix
figura, ae, f. shape
filia, ae, f. daughter
fllius, ii, m. son
flmus, i, m. dung
fingo, ere, nxi, ctum, v. fashion,

make
flnio, ire, ivi, itum, v. finish

160

LATIN READER

finis, is, m. (and f.) boundary, end

fio, fieri, factus, v. be made

firmo, are, avi, atum, v. strengthen

flagltium, ii, n. crime

flamma, ae, f. flame

flatus, us, m. blast

flavus, a, um, adj. yellow

flecto, ere, xi, xum, v. bend

fleo, ere, evi, etum, v. weep

flexus, us, m. bending

floreo, ere, ui, v. to blossom

flos, ris, m. flower

fluctuo, are, avi, atum, v. toss

fluctus, us, m. wave

flumen, inis, n. river

fluvius, ii, m. river

focus, i, m. hearth

fodio, ere, di, ssum, v. dig

foede, adv. foully

foedus, eris, n. treaty

foedus, a, um, adj./owZ

folium, ii, n. leaf

fons, tis, m. spring

foras, adv. out of doors

foris, is, f. door

foris, adv. out of doors

forma, ae, f. shape, beauty

formido, inis, f. terror

formo, are, avi, atum, v. fashion

fbrmosus, a, um, adj. beautiful

fors, tis, f. chance

forte, adv. by chance

for tis, e, adj. brave

fortitudo, inis, f. bravery

fortuna, ae, i. fortune

forum, i, n. public place, market

fossa, ae, f. ditch

fragor, oris, m. crash

frango, ere, fregi, fractum, v.
break, defeat

frater, ris, m. brother

fremitus, us, m. roaring

frenum, i, n. bridle

frequenter, adv. frequently

frequento, are, avi, atum, v. fre-
quent, crowd

frigidus, a, um, adj. cold

frlgus, oris, n. cold

frondiferus, a, um, adj. leafy

frons, dis, f. foliage

frons, tis, f. forehead

fructus, us, m. fruit

frugis, gen. f. fruit, food

frumentarius, a, um, adj. of pro-
visions

frumentum, i, n. corn

fruor, i, fructus, fruitus, v. enjoy

frustra, adv. in vain

frustum, i, n. piece

fuga, ae, f. flight

fugio, ere, fugi, v. fly

fugo, are, avi, atum, v. put to flight

fulcio, ire, si, turn, v. prop

fulgeo, ere, si, v. shine

fullo, onis, m. fuller

fulvus, a, um, adj. yellow

fumus, i, m. smoke

funda, ae, f. sling

funditus, adv. utterly

fundo, ere, fudi, fusum, v. (1 ) pour,
(2) rout

fundus, i, TO., farm

fungor, i, functus, v. perform

funis, is, m. cable

fur, ris, m. thief

furo, ere, ui, v. rage

furtivus, a, um, adj. secret

furtum, i, n. theft, trick

galea, ae, f. helmet

gallina, ae, f. hen

gallinarius, a, urn, adj. of poultry

gallus, i, m. cock

gaudeo, ere, gavisus, v. rejoice

gaudium, ii, n. joy

gelidus, a, um, adj. cool

gena, ae, f. cheek

gens, ntis, f. clan, tribe

gentilis, e, adj. of the clan, tribe

genus, eris, n. race

geometres, ae, m. mathematician

germanus, a,um, adj. brother, sister

gero, ere, ssi, stum, v. (1) bear, (2)
carry on, have, wage

gigno, ere, genui, genitum, v. pro-
duce

gladiatorius, a, um, adj. gladia-
torial

gladius, ii, m. sword

globus, i, m. (1) ball, (2) band

gloria, ae, f. glory

glorior, ari, atus, v. boast

gloriosus, a, um, adj. boastful

glutino, are, avi, atura, v. stick

gradus, us, m. step; with addo, hasten

grandaevus, a, um, adj. old

grandis, e, adj. large, great

grates, f. thanks

gratia, ae, f. favour, kindness, gra-
titude ; gratia, for the sake of

gratiflcor, ari, atus, v. oblige

gratis, adv. freely

gratuitus, a, um, adj. gratuitous

gratulor, ari, atus, v. congratulate

gratus, a, um, adj. welcome, grateful

gravis, e adj. heavy, troublesome,
weighty

gravo, are, avi, atum, v. weigh down

gremium, ii, n. lap

grex, gis, m. flock

gubernator, oris, m. pilot

gurges, itis, m. whirlpool

gutta, ae, f. drop

gymnasiarchus, i, m. master of
gymnasium

gymnasium, ii, n. gymnasium

habeo, ere, ui, itum, v. have, hold
habito, are, avi, atum, v. live
habitus, us, m. appearance, dress,

habit

haedus, i, m. kid
haereo, ere, si, sum, v. stick, be

perplexed

haesito, are, avi, atum, v. hesitate
halitus, us, m. breath
hamus, i, m. hook
hara, ae, f. stye
hasta, ae, f. (1) spear, (2) spear, as

sign of auction
baud, adv. not

haudquaquam, adv. not at all
haurio, ire, si, stum, v. (1) drain,

(2) droivn
hei, interj. woe f
herba, ae, f. grass, plant
herbidus, a, um, adj. grassy

161

hereditas, atis, f. inheritance

heri, adv. yesterday

hesternus, a, um, adj. of yesterday

heus, interj. holloa!

hiberna, orum, n. winter-quarters

hibernus, a, um, adj. of winter

hie, haec, hoc, pron. this; hie,

adv. here
hicce, haecce, hocce, pron. this one

here

hiems, emis, f. winter, storm
hinc, adv. hence
hilaris, e, adj. cheerful
histrio, onis, m. actor
hodie, adv. to-day
homo, inis, m. man
honesto, are, avi, atum, v. honour
honestus, a, um, adj. honourable
honor, oris, m. position, office,

honour
honoriflce, adv. in a complimentary

way

hora, ae, f. hour, season
hordeum, i, n. barley
horreo, ere, v. (1) bristle, (2) tremble,

fear

horribilis, e, adj. terrible
hortator, oris, m. one who encourages
hortor, ari, atus, v. urge
hortulus, i, m. a little garden
hortus, i, m. a garden
hospes, itis, m. host, guest, stranger
hospitium, ii, n. hospitality, inn
hostilis, e, adj. hostile
hostis, is, m. enemy
hue, adv. hither
humanitas, atis, f. kindness
humanus, a, um, adj. human, kind
humerus, i, m. shoulder
humilis, e, adj. humble, low
humor, oris, m. moisture
humus, i, f. ground
hydrus, i, m. water serpent

iaceo, ere, ui, itum, v. lie
iacio, ere, ieci, iactum, v. throw
iacto, are, avi, atum, v. (1) throw,

(2) boast
iactura, ae, f. loss

M

162

LATIN READER

iaculator, oris, m. javelin man
iaculor, an, atus, v. throw javelin
iaculum, i, n. javelin
iam, adv. now, already
iamdudum, adv. now for a longtime
ianitor, oris, m. porter
ianua, ae, f. door
ibi, adv. there
ictus, us, m. blow
ictus (perf. part. pass, ico), struck
idcirco, adv. on that account
idem, eadem, idem, pron. same
identidem, adv. repeatedly
ideo, adv. therefore
idolon, i, n. spectre
idoneus, a, urn, adj. fitting
igitur, adv. therefore
ignarus a, um, adj. ignorant
ignavia, ae, f. sloth
ignavus, a, um, adj. slothful
ignis, is, m. fire

ignobilis, e, adj. obscure, ignoble
ignore, are, avi, atum, v. be igno-
rant of

ignosco, ere, vi, turn, v. pardon
ignotus, a, um, adj. unknown
ille, a, ud, pron. that
illecebra, ae, f. enticement
illic, adv. there

illico, adv. on that spot, directly
illido, ere, si, sum, v. dash against
illuc, adv. thither
illucesco, ere, luxi, v. begin to dawn
illudo, ere, si, sum, v. mock
illumine, are, avi, atum, v. light up
illustris, e, adj. bright, famous
imago, inis, f. picture, image
imbecillus, a, um, adj. weak
imber, bris, m. shower
imbuo, ere, ui, utum, v. steep, stain
imitator, oris, m. imitator
imitatrix, icis, f. imitating
imitor, ari, atus, v. imitate
immanis, e, adj. huge, savage
immemor, oris, adj. unmindful
immergo, ere, si, sum, v. plunge into
immeritus, a, um, adj. undeserving,

undeserved
immineo, ere, v, overhang

immitis, e, adj. cruel

immitto, ere, si, ssum, v. send in

immo, adv. truly, nay truly, nay

more

immolo, are, avi, atum, v. sacrifice
immortalis, e, adj. immortal
immundus, a, um, adj. dirty
immunis, e, adj. free from
impar, aris, adj. unlike
impatienter, adv. impatiently
impavidus, a, um, adj. fearless
impedimentum, i, n. (1) obstacle;

(2) pi. baggage
impedio, ire, ivi, itum, v. entangle,

impello, ere, puli, pulsum, v. drive

on

impendeo, ere, v. overhang
impendium, ii, n. expense
impendo, ere, di, sum, v. expend
impensa, ae, f. outlay
imperator, oris, m. commander,

emperor

imperfectus, a, um, adj. i
imperitia, ae, f. inexperience
imperitus, a, um, adj. inexperienced
imperium, ii, n. absolute power
impero, are, avi, atum, v. order,

command

impetro, are, avi, atum, v. procure
impetus, us, m. onset, attack
impigre, adv. actively
impingo, ere, pegi, pactum, v.

strike against

impius, a, um, adj. irreverent
implacabilis, e, adj. implacable
impleo, ere, evi, etum, v. fill
implico, are, ui, itum, v. infold,

involve

imploro, are, avi, atum, v. implore
impono, ere, sui, situm, v. place on
importunus, a, um, adj. trouble-
some, cruel
impotens, tis, adj. without power,

without control
imprimo, ere, pressi, pressum, v.

press in

improbus, a, um, adj. unscrupulous
imprudens, tis, adj. imprudent

VOCABULARY

163

imprudentia, ae, f. imprudence
impudens, tis, adj. impudent
impudentia, ae, f. impudence
impune, adv. unpunished
imputo, are, avi, atum, v. (1} reckon,

(2) impute

imus, a, urn, adj. lowest
in, prep. (1) with ace. into, (2) with

abl. in

inanis, e, adj. empty, worthless
incautus, a, um, adj. incautious
incedo, ere, cessi, cessum, v. go,

march

incendium, ii, n. fire
incendo, ere, di, sum, v. set fire to
incertus, a, um, adj. uncertain
incesso, ere, ivi (or i), v. attack,

reproach
incido, ere, cidi, casum, v. fall into,

happen

incido, ere, cidi, cisum, v. cut into
incipio, ere, epi, eptum, v. begin
incite, are, avi, atum, v. rouse
incline, are, avi, atum, v. incline,

give away

inclitus, a, um, adj. famous
include, ere, si, sum, v. shut in
incognitas, a, um, adj. unknown
incola, ae, c. inhabitant
incolo, ere, ui, v. inhabit
incolumis, e, adj. safe
incommodum, i, n. misfortune
incommodus, a, um, adj. trouble-
some

inconsultus, a, um, adj. not con-
sulted, inconsiderate
incorruptus, a, um, adj. upright
incultus, a, um, adj. uncultivated
incumbo, ere} cubui, cubitum, v.

lean on, pay attention to
incurro, ere, i, sum,v. run into, attack
incuso, are, avi, atum, v. accuse
indago, are, avi, atum, v. track
inde, adv. thence
indecenter, adv. unbecomingly
indicium, ii, n. evidence, proof
indico, are, avi, atum, v. show
indigeo, ere, ui, v. need
indignatio, onis, f. indignation

indignor, ari, atus, v. be indignant
indignus, a, um, adj. unworthy
indiligenter, adv. carelessly
indo, ere, didi, ditum, v. put in
indubitate, adv. undoubtedly
induco, ere, xi, ctum, v. bring in,

bring to, cover

indulgeo, ere, si, turn, v. indulge in
induo, ere, ui, utum, v. put on
industria, ae, f. industry ; ex in-

dustria, on purpose
inedia, ae, f. fasting
ineo, ire, ivi (ii), itum, v. go into,

enter upon

ineptus, a, um, adj. foolish
inermis, e, adj. unarmed
inerro, are, avi, atum, v. wander in
iners, tis, adj. inactive
inexpiabilis, e, adj. not to be atoned

for

inexplicabilis, e, adj. intricate
infamis, e, adj. disreputable
infans, tis, adj. infant
infectus, a, um, adj. undone
infelix, icis, adj. unhappy
infercio, ire, si, sum and turn, v.

stuff in
infero, ferre, tuli, illatum, v. bring,

throw in, cause 9

infestus, a, um, adj. hostile
inflmus, a, um, adj. lowest
inflnitus, a, um, adj. unbounded
infirmitas, atis, f. weakness
infirmus, a, um, adj. weak
infltior, ari, atus, v. deny
inflecto, ere, xi, xum, v. bend
infligo, ere, xi, ctum, v. dash

against, inflcit
inflo, are, avi, atum, v. blow into,

infrequens, tis, adj. rare
infundo, ere, fudi, fu.sum,v.pourin
ingenium, ii, n. character, talent
ingens, tis, adj. vast
ingero, ere, ssi, stum, v. throw into
ingluvies, ei, f. gluttony
ingratus, a, um, adj. ungrateful
ingredior, i, essus, v. walk into
ingruo, ere, ui, v, attack, come on

164

LATIN READER

inhabito, are, avi, atum, v. dwell in
inhaereo, ere, si, sum, v. stick in
inhibeo, ere, ui, ituin, v. restrain
inhio, are, avi, atum, v. gape for
inhumanus, a, um, adj. inhuman
inicio, ere, ieci, iectum, v. throw

in, inspire

inimicus, a, um, adj. enemy
iniquus, a, um, adj. unequal, un-
fair, cruel

initium, ii, n. beginning
iniucundus, a, um, adj. unpleasant
iniuria, ae, f. wrong-doing
iniuste, adv. unjustly
iniustus, a, um. adj. unjust
innocens, tis, adj. innocent
innuo, ere, ui, utum, v. give nod to
inopia, ae, f. want
inopinatus, a, um, adj. unexpected
inops, opis, adj. needy
inquam, v. I say
insanabilis, e, adj. incurable
insatiabilis, e, adj. insatiable
inscitia, ae, f. ignorance
inscius, a, um, adj. ignorant
inscribe, ere, psi, ptum, v. inscribe
insequor, i, secutus, v. pursue,

follow

insero, ere, ui, ertum, v. put into
insero, ere, sevi, siturn, v. plant
insideo, ere, sedi, sessum, v. sit on
insidiae, arum, f. ambush, plot
insidiator, oris, m. plotter
insidior, ari, atus, v. be in am-
bush
insignis, e, adj. distinguished ; in-

signe, subst. n. decoration
insilio, ire, ui, ultum, v. leap into
insipiens, tis, adj. foolish
insolabiliter, adv. inconsolably
insolens, tis, adj. unaccustomed to,

arrogant

insolentia, ae, f. arrogance
insolitus, a, um, adj. unaccustomed
insomnia, ae, f. want of sleep
insono, are, avi, atum, v. sound in
instar, n. (after the] fashion
insterno, ere, stravi, stratum, v.
spread on

instituo, ere, ui, utum, v. make,

settle, determine
institutum, i, n. arrangement
insto, are, stiti, v. stand on, jwess on
instrumentum, i, n. instrument •
instruo, ere, xi, ctum, v. build,

draw up, arrange
insuefactus, a, um, adj. trained
insuesco, ere, evi, etum, v.

accustom one's self
insula, ae, f. island
insulsus, a, um, adj. foolish
insum, esse, fni, v. be in
insumo, ere, psi, ptum, v. apply to
insuper, adv. and prep, above
intactus, a, um, adj. untouched
integer, gra, grum, adj. entire, spot-
less, fresh, undecided
integritas, atis, f. uprightness
intellego, ere, exi, ectum, v. under-
stand

intemperies, ei, f. storm, fury
intempestus, a, um, adj. (nox),

dead of night
intendo, ere, di, turn and sum, v.

(1) stretch, (2) direct, (3) purpose
intento, are, avi, atum, v. (1)

stretch, (2) threaten
inter, prep, between, among
intercede, ere, cessi, cessum, v.

come between
intercipio, ere, cepi, ceptum, v.

intercept

interdiu, adv. by day
interdum, adv. sometimes
interea, adv. meanwhile
interfector, oris, m. slayer
interflcio, ere, feci, fectum, v. kill
intericio, ere, ieci, iectum, v. throiv

between

interim, adv. meanwhile
interimo, ere, enii, emptum, v. kill
interior, us, adj. inner
interitus, us, m. death
intermitto, ere, si, ssum, v. leave

off, ~bre,ak off, neglect
interpello, are, avi, atum, v. disturb
interpono, ere, sui, situm, v. place

between

VOCABULARY

165

infcerpres, etis, m. interpreter
interpreter, ari, atus, v. interpret,

explain

interrogo, are, avi, atum, v. ask
interrumpo, ere, rupi, mptum, v.

break through, divide
intersum, esse, fui, v. (1) be between,

be different; (2) interest, it matters
intervenio, ire, veni, ventum, v.

come between

intexo, ere, xui, xtum, v. interweave
intimus, a, um, adj. innermost
intolerabilis, e, adj. unbearable
intono, are, ui, v. thunder
intra, adv. and prep, within
intro, are, avi, atum, v. enter
intro, adv. within, inside
introduce, ere, xi, ctum, v. bring in
introeo, ire, ii, itum, v. enter
introitus, us, m. entry
intueor, eri, itus, v. regard
intus, adv. within
inuro, ere, ussi, ustum, v. burn
inusitatus, a, um, adj. unusual
inutilis, e, adj. useless
invado, ere, si, sum, v. fall on,

invade
inveho, ere, xi, ctum, v. carry in,

(pass.) attack

invenio, ire, veni, ventum, v. find
investigo, are, avi, atum, v. track

out

invicem, adv. in turn
invideo, ere, vidi, visum, v. envy,

grudge

invidia, ae, f. (1) envy, (2) unpopu-
larity

invidus, a, um, adj. envious
inviso, ere, si, sum, v. visit
invito, are, avi, atum, v. invite
invitus, a, um, adj. unwilling •
invoco, are, avi, atum, v. call on
iocabundus, a, um, adj. witty
iocosus, a, um, adj. merry
iocus, i, m. joke
ipse, a, um, pron. self
ira, ae, f. anger

iracundus, a, um, adj. passionate
irascor, i, atus, v. be angry

irrepo, ere, psi, v. crawl in
irrideo, ere, si, sum, v. laugh at
irriguus, a, um, adj. wetting
irritus, a, um, adj. useless
irrumpo, ere, rupi, ruptum, v.

burst in

irruo, ere, ui, v. rush on
is, ea, id, pron. he, she, it, this, that
iste a, ud, pron. that near you
istic, adv. there
istic, aec, oc, pron. this
ita, adv. so
itaque, conj. and so
item, adv. likewise, also
iter, itineris, n. journey, march
itero, are, avi, atum, v. repeat
iterum, adv. again
iuba, ae, f. crest, mane
iubeo, ere, iussi, iussum, v. order
iucundus, a, um, adj. pleasant
iudex, icis, m. judge
indicium, ii, n. judgment, court
iudico, are, avi, atum, v. judge
iugerum, i, n. f of an acre
iugulo, are, avi, atum,v. slay
iugum, i, n. (1) yoke, (2) ridge
iumentum, i, n. beast of burden
iungo, ere, xi, ctum, v. join
iurisconsultus, i, m. lawyer
iuro, are, avi, atum, v. swear
ius, iuris, n. (human] right, law
iusiurandum, iurisiurandi, n. oath
iussus, us, m. command
iuste, adv. justly, properly
iustus, a, um, adj. just, fair, full
iuvenilis, e, adj. youthful
iuvenis, is, adj. young
iuxta, adv. and prep, close to,

equally

labo, are, avi, atum, v. totter

labor, i, lapsus, v. glide, fall

labor, oils, m. toil, labour

laboro, are, avi, atum, v. toil, suffer

lac, lactis, n. milk

lacero, are, avi, atum, v. tear

lacertus, i, m. arm

lacesso, ere, ivi, itum, v. provoke

lacrima, ae, f. tear

166

LATIN READER

lacrimo, are, avi, atuni, v. weep
lacteus, a, urn, adj. milky
lacus, us, m. (1) lake, (2) vat
laetitia, ae, f. joy
laetor, ari, atus, v. rejoice
laetus, a, urn, adj. glad
laevus, a, um, adj. left
lana, ae, f. wool
lancea, ae, f. lance
langueo, ere, v. be weary
languidus, a, um, adj. weak, weary
lanio, are, avi, atum, v. mangle
lapidatio, onis, f. throwing of stones
lapideus, a, um, adj. of stone
lapillus, i, m. small stone
lapis, idis, m. stone
laqueus, i, m. halter, trap
largior, iri, itus, v. bestow
largitio, onis, f. distribution
largus, a, um, adj. ample
lascivus, a, um, adj. wanton
lasso, are, avi, atum, v. tire
latebra, ae, f. hiding-place
lateo, ere, ui, v. lie hid, escape

notice

latibulum, i, n. den
latratus, us, m. barking
latro, are, avi, atum, v. bark
latro, onis, m. robber
latus, eris, n. side
latus, a, um, adj. broad
laudo, are, avi, atum, v. praise
laus, dis, f. praise, glory
lautus, a, um, adj. splendid, rich
lavo, are, avi, lautum, lotum, v.

wash

leaena, ae, f. lioness
lectus, i, m. bed, couch
legatio, onis, f. embassy
legatus, i, m. (1) ambassador, (2)

lieutenant
legio, onis, f. legion (from 4000 to

6000 men)

legitimus, a, um, adj. lawful
lego, ere, gi, ctum, v. (1) lay, (2)

pick, read

lenis, e, adj. smooth, soft
leniter, adv. softly
lentus, a, um, adj. slow

leo, onis, m. lion

lepidus, a, um, adj. witty

levis, e, adj. light

levo, are, avi, atum, v. lighten

lex, legis, f. law

libenter, adv. willingly

liber, ri, m. book

liber, era, erum, adj. free

Liber, eri, m. god of wine

liberi, orum, m. children

liberalitas, atis, f. kindness, gener-
osity

liberaliter, adv. like a gentleman

libero, are, avi, atum, v. free

libertas, atis, f. freedom

libertus, i, m. freedman (with
reference to his master)

libet, ere, uit, v. it pleases

libo, are, avi, atum, v. offer

licentia, ae, f. freedom

licet, ere, uit, v. it is allowed

lignator, oris, m. woodcutter

ligneus, a, um, adj. of wood

lignum, i, n. wood

]imen, inis, n. threshold, door

lineamentum, i, n. line, feature

lingua, ae, f. tongue

linia (linea), ae, f. line

linquo, ere, liqui, v. leave

lippitudo, inis, f. inflammation of
the eyes

liquefacio, ere, feci, factum, v.
make liquid

liquesco, ere, licui, v. melt

liquidus, a, um, adj. liquid

lis, litis, f. strife, lawsuit

littera, ae, f. (1) letter, (2) pi. letter,
epistle, literature

litus, oris, n. shore

livor, oris, m. envy

loco, are, avi, atum, v. place

loculus, i, m. small chest

locuples, etis, adj. rich

locus, i, m. place

longinquus, a, um, adj. distant,
long

longus, a, um, adj. long

loquor, i, locutus, v. speak

lorica, ae, f. breastplate, breastwork

VOCABULARY

167

lorum, i, n. thong, whip
luceo, ere, xi, v. shine
lucerna, ae, f. lamp
lucrum, i, n. gain
luctor, ari, atus, v. struggle
lucus, i, m. grove
ludibrium, ii, n. mockery, derision
ludicrum, i, n. show
ludo, ere, si, sum, v. play
ludus, i, m.play, school
lugeo, ere, xi, ctura, v. grieve
lugubris, e, adj. sad
lumen, inis, n. light >
lupus, i, m. wolf
luridus, a, urn, adj. ghastly
lustrum, i, n. (1) 5 years, (2) haunt
luteus, a, um, adj. muddy, of clay
luteus, a, um, adj. yellow
lutum, i, n. mud
lux, lucis, f. light
luxuria, ae, f. luxury
lyra, ae, f. lute, lyre

machina, ae, f. machine, easel
machinatio, onis, f. contrivance
machinor, ari, atus, v. contrive
xnacies, ei, f. thinness
macto, are, avi, atum, v. offer in

sacrifice

macula, ae, f. stain, fault
madefacio, ere, feci, factum, v.

moisten

maeror, oris, m. sadness
maestus, a, um, adj. sad
magis, adv. more
magister, ri, m. master
magistratus, us, m. office, magis-
trate

magnificus, a, um, adj. splendid
magnitude, inis, f. greatness
magnopere, adv. much
magnus, a, um, adj. great
maior (comp. of magnus), maius,

adj. greater
male, adv. ill
maledictum, i, n. curse
maleflcus, a, um, adj. wicked
malignitas, atis, f. spite
malignus, a, um, adj. spiteful

malitia, ae, f. vice, malice

malo, malle, malui, v. prefer

malum, i, n. evil, misfortune

malum, i, n. apple

malus, a, um, adj. bad

malus, i, m. mast

mando, are, avi, atum, v. order,
entrust

mando, ere, di, sum, v. eat

mane, n. morning

maneo, ere, si, sum, v. remain,

manes, ium, pi. souls of the dead

manifestus, a, um, adj. clear

mano, are, avi, atum, v. flow

mansuetus, a, um, adj. tame

manus, us, f. (1) hand, (2) band

mare, is, n. sea

margarita, ae, f. pearl

marinus, a, um, adj. of the sea

mar it us, i, m. husband

marmor, oris, n. (1) marble, (%)sea

Mars, tis, m. Mars, god of war

martius, a, um, adj. warlike

mater, tris, f. mother

materfamilias, tris, f. mother

materies, ei, f. matter

mathematicus, i, m. mathema-
tician

matrimonium, ii, n. marriage

matrona, ae, f. matron

mature, adv. early

mature, are, avi, atum, v. hasten

maturus, a, um, adj. ripe, early

matutinus, a, um, adj. in the
morning

maximus, a, um, sup. of magnus

medicamentum, i, n. remedy, drug

medicina, ae, f. healing

medicus, a, um, adj. healing,
doctor

mediocris, e, adj. moderate, ordi-
nary

meditor, ari, atus, v. meditate

medius, a, um, adj. middle

mel, mellis, n. honey

melior, comp. of bonus

membrum, i, n. limb

memor, oris, adj. remembering

memoria, ae, f. memory

168

LATIN READER

memoro, are, avi, atuin, v. recall,

relate

mendacium, ii, n. lie
mendax, acis, adj. lying
mens, tis, f. mind
mensa, ae, f. table
mentio, onis, f. mention
mentior, iri, itiis, v. lie .
mercator, oris, m. merchant
merces, edis, f. wages, reward
mercor, ari, atus, v. buy
mereo, ere, ui, itura, v. and mereor

v. earn, deserve (praise or blame)
mergo, ere, si, sum, v. dip, drown
meridianus, a, urn, adj. at midday
merito, adv. deservedly
merus, a, um, adj. pure
merx, cis, f. merchandise
meta, ae, f. goal
metuo, ere, ui, v.fear
metus, us, m. fear
meus, a, um, adj. mine
mico, are, avi, atum, v. (1) throb,

(2) gleam

migro, are, avi, atum, v. migrate
miles, itis, m. soldier
miliarius, a, um, adj. (1) of a thou-
sand, (2) subst. n. milestone
militaris, e, adj. of a soldier
militia, ae, f. service
milito, are, avi, atum, v. serve as a

soldier

mille, milia, num. thousand
minax, acis, adj. threatening
minime, adv. very little
minimus (sup. of parvus), least
ministerium, ii, n. service
ministro, are, avi, atum, v. (1) wait

upon, (2) offer

minor, ari, atus, v. threaten
minor (corap. of parvus), adj. less
minuo, ere, ui, utum, v. lessen
minutus, a, um, adj. small
mirabilis, e, adj. wonderful
miraculum, i, n. wonder
mire, adv. wonderfully
mirincus, a, um, adj. extraordinary
mirmillo, onis, m. gladiator with

fish crest

miror, ari, atus, v. wonder, admire
mirus, a, um, adj. wonderful
misceo, ere, scui, xtum or stum,

v. 'mix

miser, a, um, adj. wretched
miseret, ere, uit, v. it excites pity
misericordia, ae, f. pity
misericors, dis, adj. pitiful
miseror, ari, atus, v. pity
mitesco, ere, v. grow mild
mitis, e, adj. mild, ripe, kind
mitto, ere, si, ssum, v. send
moderatus, a, um, adj. restrained
modestia, ae, f. modesty
modicus, a, um, adj. moderate
modo, adv. only, just now
modus, i, m. limit, manner, mea-
sure

moenia, ium, n. town walls
molestia, ae, f. annoyance
molestus, a, um, adj. annoying
molior, iri, itus, v. (1) struggle, (2)

throw, (3) work at
mollio, ire, ivi, itum, v. soften
mollis, e, adj. soft
molo, ere, ui, itum, v. grind
momentum, i, n. (1) motion, (2)

importance, (3) moment
moneo, ere, ui, itum, v. advise
mons, tis, m. mountain
monstro, are, avi, atum, v. show
monstrum, i, u. prodigy, monster
monumentum, i, n. monument
mora, ae, f. delay
morbus, i, m. disease
mordax, acis, adj. stinging
morior, mori, mortuus, v. die
moror, ari, atus, v. delay
morosus, a, um, adj. ill-tempered
mors, tis, f. death
morsus, us, m. bite
mortalis, e, adj. mortal
mortifer, a, um, adj. deadly
mos, moris, m. (1) custom, (2) pi.
character, manners; with gero,
comply with
motus, us, m. motion
moveo, ere, movi, motum, v. move
mox, adv. soon

VOCABULARY

169

mucidus, a, um, adj. mouldy
mulceo, ere, si, sum, v. soothe
mulcta, ae, f. fine
mulcto, are, avi, atum, v. fine
muliebris, e, adj. of a woman
mulier, eris, f. woman
multitude, inis, f. multitude
multus, a, um, adj. much, many
mulus, i, m, mule
mundus, i, m. world, ornament
munia, orum, n. duties
munificus, a, um, adj. liberal
xnunio, ire, ivi, itum, v. fortify
munitio, onis, f. fortification
munus, eris, n. (1) duty, (2) show,

(3) present
murus, i, m. wall
mus, muris, c. mouse
musa, ae, f. muse
musica, ae, f. music
mustum, i, n. new wine
muto, are, avi, atum, v. change
mutus, a, um, adj. dumb
myrtus, i, f. myrtle

nam, namque, conj. for
nanciscor, i, nactus, v. obtain
naris, is, f. nostril
narro, are, avi, atum, v. narrate
nascor, i, natus, v. be born
natio, onis, f. tribe
natura, ae, f. nature
natus, us, m. birth, age
naufragium, ii, n. shipwreck
nauta (navita), ae, m. sailor
nauticus, a, um, adj. nautical
navalis, e, adj. naval
navicula, ae, f. boat
navigium, ii, n. voyage, ship
navigo, are, avi, atum, v. sail
navis, is, f. ship (longa) of war
ne, conj. not even, that not
ne, interrog. part,
nebula, ae, f. cloud
nee, neque, conj. and adv. neither,

nor
necessarius, a, um, adj. necessary,

relative
necesse, n. adj. necessary

necne (in indirect interrog.), or not
neco, are, avi, atum, v. kill
nefarius, a, um, adj. wicked
neglego, ere, lexi, lectum, v.

neglect

nego, are, avi, atum, v. deny
negotium, ii, n. business, trouble
nemo, c. no one

nemorosus, a, um, adj. ivooded
nemus, oils, n. grove
nequam, adj. worthless
nequeo, ire, ivi, v. be unable
nequicquam, adv. in vain
nervus, i, m. sinew, string
nescio, ire, ivi, itum, v. be igno-
rant

nescius, a, um, adj. ignorant
neu, neve, adv. nor
neuter, tra, tram, adj. neither
ni, conj. unless
niger, gra, grum, adj. black
nihil, nihilo, n. nothing
nihilominus, adv. none the less
nimbus, i, m. raincloud
nimis, adv. too much
nimius, a, um, adj. too much
nisi, conj. unless, if not
niteo, ere, ui, v. shine
nitidus, a, um, adj. shining, sleek
nitor, oris, m. lustre
nitor, i, xus or sus, v. push, rest on
nix, nivis, f. snow
no, nare, navi, v. swim
nobilis, e, adj. noble
nobilitas, atis, f. nobility
nobilito, are, avi, atum, v. ennoble
noceo, ere, ui, itum, v. hurtt do

wrong

noctu, f. abl. by night
nocturnus, a, um, adj. nightly
nolo, nolle, ui, v. be unwilling
nomen, inis, n. name
nomino, are, avi, atum, v. name
non, adv. not
nonne, adv. in questions expecting

answer "yes"
nonnihil, n. something
nonnullus, a, um, adj. some
nonnunquam, adv. sometimes

170

LATIN READER

nonus, a, um, adj. ninth

norma, ae, f. rule

noscito, are, avi, atura, v. recognise

nosco, ere, novi, notum, v. learn

noster, tra, trum, adj. our

nota, ae, f. mark, brand

noto, are, avi, atum, v. mark,
brand

notus, i, m, south wind

novellus, a, um, adj. new

novem, num. nine

novo, are, avi, atum, v. renew

novus, a, um, adj. new

nox, noctis, f. night, death

nubes, is, f. cloud

nubo, ere, psi, ptum, v. marry
(a husband)

nudo, are, avi, atum, v. lay bare

nudus, a, um, adj. bare, naked

nu gator, oris, m. trifler

nullus, a, um, adj. none

num, adv. expecting answer "no"

numero, are, avi, atum, v. count,
pay

numerosus, a, um, adj. (1) numer-
ous, (2) rhythmical

numerus, i, m. (1) number, (2)
tune

nummus, i, m. (1) coin, (2) sester-
tius

nunc, adv. now

nunquam, adv. never

nuntio, are, avi, atum, v. an-
nounce

nuntius, ii, in. messenger

nuper, adv. lately

nuptiae, arum, f. wedding

nusquam, adv. nowhere

mix, nucis, f. nut, cone

O, interj. oh!

ob, prep. O7i account of

obaro, are, avi, atnm, v. plough up

obdormio, ire, ivi, itum, v. fall

asleep

obedio, ire, ivi, itum, v. obey
obeo, ire, ivi, itum, v. (1) die, (2)

perform, (3) visit
obesitas, atis, f. fatness

obicio, ere, ieci, iectum, v. throw

before, expose to

obiurgo, are, avi, atum,"v. blame
oblecto, are, avi, atum, v. delight
oblino, ere, levi, litum, v. smear,

cover

obliquus, a, um, adj. slanting
obliviscor, i, itus, v. forget
obnascor, i, natus, v. grow on
obnoxius, a, um, adj. (1) exposed

to, (2) guilty

oborior, iri, ortus, v. start up
obruo, ere, ui, utum, v. (1) cover,

(2) overwhelm

obscurus, a, um, adj. obscure
obsecro, are, avi, atum, v. beseech
obsequor, i, secutus, v. comply

with

obsero, are, avi, atum, v. fasten up
obsero, ere, sevi, situm, v. (1)

plant, (2) cover
observatio, onis, f. notice
observe, are, avi, atum, v. notice
obses, idis, c. hostage
obsideo, ere, sedi, sessum, v.

blockade

obsidio, onis, f. blockade
obsto, are, stiti, stitum, v. oppose
obstringo, ere, nxi, ctum, v. tie,

bind
obstupefacio, ere, feci, factum, v.

astonish
obtempero, are, avi, atum, v.

submit to

obtestor, ari, atus, v. protest, en-
treat
obtineo, ere, tinui, ten turn, v.

maintain

obtingo, ere, tigi, v. touch, happen
obtrunco, are, avi, atum, v. kill
obviam, adv. in the way of
obvius, a, um, adj. in the way
occasio, onis, f. occasion
occasus, us, m. setting, death
occido, ere, cidi, casum, v. fall
occido, ere, cidi, cisum, v. strike,

kill

occulo, ere, ui, ultum, v. conceal
occulto, are, avi, atum, v. hide

VOCABULARY

171

occumbo, ere, cubui, cubitum, v.

fall, die

occupo, are, avi, atum, v. seize
occurro, ere, (cu)curri, cursum, v.

meet,

occursus, us, m. meeting
oceanus, i, m. ocean
octavus, a, um, num. eighth
octingenti, ae, a, num. eight

hundred

octo, num. eight
oculus, i, m. eye
odium, ii, n. hatred
odor, oris, m. smell
offa, ae, f. piece, bit
offendo, ere, di, sum, v. (1) strike,

(2) blunder, (3) offend, (4) meet
offensa, ae, f. (1) offence, (2) enmity
offero, ferre, obtuli, oblatum, v.

offer

offlcina, ae, f. workshop, studio
officiosus, a, um, adj. obliging
offlcium, ii, n. (1) duty, (2) kindness
offlrmo, are, avi, atum, v. make fast
oflundo, ere, fudi, fusum, v. pour,

spread

olea, ae, f. olive
oleum, i, n. oil
olim, adv. once (in time past and

in time future]
omen, inis, n. omen
omitto, ere, si, ssum, v. leave out
omnino, adv. altogether
omnis, e, adj. all, every
onerarius, a, um, adj. of burden
onero, are, avi, atum, v. load
onus, eris, n. burden
onustus, a, um, adj. loaded
opacus, a, um, adj. thick, dark
opera, ae, f. pains, care
operio, ire, ui, ertum, v. cover
opifex, icis, c. workman
opimus, a, um, adj. fat, wealthy
opinatio, onis, f. conjecture, opinion
opinio, onis, f. opinion
opipare, adv. splendidly
oportet, ere, uit, v. it is necessary
oppeto, ere, ivi, itum, v. encounter
oppidanus, a, um, adj. townsfolk

oppidulum, i, n. little town
oppidum, i, n. town
oppono, ere, sui, situm, v. oppose
opportunus, a, um, adj. convenient
opprimo, ere, pressi, pressum, v.

crush, surprise
opprobrium, ii, n. disgrace
ops, opis, f. help, pi. wealth
optimates, ium, m. leaders
optimus, a, um, sup. of bonus, adj.

best

optio, onis, f. choice
oppugnatio, onis, f. attack by

storm

oppugno, are, avi, atum, v. storm
opto, are, avi, atum, v. choose, wish
opulentus, a, um, adj. wealthy
opus, eris, n. (1) work, (2) need
oraculum, i, n. oracle
orbis, is, m. circle, world
orbus, a, um, adj. deprived of
Orcus, i, m. death
ordino, are, avi, atum, v. arrange
ordo, inis, m. rank, rout
oriens, tis, m. east
origo, inis, f. origin, parentage
orior, in, ortus, v. rise
ornamentum, i, n. ornament
ornatus, us, m. equipment, orna-
ment

orno, are, avi, atum,v. adorn, Jit out,
oro, are, avi, atum, v. (1) ask, (2)

os, oris, n. mouth, face

os, ossis, n. bone

ostendo, ere, di, sum and turn,

v. show

ostentator, oris, m. boaster
ostium, ii, n. door, mouth
ostracismus, i, m. Athenian mode

of banishment

otiosus, a, um, adj. unemployed
otium, ii, n. leisure, peace
otus, i, m. horned owl
ovis, is, f. sheep
ovum, i, n. egg

pabulor, ari, atus, v. feed, forage
pabulum, i, n. food, pasture

172

LATIN READER

paciscor, i, pactus, v. agree

pactio, onis, f. bargain

pactum, i, n. agreement, (abl. ) way

paene, adv. almost

palam, adv. openly

palatium, ii, n. palace

pallium, ii, n. cloak

palma, ae, f. palm

palmula, ae, f. date

palpito, are, avi, atum, v. throb

palus, udis, f. marsh

pando, ere, pandi, pansum or
passum, v. open, spread

pang-o, ere, pepigi, pactum, v.
(I) fasten, (2) agree

panis, is, m. bread

papaver, eris, n. poppy

par, paris, adj. equal, fair

parco, ere, peperci, parcitum and
parsum, v. spare

parens, tis, c. parent

pareo, ere, ui, itum, v. obey

paries, etis, m. wall of a house

pario, ere, peperi, partum, v. pro-
duce, bring forth

pariter, adv. equally

parma, ae, f. shield (round)

paro, are, avi, atum, v. prepare

pars, tis, f. share, part, side

partim, adv. partly

parum. adv. too little

parvulus, a, um, adj. very small

parvus, a, um, adj. small

pasco, ere, pavi, pasturn, v.feed

passim, adv. in many directions

pastor, oris, m. shepherd

patefacio, ere, feci, factum, v. open

patella, ae, f. dish

pateo, ere, ui, v. lie open

pater, tris, m. father

paterfamilias, tris, m. father

patermis, a, um, adj. of a father

patientia, ae. f. patience

patior, i, passus, v. endure, suffer

patria, ae, f. country , fatherland

patrius, a, um, adj. of a father,
native

patronus, i, m. defender, advocate

paucitas, atis, f. fewness

paucus, a, um, adj./cw
paulatim, adv. little by little
paullulum, adv. a little time or

space

paulo, paulum, adv. a little
pauper, eris, adj. humble, poor
paupertas, atis, f. poverty
pavidus, a, um, adj. terrified
pavor, oris, m. terror
pax, pacis, f. peace
pecco, are, avi, atum, v. sin, err
pectus, oris, n. breast, heart
pecunia, ae, f. money
pecus, oris, n. cattle
pecus, udis, f. head of cattle
pedes, itis, m. foot-soldier
pedestris, e, adj. (1) on foot, on

land, (2) prose
pelag-us, i, n. sea
pellis, is, f. hide
pello, ere, pepuli, pulsum, v.

strike, drive
pelta, ae, f. small crescent-shaped

shield

penates, mm, m. household (gods]
pendeo, ere, pependi, v. be sus-
pended
pendo, ere, pependi, pensum, v.

(1) hang, (2) pay
penicillum and penicillus, i (n.

and m.), brush, pencil
penitus, adv. inwardly, utterly
penna, ae, f. iving
penuria, ae, f. poverty, want
per, prep, through, by means of
peracutus, a, um, adj. very sharp
perago, ere, egi, actum, v. finish,

pass through

percello, ere, culi, culsum, v. dis-
hearten, strike
percipio, ere, cepi, ceptum, v. (1)

get, (2) perceive
percrebresco, ere, ui, v. spread

about

percunctor, ari, atus, v. ask
percutio, ere, cussi, cussum, v. strike
perdite, adv. desperately
perdo, ere, didi, ditum, v. (1) lose,

(2) destroy

VOCABULARY

173

perduco, ere, xi, ctum, v. lead

through, prolong
peregrinus, a, um, adj. foreign
pereo, ire, ivi, iturn, v. (1) go

through, (2) perish
perexiguus, a, um, adj. very small
perfacilis, e, adj. very easy
perfero, ferre, tuli, latum, v. carry

through, out

perficio, ere, feci, fectum, v. finish
perfidia, ae, f. treachery
perfringo, ere, fregi, fractum, v.

break through
perfuga, ae, m. deserter
perfundo, ere, fudi, fusum, v. pour

over, imbue

perfungor, i, functus, v. perform
pergo, ere, perrexi, perrectum, v. go
periculum, i, n. danger
perimo, ere, emi, emptum, v.

destroy

perinde, adv. equally
peritus, a, um, adj. skilled
permaneo, ere, si, sum, v. endure
permetior, iri, mensus, v. measure,

traverse

permitto, ere, si, ssum, v. allow
permoveo, ere, movi, motum, v.

rouse
permulceo, ere, si, sum, v. stroke,

soothe

permultus, a, um, adj. very many
permutatio, onis, f. change
permuto, are, avi, atum, v. change
perniciosus, a, um, adj. dangerous
pernocto, are, avi, atum, v. spend

the night
perpastus, a, um (perpasco), adj.

well fed

perpaucus, a, um, adj. very few
perpetior, i, pessus, v. endure
perpetuus, a, um, adj. unbroken
perruxnpo, ere, rupi, ruptum, v.

break through

perscrutor, ari, atus, v. examine
persequor, i, secutus, v. pursue,

strive after, obtain
persolvo, ere, vi, utum, v. unloose,

pay

perspicio, ere, exi, ectum, v. look
at closely

persto, are, stiti, statum, v. stand
firm

persuadeo, ere, si, sum, v. per-
suade

pertaedet, ere, sum est, v. feel
disgust

pertento, are, avi, atum, v. test,
consider

perterritus, a, um, adj. very
frightened

pertineo, ere, ui, v. (1) reach to,
(2) belong

pertundo, ere, tudi, tusum, v.
perforate

perturbo, are, avi, atum, v. dis-
turb

perungo, ere, xi, ctum, v.. anoint

perveho, ere, xi, ctuin, v. carry
through

pervenio, ire, veni, ventum, v.
come through

pes, pedis, m. foot

pessimus, a, um (sup. of malus),
adj, worst

pessum, adv. to ruin

pestilens, tis,- adj. unwholesome

pestis, is, f. plague

peto, ere, ivi, itum, v. (1) go to,
(2) attack, (3) ask, seek

petulantia, ae, f. sauciness

phalanx, gis, f. army in close order

phiala, ae, f. drinking saucer

philosophus, i, m. philosopher

phoeniceus, a, um, adj. purple, red

piaculum, i, n. expiation

pica, ae, f. magpie

pictor, oris, m. painter

pictura, ae, f. picture

pietas, a tis, f. affection, piety

pignus, oris, n. pledge

pilum, i, n. heavy javelin

pineus, a, um, adj. of pine

pingo, ere, xi, pictum, v. paint

pinguis, e, adj. fat

pinus, us, f. pine

pirata, ae, m. pirate

piraticus, a, um, adj. of pirates

174

LATIN READER

piscator, oris, ni. fisher

piscis, is, m. fish

piscor, ari, atus, v. fish

pistor, oris, m. miller

pistrinum, i, n. mill

pisum, i, n. pea

plus, a, um, adj. affectionate, pious

placenta, ae, f. cake

placeo, ere, ui, itum, v. please

placidus, a, urn, adj. quiet

placo, are, avi, atum, v. appease

plaga, ae, f. blow

plane, adv. clearly, completely

planities, ei, f. level surface

planus, a, um, adj. level

plaustrum, i, n. ivaggon

plenus, a, um, adj. full

plerique, aeque, aque, adj. very

many

plerumque, adv. often
plumbum, i, n. lead
plurimus, a, uin (sup. of multus),

adj. very many

plus, ris (comp. of multus), adj.wor^
pluvialis, e, adj. rainy
poculum, i, n. cup
poena, ae, f. punishment
poenitet, ere, uit, v. it repents
poeta, ae, m. poet
polliceor, eri, itus, v. promise
pomum, i, n. fruit
pondus, eris, n. weight
pone, adv. and prep, behind
pono, ere, sui, situm, v. place, lay

down

pons, tis, m. bridge
popularis, e, adj. of the people,

native, popular
populus, i, m. people
porcellus, i, m. little pig
porcus, i, m. pig
porrigo, ere, exi, ectum, v. stretch,

offer

porro, adv. further, again
porta, ae, f. gate
porto, are, avi, atum, v. carry
portus, us, m. harbour
posco, ere, poposci, v. demand
possessio, onis, f. possession

possideo, ere, sedi, sessum,v. possess
possum, posse, potui, v. be able
post, adv. and prep. (1) behind, (2)

after

postea, adv. afterwards
posterus, a, um, adj. following
posthac, adv. after this
postmodo, adv. afterwards
postquam, conj. after that, when
postremus, a, um, adj. last
postridie, adv. next day
postulatio, onis, f. demand
postulo, are, avi, atum, v. demand
potestas, atis, f. power, control
potio, onis, f. drink
potior, iri, itus, v. gain possession of
potior, ius, adj. preferable, rather
poto, are, avi, atum, v. drink
praealtus, a, um, adj. very high,

very deep
praebeo, ere, ui, itum, v. offer,

grant
praecedo, ere, ssi, ssum, v. go

before

praeceps, cipitis, adj. headlong
praeceptor, oris, m. teacher
praeceptum, i, n. (1) maxim, (2)

order

praecido, ere, cidi, cisum, v. cut off
praecipio, ere, cepi, ceptum, v.

teach
praecipito, are, avi, atum, v. (1)

throw, seize before, (2) rush down
pracipue, adv. particularly
praecipuus, a, um, adj. particular
praeclarus, a, um, adj. famous,

splendid

praecludo, ere, si, sum, v. shut
praeco, onis, m. crier, herald
praeda, ae, f. booty
praedico, ere, xi, ctum, v. (l)^re-

dict, (2) advise

praedico, are, avi, atum, v. declare
praeditus, a, um, adj. endued with
praedo, onis, m. robber
praedor, ari, atus, v. plunder
praeflcio, ere,feci, fectum, v. set over
praefigo, ere, xi, xum, v. fasten on
praefluo, ere, v. flow past

VOCABULARY

175

praefor, ari, atus, v. say 'beforehand
praefrigidus, a, um, adj. very cold
praefulg-eo, ere, si, v. shine
praegusto, are, avi, atum, v. taste
praemitto, ere, si, ssum, v- send before
praemium, ii, n. reward
praenuntio, are, avi, atum, v.

announce before

praeopto, are, avi, atum, v. prefer
praeparo, are, avi, atum ,v. prepare
praepono, ere, sui, situm, v. place

over
praerumpo, ere, rupi, ruptum, v.

break off

praeseco, are, ui, sectum, v. cutoff
praesens, entis, adj. present
praeses, idis, m. (I) guard, (2) chief
praesidium, ii, n. protection, fort,

garrison

praestigiae, arum, f. tricks
praesto, are, stiti, stitum, v. (1)

stand before, surpass, (2) fulfil,

show

praesto, adv. ready at hand
praesum, esse, fui, v. be over
praeter, adv. except ; prep, beyond,

past, besides
praeterea, adv. besides
praetereo, ire, ivi, itum, v. go

past, neglect
praetermitto, ere, si, ssum, v.

neglect
praetextatus, a, um, adj. wearing

toga praetexta (bordered with

purple)

praetor, oris, m. praetor
precor, ari, atus, v. pray
prehendo, ere, di, sum, v. seize
premo, ere, pressi, pressum, v.

press, subdue, cover
pretiosus, a, um, adj. costly
pretium, ii, n. price, worth
prex, precis, f. prayer
pridem, adv. long ago
pridie, adv. the day before
primo, adv. at first
primores, um, m. chief men
primum, adv. first; (with quam) as

soon as possible

primus, a, um, adj. first
princeps, ipis, m. chief, emperor
principatus, us, m. supremacy
prior, us, adj. (1) former, (2) front
priscus, a, um, adj. of former

time

priusquam, coivj. "before that
privatus, a, um, adj. private
pro, prep, in front of, instead of,

on behalf of
probo, are, avi, atum, v. prove,

approve

proboscis, idis, f. trunk
procedo, ere, cessi, cessum, v.

walk on, go on

proclamo, are, avi, atum, v. pro-
claim

proconsularis, e, adj. of a pro-
consul

procul, adv. far off
procurro, ere, curri, cursum, v.

run forth

prodeo, ire, ii, itum, v. come forth
prodigium, ii, n. portent
prodigus, a, um, adj. lavish, rich
prodo, ere, didi, ditum, v. (1)

show, relate, (2) betray
produce, ere, xi, ctum, v. lead

forth, prolong
proelium, ii, n. battle
profanus, a, um, adj. not sacred,

profane
profero, ferre, tuli, latum, v.

bring forth, reveal
proflciscor, i, fectus, v. set out
proflteor, eri, fessus, v. avow
profugio, ere, fugi, v. fiee away
profundo, ere, fudi, fusum, v.

pour forth, spend
profundus, a, um, adj. deep
progredior, i, gressus, v. march

on

prohibeo, ere, ui, itum, v. prevent
proicio, ere, ieci, iectum, v. throw

forth

prolabor, i, lapsus, v. slip down
proles, is, f. offspring
promiscuus, a, um, adj. indis-
criminate

176

LATIN READER

promissum, i, n. promise
promissus, a, urn, adj. long
promitto, ere, si, ssum, v. promise
promoveo, ere, movi, motum, v.

advance, move on
promptus, a, um, adj. ready
pronuntio, are, avi, atum, v. pro-
claim

propatulum, i, n. open court
prope, adv. and prep. (1) near, (2)

nearly
propello, ere, puli, pulsum, v.

drive on

propero, are, avi, atum, v. hasten
propinquus, a, um, adj. near
propono, ere, sui, situm, v. (1) pro-
pose, design, (2 expose
propositum, i, n. purpose
proprius, a, um, adj. one's own
propter, prep, on account of, near
propterea, adv. on that account
propugno, are, avi, atum, v. fight

in defence ,
prora, ae, f. prow
proripio, ere, ui, reptum, v. drag

out

prorogo, are, avi, atum, v. pro-
long

prorsus, adv. entirely
prorumpo, ere, rupi, ruptum, v.

burst forth
proscribe, ere, psi, ptum, v. (1)

advertise, (2) outlaiv
prosequor, i, cutus, v. attend,

pursue

prosilio, ire, ui, v. leap forth
prospectus, us, m. prospect
prospicio, ere, exi, ecturn, v. look

out, look out for
prosterno, ere, stravi, stratum, v.

throw before, overthrow
prosum, fui, prodesse, v. be of use
protego, ere, xi, ctum, v. protect
protinus, adv. at once, forthwith
provenio, ire, veni, ventum, v. go

on, thrive
provideo, ere, vidi, visum, v. see

before, provide before
providus, a, um, adj. provident

provincia, ae, f. government, pro-

vince

provisio, onis, f. foreseeing
proximus, a, um, adj. nearest
prudens, tis, adj. prudent
prudentia, ae, f. prudence
psittacus, i, m. parrot
puber, eris, adj. grown up
publice, adv. officially, publicly
publicus, a, um, B.^. public
pudet, ere, uit, v. it causes shame
pudor, oris, m. shame, modesty
puella, ae, f. girl
puer, i, m. boy
puerilis, e, adj. boyish
puerulus, i, m. little boy
pugil, ilis, m. boxer
pugillares, ium, m. writing -tablets
pugna, ae, f. fight
pugno, are, avi, atum, v. fight
pulcher, chra, chrum, adj. beauti-
ful

pulchritude, inis, f. beauty
pulmentarium, ii, n. relish, food
pulmentum, i, n. relish, food
puls, tis, f. pottage
pulso, are, avi, atum, v. beat
pulvis, eris, m. dust
pungo, ere, pupugi, punctum, v.

prick, sting

punio, ire, ivi, itum, v. punish
puppis, is, f. stern, ship
purgo, are, avi, atum, v. clear
pusillus, a, um, adj. small, mean
puto, are, avi, atum, v. think,

believe
putrefacio, ere, feci, factum, v.

make soft, make rotten
putresco, ere, v. moulder, pine away

quadraginta, num. forty
quadriduum, i, n. four days' space
quaero, ere, sivi, situm, v. seek, ask
quaeso, ere, ivi, v. beseech, beg
quaestuosus, a, um, adj. of gain
qualis, adj. of what kind
quam, adv. how, as, than
quamdiu, conj. as long as
quamobrem, adv. wherefore

VOCABULARY

177

quamvis, conj. although
quando, adv. and conj. when ? at

any time

quanquam, conj. although
quantus, a, um, adj. of ivhat size,

how much

quare, adv. wherefore
quartus, a, um, adj. fourth
quasi, adv. as if
quasso, are, avi, atum, v. shake
quatio, ere, quassum, v. shake
quattuor, num. four
que, conj. and
quemadmodum, adv. how
quercetum, i, n. oaJc grove
querela, ae, f. complaint
queror, i, questus, v. complain
qui, quae, quod, (1) adj. ivho ? (2)

rel. pron. who
quia, conj. because
quicunque, quaecunque, quod-

cunque (cum), rel. pron. whoever
quidam, quaedam, quoddam (quid-
dam), pron. some one
quidem, adv. indeed
quies, tis, f. rest
quiesco, ere, evi, etum, v. rest
quin, conj. (1) but that, that not,

(2) why not, (3) indeed
quindecim, imm. fifteen
quingenti, ae, a, num. five hundred
quini, ae, a, num. five each
quinquaglnta, num. fifty
quinque, num. five
quippe, adv. and conj. since, to be

sure

quis, quid, pron. who ? any one
quisnam, quaenam, quidnam, pron.

who?
quisquam, quicquam, 'pron. any

one
quisque, quaeque, quodque (and

quidque), pron. each
quisquis, quicquid, pron. whoever
qui-vis, quaevis, quodvis (quidvis),

pron. any one you like
quo, adv. whither
quoad, conj. until, as long as
quod, conj. because

quominus, conj. that not
quomodo, adv. how
quondam, adv. once, formerly
quoniam, conj. since
quoque, adv. also
quorsum, adv. whither
quot, adj. hoiv many
quotidianus, a, um, adj. daily
quotidie, adv. every day
quoties, adv. how often
quotus, a, um, adj. of what number ?
quum (cum), conj. when, since

radio, are, avi, atum, v. shine

radius, ii, m. ray

radix, icis, f. root

rado, ere, si, sum, v. scrape, rub

ramentum, i, n. scrapings, dust

ramus, i, m. bough

rana, ae, f. frog

rapidus, a, um, adj. fast

rapina, ae, f. rapine

rapio, ere, ui, turn, v. (1) seize, (2)
hurry

rapum, i, n. turnip

rarus, a, um, adj. rare

ratio, onis, f. (l)^to, (2) account,
(3) reason

ratis, is, f. ship

ratus, a, um (reor), adj. settled

recedo, ere, cessi, cessum, v. retreat

recipio, ere, epi, eptum, v. (1)
receive, (2) with se, retreat, re-
turn, (3) regain, (4) allow

reclino, are, avi, atum, v. recline

reconditus, a, um, adj. abstruse

recondo, ere, idi, itum, v. hide

recorder, ari, atus, v. remember

recte, adv. rightly

rector, oils, m. ruler

rectus, a, um, adj. right

recumbo, ere, cubui, v. lie down

recupero, are, avi, atum, v. (1)
regain, (2) refresh

recuso, are, avi, atum, v. refuse

redargue, ere, ui, v. refute, dis-
prove

reddo, ere, idi, itum, v. (1) give
back, (2) represent

N

178

LATIN READER

redemptio, ouis, f. buying back
redeo, ire, ivi, itum, v. return
redigo, ere, egi, actum, v. (1) bring

back, (2) reduce
redimo, ere, emi, emptum, v. buy

back, buy

reditus, us, m. return
reduce, ere, xi, ctum, v. lead back
refercio, ire, si, turn, v. stuff full
refero, ferre, tuli, latum, v. (1) carry

back, restore, (2) report, record
reflcio, ere, eci, ectum, v. renew,

refresh

reformo, are, avi, atum, v. trans-
form

refoveo, ere, fovi, fotum, v. refresh
refreno, are, avi, atum, v. restrain
refrigero, are, avi, atum, v. cool
regia, ae, f. palace
regina, ae, f. queen
regio, onis, f. district
regius, a, uin, adj. royal
regno, are, avi, atum, v. reign
regmim, i, n. kingdom
regredior, i, gressus, v. retire
reicio, ere, ieci, iectum, v. throw

back, reject

religio, onis, f. religion, scruple
religo, are, avi, atum, v. tie
relinquo, ere, liqui, lietum, v. leave
reliquus, a, um, adj. left, remaining
remando, are, avi, atum, v. send

back word

remedium, ii, n. remedy
remitto, ere, si, ssum, v. (1) send
back, (2) with. calces, kick, (S)letgo
removeo, ere, vi, turn, v. remove
remus, i, m. oar

renuntio, are, avi, atum, v. an-
nounce

renuo, ere, ui, v. refuse, reject
reor, reri, ratus, v. think
repello, ere, puli, pulsum, v. repel
repens, tis, adj. sudden
repent e, adv. suddenly
repentinus, a, um, adj. sudden
reperio, ire, i, turn, v. find
repeto, ere, ivi (ii), itum, v. (1) go
back to, (2) recall, (3) demand

repleo, ere, evi, etum, v. fill up
repono, ere, sui, situm, v. replace,

preserve
reporto, are, avi, atum, v. carry

away, back

reprimo, ere, essi, essum, v. re-
press, crush

repudio, are, avi, atum, v. reject
repugno, are, avi, atum, v. resist
reputo, are, avi, atum, v. think
requiesco, ere, evi, etum, v. rest
require, ere, sivi, situm, v. search

for, ask

res, rei, f. (1) thing, event, (2) pro-
perty, (3) cause, (tyfact
rescindo, ere, scidi, scissum, v.

tear open

resero, are, avi, atum, v. unbar
resideo, ere, sedi, v. sit down,

tarry

reside, ere, sedi, v. settle
resisto, ere, stiti, v. (1) withstand,

(2) stand still
resolvo, ere, i, utum, v. untie,

annul

resorbeo, ere, v. suck back
respicio, ere, exi, ectum, v. look

back at, regard

respondeo, ere, di, sum, v. answer
responsum, i, n. answer
respublica, reipublicae, f. state; e

republica, for the welfare of the

state

restituo, ere, ui, utum, v. restore
retardo, are, avi, atum, v. impede
rete, is, n. net
retiarius, i, m. net-fighter
retineo, ere, ui, tentum, v. retain
retro, adv. backwards
retroversum, adv. backwards
reus, i, m. accused person
revello, ere, velli, vulsum, v. pull

aivay
revera, adv. in very truth

reverto, ere>i, . \v. return
and revertor, i, sus, f

revincio, ire, nxi, nctum, v. fasten
revoco, are, avi, atum, v. recall
rex, regis, m. king

VOCABULARY

179

rideo, ere, si, sum, v. laugh
ridiculus, a, urn, adj. ridiculous,

funny ^

rigor, oris, m. coldness, stiffness
ripa, ae, f. bank
risus, us, m. laughter
rite, adv. fitly
rixor, ari, atus, v. quarrel
robur, oris, n. (1) strength, (2) pale
robustus, a, um, adj. strong
rogo, are, avi, atum, v. ask
rogus, i, m. funeral-pile
roseus, a, um, adj. rosy
rotatus, a, um, adj. revolving
rubesco, ere, ui, v. redden
rudis, e, adj. untaught, wild
rudis, is, f. foil
ruina, ae, f. ruin
rumor, oris, m. rumour
rupes, is, f. rock
rursus, adv. again
rus, ruris, n. country
rusticus, a, um, adj. of the country

saccus, i, m. bag
sacer, era, crum, adj. holy
sacerdos, otis, c. priest
sacriflcium, ii,-n. sacrifice
sacriflco, are, avi, atum, v. sacri-
fice

sacrilegium, ii, n. sacrilege
sacrilegus, a, um, adj. guilty of

sacrilege

sacro, are, avi, atum, v. consecrate
saepe, adv. often
saepenumero, adv. often
saepio, ire, psi, ptum, v. fence in
saevitia, ae, f. ferocity
saevus, a, um, adj. fierce, cruel
sagacitas, atis, f. sagacity
sagax, acis, adj. sagacious, knowing
sagitta, ae, f. arrow
sal, salis, m. salt

salictum, i, n. plantation ofwilloivs
salto, are, avi, atum, v. dance
saltus, us, m. (1) leap, (2) ravine
salubris, e, adj. healthy
salutatio, onis, f. salutation
salutator, oris, m. visitor

salus, tis, f. safety, welfare
saluto, are, avi, atum, v. sa
salve, imp. of salveo, hail! good

day !

salvus, a, um, adj. safe, sound
sanctitas, atis, f. holiness
sanctus, a, um, adj. sacred, holy
sane, adv. indeed, to be sure
sanguis, inis, m. blood
sanies, f. poisoned gore
sanitas, atis, f. health
sano, are, avi, atum, v. heal
sanus, a, um, adj. healthy
sapiens, tis, adj. wise
sapientia, ae, f. wisdom
sarcina, ae, f. bundle, baggage
satelles, itis, c. attendant
satio, are, avi, atum, v. satisfy
satira, ae, f, satire
satis, adv. adj. enough
satisfacio, ere, feci, factum, v.

satisfy

satius, n. adj. better
Satyrus, i, m. (goat-footed) Satyr
saxum, i, n. rock, stone
scapha, ae, f. boat
scelestus, a, um, adj. accursed
scelus, eris, n. (1) crime, (2) villain
scena, ae, f. stage
scilicet, adv. of course, doubtless
scio, ire, ivi, itum, v. know
sciscitor, ari, atus, v. question
scribo, ere, psi, ptum, v. write
scriptor, oris, m. writer, author
scrutor, ari, atus, v. examine
sculpo, ere, psi, ptum, v. carve
scurra, ae, m. buffoon
scutum, i, n. shield
scyphus, i, m. cup
se, pron. himself, herself
seco, are, cui, ctum, v. cut
secretus, a, um, adj. secret
secundum, prep, after, according to
secundus, a, um, adj. (1) second,

(^favourable
securis, is, f. axe

securitas, atis, f. freedomfrom care
securus, a, um, adj. free from care
sed, CODJ. but

180

LATIN READER

sedeo, ere, sedi, sessum, v. (1) sit,

(2) settle

sedes, is, f. seat, home
seditio, onis, f. rebellion
seduco, ere, xi, ctum, v. lead apart
segnis, e, adj. sluggish
segnitia, ae, f. sluggishness
seligo, ere, legi, lectum, v. choose
semel, adv. once
semen, inis, n. seed
semper, adv. always
senator, oris, m. senator
senatus, us, m. senate
senectus, utis, f. old age
senex, is, m. old man
senium, ii, n. decay
sensim, adv. gradually
sensus, us, m. sense
sententia, ae, f. opinion, decision
sentio, ire, si, sum, v. (1) think,

perceive, (2) decide
separatim, adv. separately
separo, are, avi, atum, v. separate
sepelio, ire, ivi, ultum, v. bury
septem, num. seven
septendecim, num. seventeen
Septimus, a, um, num. seventh
septingenti, ae, a, num. seven

hundred

septunx, uncis, m. seven ounces
sepulcrum, i, n. tomb
sepultura, ae, f. burial
sequor, i, secutus, v. follow
serius, a, um, adj. earnest
sermo, onis, m. conversation
sero, adv. late

sero, ere, ui, sertum, v. join
sero, ere, sevi, satum, v. sow
serpens, tis, c. serpent
sertum, i, n. wreath
serva, ae, f. female slave
servio, ire, ivi, itum, v. serve
servitium, ii, n. slavery
servitus, utis, f. slavery
servo, are, avi, atum, v. preserve
servus, i, m. slave
sessor, oris, m. one who sits
sestertium ( = sestertiorum), 1000

sesterces, about £8

sestertius, ii, m. (2^ asses), about 2d.

seu, v. sive

severitas, atis, f. sternness

sex, num. six

sexcenti, ae, a, num. six hundred

si, conj. if

sic, adv. thus

sicco, are, avi, atum, v. dry

siccus, a, um, adj. dry

sicut, 1 -, . .

significatio, onis, f. sign
signiflco, are, avi, atum, v. show,

make a sign
signo, are, avi, atum, v. mark,

stamp, seal
signum, i, n. (1) mark, (2) stand-

ard, (3) statue
silenfcium, ii, n. silence
sileo, ere, ui, v. be silent
silex, icis, m. pebble, flint
silva, ae, f. wood
silvestris, e, adj. woody
simia, ae, f. monkey
similis, e, adj. like
simul, adv. at the same time
simulac, conj. as soon as
simulacrum, i, n. likeness, pliantom
simulo, are, avi, atum, v. pretend
simultas, atis, f. rivalry
sin, conj. but if
sine, prep, without
singularis, e, adj. single, unique
singuli, ae, a, num. one each, single
sinister, tra, tram, adj. left
sinus,us, m. (I) fold, (2) bay, (3)purse
sitio, ire, ivi, v. be thirsty
sitis, is, f. thirst
sive, conj. or if, ivhether
smaragdus, i, m. emerald
soboles, is, f. offspring
sobrius, a, um, adj. temperate
socius, ii, m. companion, ally
socordia, ae, f. indolence
sodalis, is, c. comrade
sodes (si audies), if you please
sol, solis, m. sun
soleo, ere, solitus, v. be wont
solidus, a, um, adj. solid

VOCABULARY

181

solitude, inis, f. (1) loneliness, (2)
desert

sollemnis, e, adj. customary ', solemn

sollemniter, adv. solemnly

sollertia, ae, f. skill

sollicito, are, avi, atum, v. rouse

sollicitus, a, nm, adj. anxious

solum, i, n. (1) soil, (2) region

solus, a, urn, adj. alone, lonely

solvo, ere, i, solutum, v. loosen,
pay, deliver

somnium, ii, n. dream

somnus, i, m. sleep

sonitus, us, m. sound

sonus, i, m. sound

sophistes, ae, m. sophist

sopio, ire, ivi, itum, v. lull to sleep

sopor, oris, m. sleep

sordidus, a, um, adj. dirty

soror, oris, f. sister

sors, tis,. f. lot, fate

sortior, iri, itus, v. cast lots, allot

spadix, icis, adj. "brown

spargo, ere, si, sum, v. scatter

spatiosus, a, um, adj. roomy

spatium, ii, n. space,

species, ei, f. (1) figure, appear-
ance, (2) pretence

speciosus, a, um, adj. (1) hand-
some, (2) spacious

spectaculum, i, n. spectacle

specto, are, avi, atum, v. look at

speculor, ari, atus, v. examine

specus, us, m. f. n. cave

spero, are, avi, atum, v.

spes, ei, f. hope

spina, ae, f. thorn

spinosus,a,um, adj. thorny, obscure

spiritus, us, m. breath, energy

splendor, oris, m. brightness

spoliator, oris, m. robber

spolio, are, avi, atum, v. spoil

spolium, ii, n. spoil

spongia, ae, f. sponge

sponsio, onis, f. agreement

sponsor, oris, m. surety

sponte (sua), f. abl. of one's own
accord

spuma, ae, f. foam

squalor, oris, m. dirtiness

stabulum, i, n. stall

stadium, ii, n. (1) a furlong, (2)

race-course
static, onis, f. post
statim, adv. immediately
statua, ae, f. statue
statuarius, a, um, adj. of a statue,

statue-maker
statuo, ere, ui, utum, v. place,

settle, determine
statura, ae, f. stature
status, us, m. position, state
sterno, ere, stravi, stratum, v.

strew, spread, overthrow
stilus, i, m. pen, style
stimulo, are, avi, atum, v. rouse
stimulus, i, m. sting
stipendium, ii, n. tribute, pay
sto, are, steti, statum, v. stand
stola, ae, f. gown
stomachor, ari, atus, v. be angry
strages, is, f. overthrow
stragulum, i, n. carpet, rug
strenuus, a, um, adj. active
strepitus, 'us, m. noise
strepo, ere, ui, v. make a noise
strideo, ere, i, v. creak, whistle
stringo, ere, nxi, strictum, v. (1)

grasp, graze, (2) pull off
stropha, ae, f. trick
structor, oris, m. (1) builder, (2)

carver

strues, is, f. pile
struo, ere, xi, ctum, v. arrange
studeo, ere, ui, v. be eager for
studiosus, a, um, adj. eager, devoted
studium, ii, n. (1) zeal, devotion,

(2) study

stultitia, ae, f. folly
stultus, a, um, adj. foolish
stupefacio, ere, feci, factum, v.

stupefy

stupeo, ere, ui, v. be amazed, wonder
stupor, oris, m. amazement
suadeo, ere, si, sum, v. advise
suarius, ii, m. swine-herd
sub, prep, under, up to
subdo, ere, didi, ditum, v.jmt under

182

LATIN READER

subduco, ere, xi, ctum, v. raise,
draw off, withdraw, lutul up

subeo, ire, ii, itum, v. come under,
occur, enter

subicio, ere, ieci, iectum, v. throw
under, subject, suggest

subigo, ere, egi, actum, v. subdue,
compel

subito, adv. suddenly

sublimis, e, adj. on high

submitto, ere, si, ssum, v. put un-
der, let down, despatch

subrideo, ere, si, v. smile

subrusticus, a, um, adj. clownish

subsequor, i, secntus, v. follow

subsidium, ii, n. help, reserves

subsisto, ere, stiti, v. stay, halt

substituo, ere, ui, utum, v. substi-
tute

substring©, ere, nxi, strictum, v.
tie up

subsum, esse, v. be under

subtexo, ere, xui, xtum, v. affix, add

subtilis, e, &d.j.fine, subtle

subtilitas, atis, f. fineness, subtlety

subtraho, ere, xi, ctum, v. iciih-
draiv

subula, ae, f. awl

subvenio, ire, veni, ventum, v. help

succedo, ere, ssi, ssum, v. go up
to, succeed

succendo, ere, di, sum, v. kindle

succido, ere, cidi, cisum, v. cut off

succumbo, ere, cubui, cubitum,
\.fall doivn, yield

succurro, ere, curri, cursum, v.
assist

sudes, is, f. stake

sudor, oris, m. sweat

sufficio, ere, feci, fectum, v. (1)
afford, (2) suffice

suffoco, are, avi, atum, v. choke

suflragium, i, n. vote .

sum, esse, fui, v. be

summa, ae, f. chief part, whole

summoveo, ere, movi, motum, v.
remove

summus, a, um, adj. highest, best,

sumo, ere, psi, ptum, v. take
sumptuosus, a, um, adj. costly
supellex, ectilis, f. furniture
super, adv. and prep, above, beyond
superbia, ae, f. pride
superbus, a, um, adj. proud
superiacio, ere, ieci, iectum, v.

throw over

superior, us, adj. higher, former
supero, are, avi, atum, v. go over,

surpass, surmount
superstes, itis, adj. surviving
supersum, esse, fui, v. (1) remain,

outlive, (2) abound
supervenio, ire, veni, ventum, v.

come upon
suppeto, ere, ivi, itum, v. be at

hand

supplex, icis, adj. suppliant
suppliciter, adv, suppliantly
supplicium, ii, n. punishment
suppono, ere, sui, situm, v. put

under, apply, substitute
supra, adv. and prep, above, be-
yond

supremus, a, um, adj. highest, last
surgo, ere, surrexi, surrectum, v.

rise

surripio, ere, ui, reptum, v. snatch
sus, suis, c. pig

suscipio, ere, cepi, ceptum, v. (1)
support, (2) undertake, (3) receive
suspendium, ii, n. hanging
suspendo, ere, di, sum, v. hang
suspicio, ere, exi, ectum, v. look

up at, suspect

suspicio, onis, f. suspicion
sustento, are, avi, atum, v. sup-
port
sustineo, ere, ui, entiim, v. hold

up, maintain

suus, a, um, adj. one's own
sutor, oris, m. cobbler
sutrinus, a, um, adj. of a cobbler

tabellarius, ii, m. letter-carrier
taberna, ae, f. shop
tabesco, ere, bui, v. waste away
tabula, ae, f. tablet, picture, board

VOCABULARY

183

taceo, ere, cui, citum, v. be silent
tacitus, a, urn, adj. silent
taeda, ae, f. torch
taedium, ii, n. weariness
tails, is, adj. such

talus, i, m. ankle, knuckle-bone, die
tarn, adv. so
tamdiu, adv. so long
tamen, adv. yet, however
tandem, adv. at length, pray
tango, ere, tetigi, tactum, v. touch
tanquam, conj. just as, as if
tantum, adv. only
tantummodo, adv. only
tantus, a, um, adj. so great
tardo, are, avi, atum, v. delay
tardus, a, um, adj. sloiv
taurus, i, m. lull
tectum, i, n. roof, house
tego, ere, xi, ctum, v. cover
tegula, ae, f. tile
tellus, uris, f. earth
telum, i, n. weapon
temerarius, a, um, adj. heedless
templum, i, n. temple
tempus, oris, n. time
temulentia, ae, f. drunkenness
temulentus, a, um, adj. drunken
tendo, ere, tetendi, tensum and

tentum, v. (1) stretch, (2) aim
tenebrae, arum, f. darkness
teneo, ere, ui, turn, v. hold
tener, a, um, adj. soft, young
tento, are, avi, atum, v. (1) touch,

test, (2) assail
tentorium, ii, n. tent
tennis, e, adj. slender, slight
tenuitas, atis, f. thinness
tenuo, are, avi, atum, v. make

slight

tergum, i, and us, oris, n. back
termino, are, avi, atum, v. limit
terminus, i, m. limit, end
tero, ere, trivi, tritum, v. rub
terra, ae, f. earth
terreo, ere, ui, itum, v. frighten
terribilis, e, adj. dreadful
terror, oris, m. terror
tertius, a, um, num. third

testis, is, c. witness

testudo, inis, f. (1) tortoise, (2)

lyre, (3) shields of soldiers held

over their heads
testula, ae, f. voting tablet
teter, tra, trum, adj./imZ
texo, ere, xui, xtum, v. weave
theatrum, i, n. theatre
thesaurus, i, m. treasury, treasure
tibia, ae, f. flute
tibicen, inis, m. flute player
tignum, i, n. beam
timeo, ere, ui, v. fear
timidus, a, um, adj. timid
timor, oris, m.fear
tinctura, ae, f. dye
titubo, are, avi, atum, v. stagger
titulus, i, m. (1) title, (2) bill
tollo, ere, sustuli, sublatum, v.

lift, remove
tonsa, ae, f. oar
tormentum, i, n. catapult
torrens, tis, m. torrent
torreo, ere, ui, tostum, v. scorch
torridus, a, um, adj. scorched
torus, i,yn. (1) bed, (2) muscle
tot, adj. so many
toties, adv. so many times
totus, a, um, adj. whole
toxicum, i, n. poison
tracto, are, avi, atum, v. handle
tractus, us, m. district
trado, ere, didi, ditum, v. hand

over, report
traduco, ere, xi, ctum, v. lead

across, lead along
tragicus, a, um, adj. tragic
tragoedia, ae, f. tragedy
traho, ere, xi, ctum, v. draw
traicio, ere, ieci, iectum, v. (1)

throw, (2) take across, (3) pierce
trames, itis, m. path
trano, are, avi, atum, v. swim

across

tranquillus, a, um, adj. calm
trans, prep, across
transeo, ire, ii, itum, v. go across
transfero, ferre, tuli, latum, v.

carry across

184

LATIN READER

transfigo, ere, xi, xum, v. pierce

through
transform©, are, avi, atum, v.

transform

transfugio, ere, fugi, v.fly over
transmarinus, a, um, adj. beyond

the sea
transmitto, ere, si, ssum, v. (1)

send across, (2) cross
transport©, are, avi, atum, v.

transport

transtrum, i, n. cross-timber, thwart
transverbero, are, avi, atum, v.

transfix

transversus, a, um, adj. cross
trecenti, ae, a, num. three hundred
tremor, oris, m. shaking
trepido, are, avi, atum, v. be in

alarm

trepidus, a, um, adj. trembling
tres, tria, num. three
tribunal, alis, n. tribunal, platform
triceni, ae, a, num. thirty each
tricies, num. thirty times
triclinium, ii, n. couch
triduum, i, n. space of three days
triennium, ii, n. space of three

years

tripertito, adv. in three parts
tripudio, are, avi, atum, v. dance
tristis, e, adj. sad
tristitia, ae, f. sadness
triumpho, are, avi, atum, v.

triumph

triumphus, i, m. triumph
triumvir, i, m. triumvir
trucido, are, avi, atum, v. slaugh-
ter

truncus, i, m. trunk
trux, cis, adj. savage
tu, pron. thou
tuba, ae, f. trumpet
tubicen, inis, m. trumpeter
tueor, eri, tuitus, v. watch, protect
turn, adv. then
tumultus, us, m. tumult
tune, adv. then
tunica, ae, f. tunic
turba, ae, f. crowd

burbidus, a, um, adj. disordered,

muddy

turbo, are, avi, atum, v. confuse
turgidus, a, um, adj. swelling
turma, ae, f. squadron
turpis, e, adj./owZ, ugly, "base
turpitude, inis, f. baseness
turris, is, f. tower
tuto, adv. safely
tutor, ari, atus, v. protect
tutor, oris, m. protects
tutus, a, um, adj. safe
tuus, a, um, adj. thine
tyrannicus, a, um, adj. despotic
tyrannus, i, m. despot

uber, eris, n. (1) udder, (2) richness
uber, eris, adj. fruitful
ubi, adv. (1) where, (2) when
ubinam, adv. where
ubique, adv. everywhere
ulciscor, i, ultus, v. avenge
ullus, a, um, adj. any
ulmeus, a, um, adj. of elm
ultimus, a, um, adj. last
ultio, onis, f. vengeance
ultra, adv. and prep, beyond
ultro, adv. (1) on the other side,

thither, (2) of one's own accord
umbra, ae, f. shade
umbrosus, a, um, adj. shady
una, adv. together
unda, ae, f. water
unde, adv. whence
undecimus, a, um, num. eleventh
undequadraginta, num. thirty-
nine

undique, adv. on all sides
ungo, xi, ctum, v. anoint
unio, onis, m. pearl
universus, a, um, adj. entire
unquam, adv. at any time
unus, a, um, num. one, single;

with quisque, each one
urbanitas, atis, f. politeness
urbanus, a, um, adj. polite
urbs, is, f. city
urgeo, ere, ursi, v. urge, beset
uro, ere, ussi, ustum, v. burn

VOCABULARY

185

ursa, ae, f. she-bear

ursus, i, m. bear

usquam, adv. anywhere

usque, adv. constantly, right up (to)

usus, us, m. use, experience

ut (uti), adv. and conj. how, as,
that, in order that, so that, though

uter, ris, m. skin, bottle

uter, tra, trum, pron. which of two

utercunque (cum.), pron. which-
ever of tivo

uterque, utraque, utrumque, pron.
each of two

utilis, e, adj. useful

utor, i, usus, v. use

utrinque (utrimque), adv. on both
sides

utrum, conj. ivhether

uva, ae, f. bunch of grapes

uxor, oris, f. wife

vacuus, a, um, adj. empty, idle

vadum, i, n. shallow, ford

vae, interj. alas !

vafer, fra, frum, adj. sly, artful

vagina, ae, f. sheath

vagitus, us, m. crying, squalling

vagor, ari, atus, v. wander

vagus, a, um, adj. wandering

valde, adv. exceedingly

valeo, ere, ui, itum, v. be strong,

be able, farewell
validus, a, um, adj. strong
vallis, is, f. valley
vallum, i, n. palisade
vallus, i, m. stake
vanus, a, um, adj. empty, vain
varius, a, um, adj. various
vas, vadis, m. surety
vas, vasis, n. vessel
vasto, are, avi, atum, v. ravage
vates, is, m. bard, prophet
ve, conj. or

vectis, is, m. crowbar, bolt
vehemens, tis, adj. eager
vehementer, adv. vehemently
vehiculum,i, n. (I) carriage,
veho, ere, xi, ctum, v. carry
vel, conj. or

velox, cis, adj. swift
velum, i, n. sail
veluti (velut), adv. just as
venabulum, i, hunting-spear
venalis, e, adj. for sale
venaticus, a, um, adj. of hunting
venatio, onis, f. hunting
venator, oris, m. huntsman
venatorius, a, um, adj. of the chase
venatus, us, m. hunting
vendito, are, avi, atum, v. offer

for sale

vendo, ere, didi, ditum, v. sell
venenatus, a, um, adj. poisoned
venenum, i, n. poison
veneo, ire, ivi, itum, v. be on sale
veneror, ari, atus, v. reverence
venia, ae, f. leave, pardon
venio, ire, veni, ventum, v. come
venor, ari, atus, v. hunt
venter, tris, m. belly
ventito, are, avi, atum, v. keep

coming

ventus, i, m. wind^
venundo, are, dedi, datum, v. sell
verber, eris, n. (1) whip, (2) bloiu
verbero, are, avi, atum, v. flog
verbosus, a, um, adj. ivordy
verbum, i, n. word
vere, adv. really, truly
vereor, eri, itus, v.fear
veridicus, a, um, adj. truth-telling
verisimilis, e, adj. probable
vero, adv. certainly, but indeed
versor, ari, atus, v. (1) dwell, (2)

be engaged in

versus, us, m. verse

vertex, icis, m. (1) eddy, (2) top

vertigo, inis, f. dizziness

verto, ere, ti, sum. v. turn

verus, a, um, adj. true

vescor, i, v. eat

vesper, eris and eri, m. evening

vestibulum, i, n. entrance-court

vestigium, ii, n. track

vestio, ire, ivi, itum, v. clothe

vestis, is, f. robe

186

LATIN READER

vestitus, us, m. clothing

veto, are, ui, itum, v. forbid

vetulus, a, um, adj. old

vetus, eris, adj. aged, old

vetustus, a, um, adj. ancient

via, ae, f. (1) way, path, (2) inarch

viator, oris, m. traveller

vibro, are, avi, aturn, v. shake

vicarius, a, um, adj. deputy

vicinus, a, um, adj. neighbouring

victima, ae, f. victim

victor, oris, m. and trix, f. con-
queror

victoria, ae, f. victory

victus, us, m. food

vicus, i, m. street, village

video, ere, di, sum, v. see

videor, eri, visus, v. seem, seem good

vidua, ae, f. widow

vigil, ilis, adj. awake, .sentinel

vigilia, ae, f. watch •

vigilo, are, avi, atum v. watch

viginti, num. twenty

vilis, e, adj. cheap, paltry

vilitas, atis, f. cheapness

villus, i, m. hair, bristle

vimen, inis, n. twig

vinco, ere, vicij victtim, v. conquer

vinculum (vinclum), i, n. bond,
fetter

vindex, icis, c. protector, avenger

vindico, are, avi, atum, v. claim,
save

vinum, i, n. wine

violentus, a, um, adj. violent

vir, i, m. man, husband

viresco, ere, v. be green

virga, ae, f. twig, rod

virgnltum, i, n. copse

viridis, e, adj. green
virilis, e, adj. manly
virtus, utis, f. excellence, bravery,

virtue
vis, pi. vires, f. sing, force, vigour ;

pi. strength

viso, ere, si, sum, v. visit
visus, us, m. sight
vita, ae, f. life
vitis, is, f. vine
vitium, ii, n. fault, vice
vito, are, avi, atum, v. avoid
vitulus, i, m. calf
vitupero, are, avi, atum, v. blame
vividus, a, um, adj. spirited
vivo, ere, xi, ctum, v. live
vivus, a, um, adj. alive
vix, adv. scarcely
vocabulum, i, n. name
vociferor, ari, atus, v. cry out
voco, are, avi, atum, v. call
volo, are, avi, atum, v. fly
volo, velle, volui, v. wish
volucer, cris, ere, adj. winged, bird
voluntarius, a, um, adj. volunteer
voluntas, atis, f. will, choice
voluptas, atis, f. pleasure
volvo, ere, i, utum, v. roll
vorago, inis, f. whirlpool
votum, i, n. wish, vow
vox, vocis, f. voice
vulgaris, e, adj. usual, common
vulgns, i, 11 people, mob
vulnero, are, avi, atum, v. wound
vulnus, eris, n. wound
vulpes, is, f. fox, vixen
vultus, us, m. (I) face, (2) look

zona, ae, f. girdle, purse

INDEX OF PLACES

187

INDEX OF PLACES

Abdera, ae,f. town on Thracian coast
Actium, i, n. promontory on W.

coast of Greece

Aduatici, m. Belgic tribe in N. Gaul
Aegaeus, a, um, adj. sea between

Greece and Asia Minor
Aegyptus, i, f. Egypt
Afer, ri, m. an African
Albania, ae, f. district in Mount

Caucasus
Alexandria, ae, f. town on N. coast

of Egypt
Allia, ae, f. stream eleven miles

from Rome
Ambiani, m. tribe on the Somme,

in N. Gaul

Arabs, is, m. an Arabian
Argos, i, Argi, n. and. m. town in

N.E. of Peloponnese
Asia, ae, f. W. coast of Asia Minor
Athenae, arum, f. capital of Attica
Attica, ae, f. district of E. Greece

Babylon, onis, f. city on Euphrates
Barca, ae, f. town in N. Africa
Batavus, a, um, adj. Dutch
Britannia, ae, f. England
Brutii, orum, rn. town in S. Italy
Busentinus, i, m. stream in S. Italy
Buto, f. town in N. Egypt

Calydonius, a, um, adj. of Caly-

don, a town in Aetolia
Campania, ae, f. territory on W.

coast of Italy

Cannae, arum, f. town in Apulia
Capitolium, ii, n. citadel of Rome
Carthago, inis, f. city in N. Africa

Casilinum, i, n. town in Campania
Caspius, a, um, adj. of the Caspian

Sea
Castalius, a, um, adj. of Castalia,

fountain in Phocis
Consentia, ae, f. town in S. Italy
Corinthus, i, f. city on the isthmus

joining Peloponnese to N. Greece
Greta, ae, f. island in E. of Medi-
terranean
Crotoniates, ae, m. of Croton, in

S. Italy ^

Cydnus, i, m. river in Cilicia
Cyprus, i, f. island in the Levant
Gyrene, es, f. city in N.E. Africa

Delphicus, a, um, adj. of Delphi,
in Phocis

Ephesus, i, f. city in W. of Asia

Minor

Epirus, i, f. country in N. W. Greece
Eretria, ae, f. city of Euboea
Etruria, ae, f. country on W. coast

of Italy

Gabii, orum, m. a town twelve miles

from Rome
Galli, orum, m. Gauls in France

and elseivhere

Gela, ae, f. city on S. coast of Sicily
Gortyni, orum, m. people in Crete
Graecia, ae, f. Greece
Grumentum, i, n. town in S. Italy

Helvetii, orum, m. Swiss
Hibernicus, a, um, adj. Irish
Hispania, ae, f. Spain

188

LATIN READER

India, ae, f. India

Insuber, ris, m. tribe in N. Italy

Ionia, ae, f. district on W. coast of

Asia Minor
Ithaca, ae, f. island off W. coast of

Greece

Lacedaemon, onis, f., or Sparta,

city in S. o/ Peloponnese
Lampsacus, i, f. city on the Helles-
pont
Leontini, orum, m. town in E.

Sicily

Libycus, a, um, adj. of N. Africa
Locri, orum, m. city in S. Italy
Lucani, orum, m. people in S. Italy
Lusitani, orum, m. people of Por-
tugal

Lutetia, ae, f. Paris
Lydus, a, um. adj. of Lydia, on
W. coast of Asia Minor

Macedones, um, m. people living

in N. of Greece
Maeander, dri, m. river of Asia

Minor

Magnetes, um, m. people in Lydia
Mantinea, ae, f. city of Arcadia
Megara, ae and orum, f. and n.

town near Athens
Memphis, idis, f. city of middle

Egypt

Minturnae, arum, f. town ofLatium
Mygdonia, ae, f. country in Phrygia
Mysi, orum, m. people in N. W. of

Asia Minor

Neapolis, is, f. Naples
Nicaea, ae, f. city in Bithynia
Nilus, i, m. Nile
Nola, ae, f. town in Campania

Olympus, i, m. range in Mysia
Orcades, um, f. Orkneys

Palestina, ae, f. Palestine
Pangaeus, i, m. range in Thrace
Patavinus,a, um, adj. ofPatavium,
town in N. Italy (Padua)

l

Phryges, um, m. people of Asia

Minor

Piraeus, i, m. harbour of AtJiens
Poeni, orum, m. Carthaginians
Praeneste, is, n. town in Latium

Bhemisius, a, um, adj. of Rheims
Rhodus, i, f. island off S. coast of
Asia Minor

Sabini, orum, m. people of central

Italy

Salamis, is, f. island near Attica
Salonae, arum, f. capital of Dal-

matia

Samnites, ium, m. people of cen-
tral Italy
Samos, i, f. island off W. coast of

Asia Minor

Sardes, ium, f. capital of Lydia
Scyros, i, f. island in Aegean Sea
Scythia, ae, f. South Russia
Senones, um, m. people in Gallia

Cisalpina

Serious, a, um, adj. Chinese
Seriphus, i, f. one of the Cyclades
Sicilia, ae, f. Sicily
Susa, orum, n. city E. of Babylon
Sybaritae, arum, m. of Sybaris,

town in S. Italy

Syracusae, arum, f. city ofE. Sicily
Syria, ae, f. country N. of Palestine

Tagus, i, m. river in Spain
Tamesis, is, m. Thames
Tanais, is, m. river Don
Tarentum, i, n. town in S. Italy
Tarsus, i, f. city of Cilicia
Thebae, arum, f. city of Boeotia
Thessalus, a, um, adj. Thessalian
Tiberis, is, m. Tiber, on which

Rome stands

Trasimenus, i, m. lake in Etruria
Troia, ae, f. city in N. W. of Asia

.Minor
Tyrrhenus, a, um. adj. Etrurian

Vectis, is, f. Isle of Wight
Vulturnus, i, m. river of Campania

THIS BOOK IS DUE ON THE LAST DATE
STAMPED BELOW

AN INITIAL PINE OF 25 CENTS

WILL BE ASSESSED FOR FAILURE TO RETURN
THIS BOOK ON THE DATE DUE. THE PENALTY
WILL INCREASE TO SO CENTS ON THE FOURTH
DAY AND TO $!.OO ON THE SEVENTH DAY
OVERDUE.

KB 14 mb

-&

LD

U. C. BERKELEY LIBRARIES

COMS'lEDISS